Jak to zrobić? Jak zrobić, żeby chociaż na święta zakopać wojenne topory i siekierki? Żeby sobie przypomnieć, że jednak bardziej się lubimy, niż nie lubimy, że nam raczej zależy, niż nie zależy, że o wiele więcej nas łączy, niż dzieli? Łatwiej pewnie jest przełamać się opłatkiem, niż wewnętrznie się przełamać i wyjść innemu człowiekowi naprzeciw, a nie na przekór. Jak poczuć bliskość i cholerną magię świąt, której podróbki można w tym skomercjalizowanym świecie późnego kapitalizmu kupić na każdym rogu ulicy za jedyne 9,99, ale tak naprawdę nie starczyłoby na nią złota ze skarbca NBP?
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Grudzień to dla mnie zawsze miesiąc wielkiego zmęczenia. Mam poczucie, że świat się kończy. Może wynika to z tego, że w wielu kulturach „rok” i „świat” mieszczą się w jednym słowie. Łączą je obrzędy związane z zamykaniem starego i przechodzeniem do nowego etapu. Trzeba bardzo uważać, żeby ani rok, ani świat się nie rozpadły. Trzeba jak w wierszu Adama Zagajewskiego wciąż na nowo próbować opiewać okaleczony świat i cierpliwie schylać się, by podnieść z ziemi szare piórko upuszczone przez drozda. W grudniu dużo myślę o potrzebie naprawiania, łatania, cerowania, zalepiania, uszczelniania. O krzątaniu i uładzaniu. Powraca do mnie również słowo „ogacać”. Bo jak się tego nie zrobi, jak się nie zadba, nie otuli, to się wszystko może łatwo rozlecieć. Zbyt łatwo.
Grudniowe święta są od zawsze o świetle. Na długo zanim chrześcijaństwo nałożyło na nie opowieść o narodzinach Chrystusa, były obchodzone jako dzień narodzin słońca, z różnymi odniesieniami do bóstw solarnych. Ten dzień, niedługo po przesileniu zimowym, to od niepamiętnych czasów moment powrotu nadziei: że światła będzie przybywać, że zima odejdzie, że jeszcze raz udało nam się przetrwać okres ciemności. To czas godzenia się ze sobą, zamykania spraw, reperowania nadszarpniętych więzi. Dlatego moje pytania są fundamentalnie ważne: jak to zrobić, żeby chociaż przez kilka godzin poczuć, że jesteśmy razem?
Zastanawiam się nad karkołomnym ćwiczeniem z empatii, która byłaby wczuciem się w różny od mojego pogląd na świat. Czy umiem to zrobić? Czy zostanie mi to wybaczone? Czy istnieje w nas przestrzeń na to, żeby chociaż na moment sobie nawzajem odpuścić? Kiedy patrzę na polską politykę, widzę marny spektakl. Nie jest to widowisko specjalnie zaskakujące ani finezyjne. Tych niegramatycznych, byle jakich tekstów nie napisałby żaden szanujący się dramaturg. Nikt nie dobrałby takich kostiumów, żadna scenografka nie podpisałaby się pod wystrojem pokazywanych nam w mediach gabinetów. Wszystko to jest grubo ciosane, prostackie, na koniec głęboko rozczarowujące. Rzadko się zdarza, że ktoś przemówi własnym głosem. Jeszcze rzadziej, że okaże to, co Henri Bergson nazywał „grzecznością serca”, która nie polega na całowaniu pani w rączkę ani na tym, że człowiek umie jeść widelcem, lecz na tym, że rzeczywiście jest w stanie wczuć się w emocjonalność bliźniej czy bliźniego i wejść z nimi w dialog, w czułe, pełne wyrozumiałości spotkanie. Ale może na to nie ma miejsca? Może polityka to tylko szalony korowód, w który włączają się mniej czy bardziej przypadkowe osoby? A co, jeśli nie — jeśli im naprawdę zależy albo zależało? Na czym? No na nas, na Polsce, na dobru wspólnym. Jeśli tak pomyślę, to dalej mogę dostrzegać zbłądzenia, pomyłki, porażki, ale robi mi się chociaż minimalnie lepiej.
Nie na długo jednak, bo jeśli ćwiczenie empatii pójdzie dalej, może doprowadzić do żalu nad światem, w którym kategoria zysku — czy będzie on polityczny, czy po prostu finansowy — wysuwa się na pierwszy plan. Jeśli próbuję wczuwać się głębiej, robi mi się bardzo smutno, bo widzę, w jakie ślepe zaułki zabrnęło wiele osób, które kiedyś naprawdę wierzyły we wzniosłe ideały, a zapał rozświetlał ich twarze. Szkoda się robi tych wszystkich fajnych, zaangażowanych dzieciaków, z których wyrośli oportuniści, demagodzy, populiści i czasem po prostu złodzieje publicznych pieniędzy. Jak to się stało? Co poszło nie tak? Nie wiem, czy da się kogoś pocieszyć faktem, że zawsze tak było, od kiedy wynaleziono politykę.
Więc może najlepiej będzie naprawdę skupić się na wspólnym: na domu, barszczu, ojczyźnie, pierogach, ciemnym zimnym lesie na granicy, choinkach, opłatku, talerzu dla zabłąkanego wędrowca, bigosie i na pierwszej gwiazdce, na którą wszyscy czekamy, bo ona nam daje nadzieję na to, że światło powróci, że wyjdziemy z ciemności. Że się nam jeszcze jeden raz przypomni, że tylko w miłości i wzajemnej trosce życie ma jakikolwiek sens.
