W Stanach Zjednoczonych istnieją dwa systemy ekonomiczne. Oprócz tego, który jest związany z pieniędzmi, istnieje jeszcze jeden, wcale nie mniej ważny — system dystrybucji dumy.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Skąd bierze się wielka fala prawicowego populizmu, tak gwałtownie przelewająca się przez świat pierwszej połowy XXI w.? Czemu ludzie dają się oszukać niemożliwym do spełnienia obietnicom, z których na zdrowy rozum nic nie może wyniknąć? Dlaczego zamiast przyjąć podawaną na lekcjach historii szczepionkę wiedzy, kolejne narody tracą odporność na propagandę, manipulacje, kłamstwo?
Wydaje się, że odpowiedź na te pytania jest niemożliwa albo w najlepszym razie bardzo złożona. Słyszałam milion salonowych konwersacji, debat, a nawet kłótni, z których jasno wynikało, że całemu temu złu winni są ci jacyś bliżej niesprecyzowani „oni”, „druga strona” — są głupi, niewykształceni, pozbawieni elementarnej odpowiedzialności. Było też o tym, że porozumienie z tymi „nimi” jest niemożliwe, bo nie chcą nas (światłych, jasnych, dobrych i mądrych) słuchać. Zamiast tego niczym stado baranów wiodą naszą demokrację na skraj przepaści, skąd już żadnego ruchu nikt miał nie będzie, wszystko obróci się w perzynę i zapanuje rozpacz. Przez nich. Z ich winy.
Kłopot polega na tym, że z takich konkluzji nie sposób wyciągnąć żadnych konstruktywnych wniosków. Tym większe wrażenie zrobiła na mnie książka Arlie Russell Hochschild „Skradziona duma. Strata, wstyd i triumf prawicy”, którą w świetnym tłumaczeniu Hanny Pustuły-Lewickiej właśnie wydała Krytyka Polityczna. Żeby poszukać prawdziwych odpowiedzi na zadane wyżej pytania, wybitna amerykańska socjolożka zdecydowała się ruszyć w badawczą podróż. Robiła to już wcześniej — badania do swojej poprzedniej książki „Obcy we własnym kraju” prowadziła przez 5 lat w Luizjanie.
Tym razem wybrała się do stanu Kentucky, w region Appalachów, do miasta Pikeville, gdzie 80 proc. mieszkańców głosowało na Donalda Trumpa. Od 2017 do 2024 r. (kiedy książka ukazała się w USA) docierała do swoich bohaterek i bohaterów z czystą i wolną od ocen intencją, żeby ich zrozumieć i nie wpaść w króliczą norę polaryzacji, niechęci, prostych podziałów. Ona sama nazywa tę strategię „budowaniem mostów empatii”.
Opisana w książce historia zaczyna się w kwietniu 2017 r., kiedy na biurku burmistrza Pikeville Donovana Blackburna dzwoni telefon. Dzwoniącym jest neonazista Matthew Heimbach, który chce zorganizować w mieście marsz prawicowych ekstremistów. Problem polega na tym, że oprócz głoszenia radykalnie rasistowskich i neofaszystowskich haseł, podczas wcześniejszych wydarzeń organizowanych przez Heimbacha (które musiały wyglądać jak nasze marsze narodowców, ale na potężnych amerykańskich sterydach) często dochodziło do łamania prawa także na inne sposoby: aktów przemocy, wandalizmu, niszczenia mienia. Pikeville boi się marszu, burmistrz jest przeciwny, ale w imię wolności słowa i zgromadzeń jednak wydaje zgodę. Arlie Hochschild wybiera ten moment napięcia, żeby zmapować sobie lokalną społeczność i zapytać o jej stosunek do skrajnej prawicy, prawicowych populistów i Donalda Trumpa.
Dzięki wytrwałemu rozmawianiu Hochschild odkrywa, że w Stanach Zjednoczonych istnieją dwa systemy ekonomiczne. Oprócz tego, który jest związany z pieniędzmi, istnieje jeszcze jeden, wcale nie mniej ważny — system dystrybucji dumy. To duma jest tym, czego brakuje i czego każdy chce mieć jak najwięcej. Łatwiej o nią w bogatej Kalifornii niż w biednym Kentucky, łatwiej o nią tym, którzy przychodzą na świat już na starcie owinięci kokonem przywileju. W Pikeville stanowi ona towar wybitnie deficytowy. Tym, czego mają tam natomiast za dużo, jest wstyd. Ludzie wstydzą się biedy, braku wykształcenia, tego, że nie poradzili sobie w życiu tak dobrze jak ci z telewizji. Wstydzą się, że nie są w stanie utrzymać siebie ani swoich rodzin. Lekarstwem na wstyd i zarazem przyczyną całkowitego zawstydzenia bardzo często są w Appalachach narkotyki, przede wszystkim oxycontin — opioidowy środek przeciwbólowy, który zbiera śmiertelne żniwo na niewyobrażalną skalę.
Lekarstwem jest polityczna radykalizacja. Lekarstwem są politycy tacy jak Donald Trump, którzy znają magiczną formułę zamieniania wstydu w dumę. Hochschild opisuje dokładnie jego czterostopniowy rytuał odwstydzający: zaczyna się od jakiegoś poważnego zarzutu, następnie Trump zaprzecza i idzie w zaparte, a liberalno-lewicowi komentatorzy szaleją, na koniec Trump mówi: „Zobaczcie, jestem taki jak wy. I jestem z tego dumny. Chcą nam ukraść naszą dumę, ale my ją odzyskamy”. Mówi to, bo dobrze wie, że ludzie są w stanie zapłacić więcej za coś, co podobno kiedyś już mieli, niż za coś nowego.
