Polska staje przed kolejną szansą na rozwój własnego przemysłu zbrojeniowego i wzmocnienie Sił Zbrojnych. W ramach unijnej pożyczki Polska może wydać niemal 44 mld euro na inwestycje w bezpieczeństwo. Czy to dobre rozwiązanie?
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W historii Unii Europejskiej nie było jeszcze tak wielkiego programu rozwoju przemysłu zbrojeniowego i inwestowania w bezpieczeństwo zbiorowe państw członkowskich, jak SAFE. UE pożycza 150 mld euro wypłacanych w transzach, co ma dać impuls do zrównoważonego i systematycznego rozwoju przemysłu. A w przyszłości stać się Unii największym producentem zbrojeniowym na świecie, podkradając kawałki tortu Stanom Zjednoczonym.
Dlatego właśnie ten mechanizm nie do końca podoba się Waszyngtonowi i polskiej prawicy. SAFE jest krytykowane w partyjnych mediach, a szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego, Sławomir Cenckiewicz, wprost powiedział, że nie jest dobry, ponieważ stoi w sprzeczności z doktryną USA, która zakłada, że sojusznicy powinni robić zakupy w Stanach Zjednoczonych. Nie zauważa przy tym, że to przede wszystkim szansa na rozwój polskiego przemysłu i uniezależnienie się choćby od amerykańskich dostaw.
Inwestycja w siebie
Polska zgłosiła do programu 139 projektów, obejmujących rozwój systemów obrony przeciwlotniczej, cyberbezpieczeństwa oraz infrastruktury logistycznej. W ramach przydzielonej puli kraj może liczyć na około 43,7 mld euro, co stanowi największy udział wśród państw członkowskich. Środki te mają być wypłacane etapami, począwszy od pierwszej transzy wynoszącej 6,5 mld euro, uzależnionej od podpisania umowy i zatwierdzenia pierwszych projektów.
SAFE nakłada konkretne wymogi dotyczące pochodzenia sprzętu i komponentów. Przynajmniej 65 proc. wartości projektów musi pochodzić z UE, EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) lub Ukrainy. Ogranicza to możliwość finansowania zakupów spoza Europy, choć do 35 proc. wartości projektu może obejmować komponenty spoza regionu.
Warunek ten jest istotny z punktu widzenia polskiego przemysłu obronnego, ponieważ pozwala na znaczące zaangażowanie krajowych producentów, jednocześnie ograniczając swobodę wyboru sprzętu globalnego. Jest to kompromis pomiędzy dostępem do środków a koniecznością wsparcia europejskiej bazy przemysłowej. A przede wszystkim pozwala na inwestycje w rodzimy przemysł. Można się spodziewać, że beneficjentami będzie Huta Stalowa Wola — producent samobieżnych haubic Krab i wozów na podwoziu LPG dla systemu Regina, a także bojowych wozów piechoty Borsuk. Pieniądze zapewne trafią do polskich stoczni, na budowę któregoś z okrętów wsparcia. Jako że jednym z obszarów są bezzałogowce, pieniądze mogą trafić także do ożarowskiego WB Elelectronics.
x.com
Dodatkowo mechanizm SAFE wymusza koordynację z europejskimi partnerami, co może w praktyce oznaczać wspólne zamówienia i projektowanie interoperacyjnych systemów, zamiast zakupów indywidualnych, co z kolei obniża znacznie koszty prac badawczo-rozwojowych i samego procesu produkcji.
Dobre warunki
Porównując dotychczas zaciągane pożyczki na zakup sprzętu, dla polskiego budżetu obronnego SAFE wyróżnia się korzystnymi warunkami finansowymi. Pożyczki są relatywnie tanie, rozłożone na długie okresy spłaty, co zmniejsza presję na wydatki krajowe i pozwala równolegle korzystać z innych instrumentów finansowania.
W porównaniu z krajowym Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych, który opiera się na wydatkach budżetowych i obligacjach, SAFE daje możliwość przyspieszenia modernizacji przy minimalnym wpływie na deficyt. W krótkim i średnim terminie jest to jedno z najbardziej efektywnych źródeł finansowania inwestycji obronnych, pod warunkiem spełnienia wymogów produkcji europejskiej.
W porównaniu z krajowym Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych, który finansuje zakupy poprzez obligacje rządowe lub budżet państwa, SAFE oferuje optymalny stosunek kosztów do czasu spłaty, ponieważ obligacje FWSZ mają oprocentowanie rynkowe lub bliskie rynkowemu, a ich emisja obciąża bezpośrednio budżet.
Wędka zamiast ryby
Z perspektywy polskiego planowania wydatków obronnych oznacza to, że SAFE pozwala zarówno maksymalizować skalę zakupów, jak i minimalizować presję na bieżący budżet państwa, co jest istotnym czynnikiem w kontekście równoczesnej modernizacji i utrzymania zdolności finansowej armii.
A przede wszystkim nie jest pożyczką konsumpcyjną wyłącznie na zakupy sprzętu, a inwestycyjną, która z założenia wymusza rozwój własnego przemysłu zbrojeniowego, co ma gwarantować nie tylko spłatę kredytu, ale przede wszystkim zapewnić w przyszłości stały rozwój przemysłu, tak aby stał się konkurencyjny na światowych rynkach.
Sama spłata kredytu jest rozłożona w czasie na 45 lat z możliwością dziesięcioletniej prolongaty. Program zakłada bowiem, że spłata ma być realizowana głównie z kapitału, jaki polskie zakłady przemysłowe wypracują w przyszłości dzięki pożyczce.
Tak działają wszelkie pożyczki i dotacje unijne — beneficjent ma dzięki unijnym pieniądzom rozwinąć biznes tak, aby w przyszłości gwarantował minimalny wymagany dochód, przykładając się do budowania PKB kraju i całej Europy. Stąd np. minimalne wymagania finansowe dotyczące produkcji rolnej, jakie rolnik powinien osiągnąć w określonym czasie. To jest zawsze kluczowy wymóg. Unia bowiem daje wędkę i uczy łowić ryby.
Kredyty konsumpcyjne
Zupełnie odwrotnie niż w przypadku kredytu zaciągniętego przez Prawo i Sprawiedliwość w Korei Południowej. Rząd utajnił szczegóły tamtych umów i nie ma co się dziwić. Według doniesień koreańskich mediów pierwsza szeroko dyskutowana linia finansowania obejmowała około 10 mld dol. komercyjnego kredytu wystawionego przez koreańskie banki na pokrycie pierwszej fazy kontraktów.
Dotyczy to wyłącznie zakupów, jakie Polska robi w Korei Południowej. Żaden z dolarów nie jest przeznaczony na rozwój polskiego przemysłu obronnego, a na prace prowadzone przez koreańskie firmy. Polskie fabryki na tych 10 mld dol. nic nie zyskają. Podobnie zresztą jak na kolejnych transzach. W tym przypadku w przyszłości na inwestycje może liczyć jedynie fabryka w Poznaniu, gdzie mają być budowane licencyjne czołgi K2. Kolejne porozumienia mogą opiewać na jeszcze większe kwoty. Potencjalnie do ok. 8,5 mld dol. kredytu od samego Eximbanku oraz dodatkowe środki konsolidowane z udziałem kolejnych banków komercyjnych. Nie znane są ani stopy oprocentowania, ani terminy spłat. Wszystko jest niejawne, a obecny rząd również nie kwapi się z udostępnieniem tych informacji. W przypadku SAFE wszystkie mechanizmy finansowe są jawne, ponieważ tego wymaga polityka Unii Europejskiej.
Tajne przez poufne
Co innego w przypadku polskich instytucji. Ministerstwo Obrony Narodowej po raz kolejny udowadnia, że utajnianie informacji stało się odruchem bezwarunkowym. Zwłaszcza jeśli może narazić się na krytykę specjalistów. Jak wprost przyznała Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, pełnomocniczka rządu ds. SAFE, w wywiadzie dla Portalu Obronnego, publikacja dokumentu byłaby „najlepszym prezentem dla naszych przeciwników”, ponieważ zawiera on blisko 300 stron szczegółowych informacji o deficytach polskiej armii i planowanych uzupełnieniach.
Trudno zrozumieć tę decyzję, tym bardziej że średnio zorientowany nastolatek interesujący się wojskowością potrafi bez większego wysiłku wymienić kluczowe braki, które SAFE ma uzupełniać. Borsuki, samoloty MRTT, systemy obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej od lat pojawiają się w analizach ekspertów, raportach think tanków i publicznych debatach. Można odnieść wrażenie, że jak za czasów PiS, MON chce ukryć własną niekompetencję.
Zwłaszcza że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji informuje o wszystkich zakupach sprzętu, nie wywołując oskarżeń o zdradę stanu i pomaganiu rosyjskim szpiegom. Dzięki temu wiemy, że Policja i Straż Graniczna wystąpiły o rozpoznawcze bezzałogowce, śmigłowce, łodzie patrolowe i kołowe transportery opancerzone, co w Polsce oznacza, że kupią Rosomaki.
Podobnie postępują Rumuni, którzy nie utajniają „każdej głupoty” i potrafią pogodzić bezpieczeństwo z transparentnością. Dlatego wiemy nawet, jaki konkretnie sprzęt Rumuni chcą kupić. Minister obrony narodowej, Radu Miruţă wymienił na konferencji podpisany już kontrakt z Francją na pociski Mistral, zakup 12 śmigłowców H225M Caracal, 12 radarów w ramach wspólnego zakupu z Francją, trzech systemów obrony powietrznej uzupełniających system Patriot w ramach wspólnego programu z Niemcami oraz dwóch scentralizowanych systemów dowodzenia obroną przeciwlotniczą, również we współpracy z Niemcami. Można? Okazuje się, że tak.
Tymczasem w Polsce nadal dominuje przekonanie, że sama informacja jest zagrożeniem, a jej ujawnienie największą zbrodnią. Co może dziwić, bo Unia Europejska wręcz wymaga przejrzystości postępowań. Zwłaszcza że program jest długoletni i daje szansę na rozwój, czym warto się obywatelom pochwalić. Wystarczy rozsądnie te pieniądze zainwestować.
