Dziedziczenie ustawowe to podstawowy mechanizm podziału majątku zmarłego, który obowiązuje w Polsce, w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu. Co ważne, może zostać zastosowane nawet wtedy, gdy testament istnieje, ale z różnych przyczyn nie obowiązuje lub jest nieważny. W takich sytuacjach majątek, w tym dom, oszczędności czy kosztowności, może przejść na własność gminy lub Skarbu Państwa.
Dziedziczenie ustawowe – kiedy majątek po zmarłym przejmuj państwo?
W sytuacji, gdy brak jest uprawnionych bliskich spadkobierców lub wszyscy odrzucą spadek, majątek zmarłego może przejść na rzecz instytucji publicznych. Jak podkreśla ekspertka, w takich przypadkach prawo przewiduje szczególną rolę dla gminy oraz Skarbu Państwa.
– Dziedziczą w ostatniej kolejności, stąd często określani są jako „spadkobiercy konieczni” czy też „przymusowi” – wyjaśnia w rozmowie z „Wprost” radca prawny Rita Świętek, partner w Kancelarii GWLEX.
Tłumaczy, że dotyczy to nie tylko sytuacji, gdy brak jest małżonka, krewnych czy powinowatych spadkodawcy, ale także gdy żaden ze spadkobierców nie przyjmie spadku.
– Cel takiej regulacji jest jasny – ma zabezpieczyć bezpieczeństwo obrotu i wyeliminować spadki bezdziedziczne. Spadkodawca nie może zatem skutecznie wyłączyć od dziedziczenia podmiotów publicznych sporządzając tzw. testament negatywny i nie powołując w to miejsce innego podmiotu. Taki testament byłby nieważny – mówi prawniczka.
Dodaje, że analogicznie podmioty publiczne nie mogą odrzucić spadku przypadającego im z ustawy.
– Podmioty publiczne nie składają także oświadczenia o przyjęciu spadku. W tym przypadku spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza – zauważa.
Dziedziczenie ustawowe – która gmina jest spadkobiercą majątku?
Ekspert wyjaśnia, że w takich sytuacjach decydujące znaczenie ma ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy. To właśnie gmina, na terenie której mieszkał zmarły, dziedziczy majątek, jeśli nie ma innych uprawnionych spadkobierców.
– Gdyby nie dało się go ustalić, dziedziczy Skarb Państwa. Gminy co do zasady nie są zainteresowane wszczynaniem postępowań o nabycie spadku. Zdecydowanie częściej nabywają spadki na skutek działań podejmowanych przez wierzycieli – zauważa mec. Rita Świętek.
