Niebawem tuż przy granicach NATO rozpoczną się rosyjsko-białoruskie manewry Zapad-25. Ćwiczenia budzą spore obawy. Właśnie ostrzegł przed nimi Donald Tusk. Z kolei prezydent Wołodymyr Zełenski otwarcie mówił, że mogą one służyć jako zasłona dla planowanego ataku z północy na Kijów, podobnie jak miało to miejsce w 2022 r.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Pojawia się pytanie, czy taka operacja jest realna. Mające rozpocząć się we wrześniu ćwiczenia budzą dość spore obawy w Europie. Premier Donald Tusk stwierdził 30 lipca w TVN24, że tuż przy granicy będą się toczyły „bardzo duże, agresywne manewry”.
Szefowa dyplomacji UE, Kaja Kallas, ostrzegła przed wzrostem ryzyka ataków hybrydowych – takich jak cyberataki, sabotaż czy dezinformacja – podczas manewrów. Zauważyła, że takie działania mogą być wykorzystywane do destabilizacji sytuacji w krajach UE. Wiceminister obrony Cezary Tomczyk zapowiedział przeprowadzenie wspólnych ćwiczeń z sojusznikami w Polsce, które mają być proporcjonalną odpowiedzią na zaangażowanie Rosji i Białorusi w manewry Zapad. „Musimy pokazać siłę i jedność” – dodał.
Takie stanowisko nie może dziwić. Historia pokazuje, że zarówno Związek Radziecki, jak i Rosja wielokrotnie wykorzystywały manewry jako przykrywkę do przygotowań ofensywnych lub bezpośredniej agresji. To klasyczna taktyka maskirowki, mająca na celu zmylenie przeciwnika. Przykładem była operacja Dunaj w 1968 r., gdy po serii ćwiczeń i fałszywych zapowiedziach wycofania wojsk ZSRR i jego sojusznicy przeprowadzili nocny atak na Czechosłowację, tłumiąc Praską Wiosnę. Podobnie w 1979 r. inwazja do Afganistanu odbyła się pod osłoną manewrów logistycznych. W 1981 r. ćwiczenia Sojuz-81 i Zapad-81 prowadzone w Polsce miały wywrzeć psychologiczną presję na władze PRL i sygnalizować gotowość do interwencji w razie niepokojów społecznych.
Po rozpadzie ZSRR Rosja kontynuowała ten schemat – w 2008 r. ćwiczenia Kaukaz posłużyły jako przykrywka do przygotowania agresji na Gruzję, a w 2022 r. Zapad 2021 były wstępem do rozpoczęcia inwazji na Ukrainę. Teraz istnieją obawy, że Kreml planuje podobną akcję i znów będzie próbował zdobyć Kijów. Takie obawy są zwłaszcza w Ukrainie.
Bez paniki? Czy trzeba się bać manewrów Zapad-25
Znacznie spokojniej do tematu podchodzi litewski minister obrony Kestutis Budrys, który zaznaczył, że Litwa nie dostrzega dodatkowych zagrożeń militarnych związanych z tegorocznym Zapadem. Podkreślił jednak, że NATO będzie dostosowywać swoją obecność i reakcję w zależności od rodzaju sił, skali i lokalizacji ćwiczeń. Podobnie ocenił Sekretarz Generalny NATO, Mark Rutte. Stwierdził, że nie ma realnego zagrożenia atakiem Rosji na państwa sojuszu, jednak dodał, że NATO jest już przygotowane do odpowiedzi, co ma odstraszyć Rosję od agresji. Minister obrony Łotwy, Artis Pabriks, wskazał na rosnące ryzyko przypadkowych incydentów wojskowych w regionie Bałtyku, związanych z prowokacjami ze strony Rosji, jednak nie uznał, aby Zapad-25 stanowiły większe zagrożenie. Takie opinie nie są odosobnione. W porównaniu z wcześniejszymi edycjami, tegoroczne manewry wydają się mieć mniejszą skalę. Początkowo Kreml zapowiadał, że weźmie w nich udział ponad 100 tys. żołnierzy. Teraz oficjalnie podaje się udział około 13 tysięcy żołnierzy. Choć liczby te wydają się znacznie zaniżone.
Oficjalnie celem jest sprawdzenie zdolności sił Białorusi i Rosji i gotowości do reakcji na zagrożenia z kierunku zachodniego. Jednak nieoficjalnie manewry mogą posłużyć do testowania tras logistycznych z wykorzystaniem białoruskiej infrastruktury oraz mobilności wojsk, jak to było w przypadku ćwiczeń z 2021 r. Moskwa i Mińsk tłumaczą, że ograniczenie skali ćwiczeń jest spowodowane chęcią ograniczenia napięcia w regionie i skupienia się przede wszystkim na ćwiczeniach sztabowych w koordynacji działań wojsk i obrony terytorialnej. Początkowo planowano nawet przenieść Zapad-25 w głąb Białorusi. Zmieniono jednak decyzję po informacji, że wojska NATO planują przeprowadzić ćwiczenia na poligonach wschodniej Polski i krajów bałtyckich. Manewry w tym roku nie przewidują ćwiczeń z walk miejskich, prowadzenia desantów spadochronowych, czy pokonywania przeszkód wodnych. Żeby uwiarygodnić swoje działania Kreml, zaprosił do udziału w ćwiczeniach obserwatorów OBWE.
Prowokacje i agresja Rosji. Co ćwiczono na Zapadach?
Manewry z serii Zapad są elementem regularnych ćwiczeń wojskowych organizowanych przez Rosję i Białoruś co cztery lata w ramach zgrywania oddziałów sojuszniczych, a ich scenariusze odpowiadały aktualnym zagrożeniom, jakie widział Kreml i Mińsk. Dlatego w latach 2009-2013 scenariusze ćwiczeń koncentrowały się głównie na przeciwdziałaniu tzw. „kolorowym rewolucjom” i wewnętrznej destabilizacji, oficjalnie pod pretekstem walki z terroryzmem. W praktyce jednak w tle rozgrywano wariant pełnoskalowego starcia z NATO.
Z kolei edycje z lat 2017 i 2021 przedstawiały już pełną symulację wojny z NATO, z udziałem fikcyjnych państw-agresorów, takich jak „Wejsnoria”, wspieranych przez sojuszników z Zachodu, oraz z ofensywą prowadzoną w zachodnim kierunku operacyjnym. Wówczas, choć Kreml twierdził, że są to jedynie ćwiczenia obronne, wojska ćwiczyły pokonywanie przeszkód terenowych, w tym stawianie mostów pontonowych dla Wojsk Kolejowych, przerzut batalionów wojsk aeromobilnych przy wykorzystaniu śmigłowców, czy zaopatrywanie kolumn zmechanizowanych w materiały pędne podczas prowadzenia operacji zaczepnych. Czego, jak pokazała praktyka ataku z lutego 2022 r., nie udało się Rosjanom opanować w najmniejszym nawet stopniu.
Atak na Kijów? Rosja może wykorzystać manewry
Prezydent Ukrainy w ciągu ostatniego roku wielokrotnie wyraził poważne zaniepokojenie planami Rosji. Podczas zdalnego wystąpienia na szczycie Inicjatywy Trójmorza w Warszawie stwierdził, że Rosja „szykuje na Białorusi coś pod przykrywką ćwiczeń wojskowych”. Już wcześniej, na Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium, ostrzegał, że Kreml może wysłać na Białoruś nawet do 150 tys. żołnierzy, co teoretycznie grozi także atakiem na Polskę lub kraje bałtyckie, choć takie scenariusze są raczej mało prawdopodobne. Realnym zagrożeniem może jedynie być ponowny atak na Kijów. Choć i tak bardzo mało prawdopodobnym zważywszy na poziom wyszkolenia i wyposażenia żołnierzy, mających wziąć udział w ćwiczeniach.
Ponadto tym razem Ukraina jest lepiej przygotowana. Ukraińcy od lat wzmacniają swoje pozycje obronne wzdłuż granicy z Białorusią, budując silną linię obrony, a także rozwijając nowoczesną obronę przeciwlotniczą i zdolności rozpoznawcze. Mimo to rosyjska doktryna opiera się na nieprzewidywalności i eskalacji w niespodziewanym momencie, dlatego warto uważnie obserwować każdy ruch rosyjskich wojsk, zachowując spokój i korzystając z historycznych lekcji. Rosja od dawna powtarza te same scenariusze z nadzieją na inny rezultat. Pytanie, czy tym razem będzie inaczej.
