Większość osób, myśląc o pierwszych oznakach demencji, wskazuje na utratę pamięci. Jednak zarówno lekarze, jak i naukowcy, coraz częściej apelują do rodzin starszych pacjentów, by zwracały uwagę na inne zmiany poznawcze, które mogą pojawić się wcześniej i łatwo umykają podczas rutynowych badań lekarskich.
Andrea Tales, neuropsycholożka z Uniwersytetu w Swansea, w swojej nowej książce przekonuje, że zmiany w zakresie uwagi są powszechne w różnych typach demencji i w niektórych przypadkach mogą pojawiać się, jeszcze zanim u chorego wystąpią wyraźne problemy z pamięcią. W rozmowie z „Newsweekiem” kobieta stwierdziła, że dotychczas kwestia ta była częściowo pomijana, ponieważ problemy z uwagą są trudniejsze do rozpoznania i opisania niż zmiany pamięci.
— Każdy wie, czym jest pamięć i potrafi opisać, że coś się w niej zmieniło — powiedziała, dodając, że istnieje „znacznie mniejsza świadomość społeczna dotycząca uwagi”, w tym faktu, że podobnie jak w przypadku pamięci, wyróżniamy różne jej typy.
Różnica ta jest istotna. Jak stwierdziła Tales, łatwiej jest powiedzieć lekarzowi „martwię się o swoją pamięć”, niż „wydaje mi się, że mam problem ze skupieniem uwagi”. Jak mogą zatem wyglądać zmiany w zakresie uwagi na co dzień? Neuropsycholożka podkreśla, że badania wciąż starają się nadążyć za tym, jak ludzie odczuwają takie zmiany. Zaznacza też, że problemy z uwagą — podobnie jak z pamięcią — nie muszą od razu świadczyć o rozwoju demencji.
— Niektórzy mogą zauważyć u siebie nadmierną podatność na rozproszenie, trudności ze skupieniem, problemy ze znalezieniem przedmiotów w zagraconych miejscach, trudności w wykonywaniu dwóch rzeczy jednocześnie, na przykład chodzeniu i rozmawianiu, czy trudności w przełączaniu uwagi z jednej czynności na drugą. Niektórzy mogą doświadczać wahań koncentracji, a także trudności z planowaniem i podejmowaniem decyzji — wyjaśnia Tales.
Problem polega na tym, że dostępne badania w dużej mierze koncentrują się na pamięci, przez co wczesne zaburzenia uwagi mogą pozostać niezauważone. Przykładowo szeroko stosowany test Mini-Mental State Examination (MMSE) często nie pozwala na wykrycie wczesnych zmian poznawczych i skupia się na ograniczonej liczbie obszarów funkcjonowania.
Tales podkreśliła również, że funkcje wykonawcze są traktowane w opiece zdrowotnej w sposób dość poważny, jednak jej zdaniem na większą uwagę zasługują także inne, mniej znane aspekty uwagi — szczególnie na wczesnych etapach choroby.
— Świadomość takich zmian może pomóc w szybszym postawieniu diagnozy oraz wpłynąć na przebieg leczenia, jeśli podczas oceny jakości życia i codziennego funkcjonowania osoby chorej uwzględni się także zaburzenia uwagi — dodała.
Większa świadomość może także ułatwić rodzinom udzielenie bardziej adekwatnego wsparcia. Jeśli chory ma trudności ze znajdowaniem przedmiotów w zagraconych pomieszczeniach, uprzątnięcie przestrzeni może znacznie ułatwić mu codzienne życie. Jeżeli martwisz się o siebie lub bliską ci osobę, Tales zaleca rozmowę z lekarzem — zwłaszcza jeśli problemy pojawiły się niedawno, nasilają się lub utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Odniesienie
Tales, A., Thomas, C., Littlemore, K., & Brown, R. (2026). A New Approach to Dementia: Examining Attention Impairment. Routledge.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.