Pełnoskalowa inwazja na Ukrainę z dnia na dzień uczyniła z Rosji pariasa na Zachodzie. Są jednak państwa i przywódcy gotowi wspierać Moskwę, nawet gdy ta przeprowadza kolejne śmiertelne ataki na ukraińskich cywilów. Kreml wciąż wspierany jest m.in. przez Iran i Koreę Północną, która zdecydowała się na wysłanie na front własnych żołnierzy. Najbliższym sojusznikiem, pełniącym obecnie rolę „starszego brata” Rosji stały się jednak Chiny.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Prezydent Rosji zakładał, że uda mu się obalić ukraiński rząd w ciągu kilku dni. Jednak gdy 64-kilometrowa kolumna pancerna utknęła w drodze do Kijowa, Moskwa znalazła się w przeciągającym się konflikcie z nieoczekiwanie odpornym przeciwnikiem wspieranym zarówno przez Waszyngton, jak i Brukselę. Na rosyjską gospodarkę spadł druzgocący pakiet sankcji, odcięcie od międzynarodowego systemu płatności SWIFT oraz masowy odpływ zagranicznych firm.
Początkowe lata wojny przyniosły Moskwie bezprecedensową izolację. Pewną legitymizację odzyskała ona wraz z powrotem Donalda Trumpa do Białego Domu. Jednak w latach 2022–2024 to Chiny stały się najważniejszym sojusznikiem Rosji. NATO nazwało Pekin „decydującym zapleczem” umożliwiającym Putinowi kontynuowanie wojny przez cztery lata. To strategia, która bezpośrednio wspiera Moskwę, jednocześnie pozwalając jednak Chinom coraz silniej wciągnąć wyraźnie osłabionego, lecz wciąż potężnego sąsiada w swoją orbitę geopolityczną.
Wojna w Ukrainie. Xi chętnie pokazuje się u boku Putina
Rosja-Chiny. Przyjaźń, która pomaga Moskwie przetrwać wojnę
Foto: XINHUA / HUANG JINGWEN / XINHUA NEWS AGENCY/PAP/EPA
Oficjalne stanowisko Chin wobec inwazji Rosji pozostaje niezmienne.
— Nie dolewamy oliwy do ognia, nie czerpiemy korzyści z kryzysu i nigdy nie zgodzimy się na przerzucanie winy — mówi „Newsweekowi” Liu Pengyu, rzecznik chińskiej ambasady w Waszyngtonie. — Chiny będą nadal odgrywać konstruktywną rolę, by na swój sposób łagodzić sytuację humanitarną w Ukrainie.
Wołodymyr Dubowyk, starszy analityk Programu Odporności Demokratycznej w Center for European Policy Analysis, zauważa jednak, że Pekin odegrał kluczową rolę we wzmacnianiu narracji Kremla, zwłaszcza w krajach rozwijających się. Putin odgrywał znaczącą rolę podczas najważniejszych chińskich wydarzeń międzynarodowych, takich jak m.in. zeszłoroczny szczyt przywódców Szanghajskiej Organizacji Współpracy.
Podczas wrześniowej wizyty w Pekinie, z okazji parady wojskowej w Dzień Zwycięstwa, rosyjski przywódca zasiadł na honorowym miejscu obok prezydenta Chin Xi Jinpinga. Zdaniem analityków obecność Putina u boku Xi pokazuje widowni z globalnego południa siłę Chin.
— To sygnalizuje, że Pekin staje się biegunem stabilności w kontrze do nacisków Zachodu — zauważa Alessandro Arduino, ekspert Royal United Services Institute.
Pekin wielkim wsparciem dla rosyjskiej gospodarki
Chiny odegrały także kluczową rolę w utrzymaniu objętej licznymi sankcjami rosyjskiej gospodarki wojennej. Obydwa kraje odnotowały rekordowy poziom wymiany handlowej: Rosja sprzedaje Chinom gaz i ropę po obniżonych cenach, a Chiny dostarczają komponenty i technologie cywilne, które można wykorzystać militarnie.
— Chiny stały się dla Rosji niezbędnym zapleczem gospodarczym — tłumaczy Arduino. — Odbierają eksport surowców energetycznych, dostarczają dobra podwójnego zastosowania i zapewniają osłonę dyplomatyczną, przy czym cały czas dostosowują swoje wsparcie, by nie narazić się na sankcje wtórne ani nie przekroczyć czerwonej linii bezpośredniej pomocy wojskowej.
W przeciwieństwie do sojuszniczego Rosji Iranu czy biorącej bezpośredni udział w walkach Korei Północnej Chiny powstrzymały się od dostarczania bezpośredniej pomocy militarnej swojemu północnemu sąsiadowi, zachowując „strategiczną niejednoznaczność” i unikając gróźb amerykańskich sankcji wtórnych.
Choć uważa się, że Chiny nie dostarczają Rosji gotowej broni na szeroką skalę, to — jak twierdzi Unia Europejska — odpowiedzialne są one za zaopatrywanie Kremla w nawet 80 proc. kluczowych komponentów używanych przez rosyjskie ministerstwo obrony. Pekin jest źródłem coraz bardziej zaawansowanych systemów podwójnego zastosowania, takich jak np. silniki do dronów używanych do niszczenia ukraińskiej infrastruktury krytycznej. Według ukraińskiego wywiadu Chiny mogą także uczestniczyć w łańcuchu decyzyjnym ataków, udostępniając Rosjanom dane satelitarne do naprowadzania rakiet na ukraińskie obiekty energetyczne.
— Mamy wrażenie, że Chiny faktycznie zaczęły współpracować z rosyjskimi producentami dronów, na przykład tych światłowodowych, na które ukraińskie systemy walki elektronicznej nie mają odpowiedzi — mówi „Newsweekowi” Jurij Poita, ekspert ds. Chin z Centrum Badań Armii, Konwersji i Rozbrojenia w Kijowie. — Odzyskujące siły rosyjskie zdolności ofensywne służą Chinom, trzymając siły NATO w gotowości i tworząc lepsze warunki na wypadek, gdyby Pekin zdecydował się na ruch przeciwko Tajwanowi.
Zamiana ról — Chiny „starszym bratem” Rosji
To wsparcie sprawiło, że podczas szczytu sojuszu w 2024 r. członkowie NATO nazwali Chiny „decydującym zapleczem” rosyjskiej machiny wojennej. Jednak realizacja tej strategii prowadzi jednocześnie do wzrostu uzależnienia Rosji od drugiej największej gospodarki świata.
— Po raz pierwszy we współczesnej historii Pekin staje się „starszym bratem”, co oznacza historyczną zamianę ról w relacjach z Moskwą — zauważa Arduino.
Według niego chińskie media państwowe coraz częściej przedstawiają Rosję jako kraj podążający ścieżką wyznaczoną przez przywództwo Xi Jinpinga. Jednak nawet wpływ „nieograniczonego partnera” może mieć swoje granice.
— Jestem niemal pewien, że Xi nie spodziewał się takiej wojny, jej skali i długości — przekonuje w rozmowie z „Newsweekiem” Dubowyk. — Jednak Pekin nigdy nie zawahał się we wsparciu i pozostał przy Moskwie bez względu na wszystko. Stawka była wystarczająco wysoka. Chiny nie chciały, by ich sojusznik przegrał, a Zachód odniósł zwycięstwo.
Chociaż Xi miał być zaskoczony rosyjskim atakiem z 24 lutego 2022 r., Dubowyk wątpi w to, by chiński przywódca chciał lub mógł temu zapobiec.
— Prawdopodobnie uznał, że Putin i tak to zrobi, że to dla niego priorytet, więc nie próbował go powstrzymać — twierdzi. — Możliwe też, że i tak nie byłby w stanie tego zrobić.
Według Dubowyka w ten sam sposób Xi zapatruje się na próby zakończenia konfliktu, zwłaszcza teraz, gdy „Rosja się zaadaptowała i odzyskała inicjatywę”. Bliska relacja między państwami przetrwała całą dotychczasową wojnę. W tym miesiącu przywódcy odbyli rozmowę wideo, podczas której Xi stwierdził, że udało im się „wprowadzić relacje chińsko-rosyjskie w nowy etap rozwoju”. Wezwał też do dalszego zacieśniania więzi. Putin wtórował tym słowom. Jak zaznaczył, relacje Moskwy z Pekinem stanowią „ważny czynnik stabilizujący w obliczu rosnącej globalnej niestabilności”.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.