Pierwszy tydzień maja minął pod znakiem intensyfikacji działań zbrojnych na wielu odcinkach frontu. Pomimo deklaracji o zawieszeniu broni, obie strony kontynuowały ataki, zarówno lądowe, jak i powietrzne. Do historii wojskowości przejdzie jednak to, czego dokonała ukraińska armia na Morzu Czarnym.
Od początku maja temat czasowego zawieszenia broni na Ukrainie ponownie znalazł się w centrum uwagi. Rosja ogłosiła jednostronne zawieszenie broni na 72 godziny, rozpoczynające się 7 maja o północy, z okazji 80. rocznicy zwycięstwa nad III Rzeszą. Jednak Ukraina odrzuciła tę propozycję, uznając ją za próbę zyskania czasu przez Rosję na przegrupowanie sił i przygotowanie do dalszych ofensyw. Mimo deklaracji o zawieszeniu broni wschodnie regiony Ukrainy cały czas były ostrzeliwane z podobną częstotliwością, co podważało wiarygodność rosyjskiej inicjatywy.
Po północy Rosjanie również nie przestali atakować. I nie jest to pierwszy taki przypadek. Dotychczas Rosjanie łamali każde porozumienie, jakie deklarowali. Tak było w przypadku tegorocznego wielkanocnego zawieszenia broni, jak i wcześniejszego bożonarodzeniowego.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wyraził gotowość do przyjęcia trzydziestodniowego zawieszenia broni. Podkreślił, że Ukraina jest gotowa do natychmiastowego wprowadzenia rozejmu, obejmującego wszystkie formy działań wojennych zarówno na lądzie, w powietrzu, jak i na morzu. Jednak realizacja tego planu zależy od akceptacji i wdrożenia przez Rosję. Ta jednak nie ma zamiaru tego robić.
Maria Zacharowej, rzeczniczka rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych stwierdziła, że Rosja nigdy nie sprzeciwiała się zawieszeniu broni, ale nie skomentowała pomysłu miesięcznego rozejmu. Obarczyła przy tym Ukrainę odpowiedzialnością za brak postępów w negocjacjach, ponieważ wciąż nie godzi się na warunki oferowane przez Kreml.
Jednocześnie Zacharowa ponownie powtórzyła niczym mantrę warunki, które jej zdaniem mają gwarantować trwały pokój na Ukrainie, a które nie są do przyjęcia przez Ukrainę i jej sojuszników. Kreml nadal domaga się uznania aneksji czterech ukraińskich obwodów, gwarancji nieprzystąpienia Ukrainy do NATO oraz wycofanie wojsk sojuszniczych z ukraińskiego terytorium, a także demilitaryzację ukraińskiej armii.
Sytuacja zaczyna irytować prezydenta Donalda Trumpa, który już chyba zdał sobie sprawę, że deklaracja o tym, że potrafi zakończyć wojnę w ciągu 24 godzin od wyborów była bardzo na wyrost, a jego metody negocjacyjne całkowicie się nie sprawdziły.
Ostatecznie obraził się, a rzeczniczka Departamentu Stanu USA, Tammy Bruce, poinformowała, że Waszyngton nie będzie już „latać po całym świecie jako mediator”, podkreślając, że teraz to Ukraina i Rosja muszą same przedstawić konkretne propozycje zakończenia wojny. Ponadto wiceprezydent JD Vance stwierdził, że rosyjskie żądania są „zbyt wygórowane”, podkreślając, że obecna propozycja Moskwy jest nie do przyjęcia.
Wyrazem frustracji Trumpa może być przekazanie nielotnych F-16 z magazynów jako rezerwuar części zapasowych dla ukraińskich maszyn.
Wojna powietrzna
Kilka dni temu Departament Stanu USA zatwierdził pakiet modernizacyjny dla ukraińskich F-16, obejmujący szkolenie personelu i wsparcie techniczne. W tym samym czasie w sieci zaczęły krążyć zdjęcia rzekomo „złomowanych” myśliwców, które – choć niesprawne – trafiają do ukraińskich hangarów jako dawcy części. To symboliczna decyzja, ale zarazem wyraźny sygnał, że coś drgnęło.
Dla Ukraińców to dość ważna kwestia, ponieważ, choć samoloty z pustyni często nie są zdolne do lotu, ale mogą stanowić cenne źródło części zamiennych – silników, awioniki, agregatów, czy hydrauliki. W przypadku bardzo intensywnego używania są to elementy, które dość szybko się zużywają, więc regularne dostawy części zamiennych mają kluczowe znaczenie dla poziomu gotowości maszyn.
A jest to dość istotne, ponieważ Ukraińskie Siły Powietrzne bardzo intensywnie wykorzystują F-16 jako jeden z kluczowych elementów w systemie obrony przestrzeni powietrznej kraju. Maszyny te są wykorzystywane głównie do zwalczania rosyjskich bomb latających i pocisków manewrujących. Znacznie rzadziej wykorzystywane są do atakowania celów naziemnych przy użyciu precyzyjnych bomb kierowanych i pocisków powietrze-ziemia.
Nie może to dziwić, ponieważ Rosjanie wciąż prowadzą szeroko zakrojoną ofensywę lotniczą. Głównie z użyciem bomb latających, które są tańsze w produkcji niż pociski manewrujące i balistyczne. Choć i ich produkcja waha się z miesiąca na miesiąc, w zależności od dostępu do komponentów.
W poprzednim miesiącu zaliczyli spadek i wystrzelili 2476 bomb latających, podczas gdy w marcu było ich 4209. Mniejsze zużycie częściowo zrównoważyło użycie skuteczniejszego środka bojowego. Na froncie pojawił się nowy typ bomby latającej – Geran 3 z napędem odrzutowym. Dzięki znacznie większej prędkości niż mają tłokowe Geran 2, wynoszącej ponad 550 km/h, stał się on wyjątkowo trudnym celem dla obrony przeciwlotniczej nieposiadającej radarowego naprowadzania. Dlatego do ich zwalczania niezbędne są również samoloty.
Ukraińcy nie pozostają dłużni
W tygodniu poprzedzającym paradę z okazji 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej Ukraińcy zintensyfikowali ataki na rosyjskie cele. W nocy z 6 na 7 maja Ukraina przeprowadziła jeden z największych ataków dronowych od początku wojny.
Rosyjskie Ministerstwo Obrony poinformowało o zestrzeleniu ponad 100 dronów nad różnymi regionami kraju, w tym nad Moskwą, co doprowadziło do tymczasowego zamknięcia wszystkich czterech głównych lotnisk w stolicy: Wnukowo, Szeremietiewo, Domodiedowo i Żukowskiego. Ataki te spowodowały również zakłócenia w ruchu lotniczym w dziewięciu regionalnych portach lotniczych.
Zwłaszcza atak na lotnisko Wnukowo miał bardzo ważny wymiar. Na jego płytach postojowych stały samoloty ćwiczące loty w formacji przed defiladą na Placu Czerwonym. Atak okazał się wielkim ciosem wizerunkowym dla Kremla, który pokazał słabość rosyjskiego systemu przeciwlotniczego i już nie tylko pęknięcie baniek antydostępowych, co ich brak. Pojawiły się głosy, że należy ograniczyć defiladę ze względów bezpieczeństwa. Na razie jednak Rosjanie twierdzą, że wszystko idzie zgodnie z planem.
Również w ostatnich dniach doszło do ataków na Krymie, szczególnie w rejonie Sewastopola i Teodozji, doszło do serii eksplozji. Mieszkańcy relacjonowali odgłosy wybuchów oraz pożary w pobliżu wojskowych lotnisk, m.in. w miejscowości Uglowe, niedaleko Kaczy. Władze okupacyjne potwierdziły incydenty, jednak nie podały szczegółów dotyczących ewentualnych zniszczeń.
Choć Rosja twierdzi, że większość dronów została zestrzelona, relacje mieszkańców i niezależnych źródeł wskazują na realne zakłócenia i straty, co może wpłynąć na morale oraz logistykę rosyjskich sił zbrojnych. Co jednak najważniejsze i najciekawsze, to podczas jednego z ataków nawodny bezzałogowiec zestrzelił dwa rosyjskie myśliwce, co jest pierwszym takim przypadkiem w historii wojen.
Nowy poziom wojny
W okolicach rosyjskiego portu w Noworosyjsku ukraińskie bezzałogowce Magura V7 zestrzeliły dwa myśliwce Su-30SM. Jest to rozwojowa wersja tej morskiej Magury V5, która została uzbrojona w amerykańskie pociski AIM-9 Sidewinder, co stanowi istotne poszerzenie jej zdolności bojowych. Jak poinformował gen. por. Kyryło Budanow, szef ukraińskiego wywiadu wojskowego, wcześniej prowadzono testy z innymi rodzajami uzbrojenia, jednak to właśnie AIM-9 okazał się najlepiej dostosowany do zastosowania z Magurą V7, zarówno pod względem technicznym, jak i operacyjnym.
Od prawie roku uzbrojone drony zaczęły odgrywać coraz ważniejszą rolę w ukraińskich zespołach uderzeniowych, gdzie odpowiadają przede wszystkim za ochronę dronów kamikaze przed rosyjską obroną. Ich głównym zadaniem jest neutralizowanie pokładowych systemów obronnych rosyjskich okrętów oraz eliminowanie zagrożeń ze strony śmigłowców i lekkich jednostek nawodnych.
Znacznie rzadziej działają samodzielnie jako myśliwi, prowadząc polowania na rosyjskie śmigłowce i mniejsze cele nawodne. Ostatnio zaczęto je również wykorzystywać w krajowym systemie obrony przeciwlotniczej, zwłaszcza w ochronie południowej części Ukrainy przed latającymi bombami. Choć jak dotąd nie odnotowano przypadków ich skutecznych przechwyceń, odgrywają rolę systemów wczesnego ostrzegania, obserwując trajektorie wrogich bezzałogowców.
Co prawda Ukraińcy już zestrzelili statek powietrzny przy użyciu bezzałogowca 31 grudnia 2024 r., kiedy operatorzy Grupy 13 pobliżu Półwyspu Tarchankuckiego zestrzelone zostały dwa rosyjskie śmigłowce Mi-8. Były to jednak powolne śmigłowce, które są dość łatwym celem. Zestrzelenie myśliwców, które mają znacznie większe zdolności do samoobrony, to przełomowy moment, który w przyszłości trafi do podręczników historii wojskowości.