Eliza Kącka za książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono” dostała podwójną nagrodę: Nike czytelników i jurorów. Zaskoczenie? Książka nie jest łatwa w odbiorze. Autorka myli tropy gatunkowe. Nie jesteśmy pewni, czy to reportaż, dziennik, powieść? Z pewnością jest to zapis próby nawiązania kontaktu z córką w spektrum. Książka jest labiryntem, w którym autorka błądzi, szukając drogi dojścia do córki. Czy kiedykolwiek spotka się z Rudą? Nie wiadomo, ale samo szukanie jest miłością.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Elizę Kącką spotykałam przy okazji literackich wydarzeń. Gorliwa intelektualistka, zapięta w sobie na ostatni guzik. Nie miałam pojęcia, co kłębi się w tej dziewczynie, perfekcyjnie analizującej literaturę.
Pierwsza scena to uderzenie w głowę. Nie wiemy, co się dzieje, ale przeczuwamy, że coś niedobrego. Eliza, matka głównej bohaterki, opróżnia pokój z niepotrzebnych rzeczy. Sytuacja kojarzy się z opróżnianiem mieszkania po śmierci bliskiej osoby. Ruda odchodzi ze świata skrojonego na standardowy wymiar. — Oddaj te rzeczy — mówi do matki. — Dom musi być lekki.
Lekkość nie jest pisana bohaterkom tej historii. Rozpoznanie inności zaczyna się od drobnych rzeczy. Na przykład, czemu Ruda jest Ruda. Ktoś tłumaczy, że to jakiś błąd, ale czym się przejmować. Rude jest ładne. Potem mowa, a właściwie jej brak. Ruda ma dwa lata i nie mówi. Pierwsze słowo, jakie wypowiada, brzmi: „tam”. Tam, czyli gdzie? W jej zatrzaśniętym świecie, który jest daleki od tego z matką? Tam, czyli poza domem, gdzie czyhają na nią niebezpieczeństwa? Relacja matki z córką i córki z matką najeżona jest nietolerancjami, które bardziej bolą niż te systemy. Choć i te potrafią niszczyć życie. Na przykład diagnoza, która pojawia się po wielu innych wizytach. Zmarnowany czas na zaopiekowanie się Rudą.
Zagrożeniem jest wszystko. Drobne odchyły od rytmu mogą skutkować załamaniem. Ale jeszcze większym zagrożeniem są szkolni koledzy i koleżanki. Od razu wyczuwają inność, czytaj: słabość. Odrzucają, są brutalni. Matka z daleka obserwuje zderzenia córki z rówieśnikami. Wkracza do akcji. Nie na darmo zatrudniona jest w agencji ochroniarskiej Matka. Dystans, pozorny, i humor ratują autorkę i czytelników przed osunięciem się w stan bezradności. Eliza koncentruje się nie tylko na obsłudze świata Rudej, ale też na swojej drodze. Z Warszawy ucieka z małym dzieckiem do Lidzbarka, gdzie mieszkają najbliżsi. Z nimi jest łatwiej.
Ale za chwilę chce być w wielkim mieście, w którym inni nie będą udzielać jej rad. „Rzeczy, które usłyszałam jako matka” to lista dobrych porad, które wbiły się w pamięć Elizy. Dotkliwych i jednocześnie śmiesznych, ale oddających chaos, w którym kręcą się rodzicie dzieci z niepełnosprawnościami. Niemal każdy komentarz zaczyna się od zdania: „Pani jest matką, ale…”. Jeden z rodziców, patrząc na Rudą, z rozbrajającą szczerością mówi, że wolałby, żeby jego dziecko było mniej inteligentne, ale za to sprawne ruchowo. To tekst niemal wyjęty z serialu „Matki pingwinów” Klary Kochańskiej-Bajon.
Las stanie się ukojeniem
Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami odnaleźli w nim swoje doświadczenia. W serialu mocno wybrzmiewa wątek uzależnienia rodziców od potrzebujących pomocy dzieciaków. Opiekunowie zapadają się w relację z dzieckiem, tracąc jednocześnie kontakt ze światem zewnętrznym i sami ze sobą. Kącka też zadaje sobie pytanie: czy pracownica agencji ochroniarskiej Matka ma prawo robić studia doktoranckie? Ten zakręt Eliza bierze sama i nie wypada z drogi. Ma magisterkę i doktorat z polonistyki. Ale zanim to się wydarzy, zanim usłyszy diagnozę wpychającą ich w społeczny nawias, gna z wózkiem jak szalona po okolicznych lasach. Jakby chciała uciec przed tym, co je czeka. Las zresztą stanie się ukojeniem dla niej i Rudej. Czują ulgę, przytulając się do drzew. Przewodnikiem po zielonym świecie jest sąsiad. Powtarza Elizie, że wiedza to nie mądrość, że powinna mieć pełną rodzinę, wiedzy ma dość. Być może z lasu wzięły się kolory, którymi Ruda spaja emocje i ludzi. Stąd tytuł.
Uświadamiam sobie, że ojciec Rudej nie istnieje w tej opowieści. Jest białą plamą. I ten brak nie jest dotkliwy. Eliza pisze do córki przejmujący list, że za nią tęskni. Wie, że ta tęsknota może pozostać nigdy niezaspokojona. Ktoś radzi Elizie, żeby pisała od siebie, a nie literacko. Napisała od siebie, tworząc literaturę. Podwójna nagroda za książkę sprawia, że odzyskuję wiarę w niewidzialną więź między osobą piszącą a czytelnikami. Piękne doświadczenie.
