Boję się świąt. Wiem, że czekają mnie wizyty duchów z dawnych świąt Bożego Narodzenia, obecnych i przyszłych. Jak w „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa. Słowem, wielki niepokój, bo nigdy nie wiesz, co do twojego stołu przyniosą duchy.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
A ja marzę, by ponownie zamieszkać w świetle sierpnia. Czytam rewelacyjny tom wierszy Małgorzaty Lebdy „Dunaj. Chyłe pola”, rzecz o odchodzeniu, i „Łupiny”, debiutancki zbór opowiadań Ewy Tondys-Kohmann o przyszłości, która dzieje się dziś.
„Łupiny” (wyd. Wydałem Wojtka Sokoła), niewielki, 100-stronicowy zbiór opowiadań, dotykają tego, co dziś boli najbardziej: samotności, wyobcowania, poczucia izolacji w wypchanym ludźmi świecie. Żyjemy gęściej, szybciej, zasobniej. I co z tego, skoro badania Gallupa pokazują, że aż 23 proc. ludzi na świecie deklaruje, że czują się samotni. W Polsce takie odczucia ma co trzecia osoba w wieku 18-34 lata. Ten stan narasta u seniorów. Częściej do samotności przyznają się kobiety. Debiutującej autorce w krótkich formach udało się pomieścić różne rodzaje samotności i sposoby jej przełamywania. Dotyk jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka. Ludzie niedotykani żyją krócej. Autorka znajduje na to sposób.
Salon przytulania liczy pięć pokoi. W każdym ktoś jest głaskany lub obejmowany. Dotykanie odbywa się w różnych pozycjach. W pozycji na kota bohater kładzie głowę na kolanach zawodowej przytulaczki i chłonie jej bliskość. Ciało pod wpływem dotyku się rozmraża. W ciele zaczyna krążyć krew.
Bohaterka pierwszego opowiadania znajduje na Grouponie ogłoszenie: Szukasz domowego ciepła? Nie ma jak u mamy? Godzina cudzego ciepła, ze zniżką 30 proc., kosztuje 199 zł. Bohaterka idzie lepić knedle do mieszkania świadczącej usługę Teresy. Blok i kuse mieszkanko z wystrojem niezmienionym od kilkudziesięciu lat stwarzają namiastkę powrotu do czegoś bezpiecznego. Wracają do niej dobre duchy. Babcia podająca, w sekrecie przed mamą, łyżeczkę jeszcze gotujących się konfitur. Jej wyczuwalna bliskość. I matka, zabiegana, nieuważna, pchająca ją ciągle do przodu. Poszła do przodu, ale za fasadą kryje się to, co nie wyszło. Lepienie knedli z wynajętą Teresą, według przepisu mamy, na chwilę pomaga. Oddzielanie miąższu od skórki. Wydobywanie tego, co może nakarmić.
W wieczór wigilijny do apartamentowca Silver przyjeżdża grupa aktorów. Mają usiąść przy wigilijnym stole z mieszkańcami ekskluzywnego miejsca na starość. Po chwili stają się nieobecnymi synami, członkami rodzin, których już nie ma. Wchodzą w role tak dobrze, że sami zatracają się w wyobrażonej bliskości. W innym opowiadaniu kobieta wkłada do wózka lalkę Reborn, do złudzenia przypominającą niemowlę. Próbuje się w roli matki, którą nigdy nie była. Przymiarki do życia nie stają się życiem. Autorka kreśli zdarzenia jak rysunek piórkiem na delikatnej skórze ludzkich uczuć. Nie ma rozczulania się. Sprawdzam, że profesjonalni przytulacze (cuddlers) w USA, ale i w Europie, są dostępni od ręki. W Polsce też można się zapisać na terapię przytulania. Istnieją usługi towarzyszenia (companion services) lub aktorstwa społecznego. A zatem perfekcyjnie skrojone miniatury o maksisprawach nie są dystopijną wizją. Są opowiadaniami o rzeczywistości, w której utknęliśmy. Autorka jest lekarką. Ma wgląd w ludzi. Może warto spojrzeć na jej książkę jak na receptę na samotność.
Małgorzata Lebda, autorka m.in. tomu prozy „Łakome”, porusza się między życiem a odchodzeniem. Jest w jej pisaniu delikatność, czułość dla wiejskiego świata, ale i świadomość, jak bardzo bywa brutalny wobec zwierząt i natury. Zabijanie jest jego immanentną częścią. W tomie „Dunaj. Chyłe pola” (wyd. Warstwy) autorka zabiera nas w dolinę Popradu. Wiersze nie mają tytułów. Jest ich 58. To też jak u Kohmann miniatury, tyle że poetyckie. Lebda pisze odę albo modlitwę za tych, którzy przeminęli. W centrum lirycznego świata jest pies Dunaj. To on upada po raz pierwszy, drugi i kolejny. Umieranie Dunaja wpisane zostaje w testamentową ramę. Trudniej jest mówić o umieraniu brata. Czuwanie nad jego śmiercią przeplata się z błyskami zachwytu nad światem. Pachnie miód, smakują malinowe pomidory. Walkę o życie chwilami przykrywa życie. Małgorzata Lebda ma umiejętność łączenia słów z różnych porządków. Informacyjna diagnoza lub opis zgonu zderzają się z metaforą. Język i rzeczy przetworzone poetycko przecinają się z prozaicznym śmietnikiem lub kartą chorobową.
Dunaj daje bliskość, ciepło, dotyk, które za chwilę przepadną. W wierszach narratorka nie chce go wypuścić. Wypuściła już bliskich. Brata, jego córkę, matkę, siostrę. Robi się pusto, nie ma z kim iść w chyłe pola. Nie ma z kim usiąść przy wigilijnym stole.