Straż Graniczna rozbiła grupę przestępczą zajmującą się handlem ludźmi. Poszkodowanych może być nawet 50 osób. Przeszukano 17 lokali i zabezpieczono 28 kont bankowych. Autorzy podcastu „W związku ze śledztwem” zastanawiają się, na jakim etapie są zmiany w prawie mające ograniczyć handel ludźmi w Polsce.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Straż Graniczna z Elbląga od 2024 r. prowadziła działania od 2024 r. w sprawie kilkunastoosobowej grupy przestępczej, na czele której stali Ukrainiec i Polak. Spółki, których używała grupa do popełniania przestępstw, w tym handlu ludźmi, były zarejestrowane w Polsce i za granicą. W sumie zabezpieczono ponad 7 mln zł. W czasie swojej działalności grupa zwerbowała do pracy ponad 2 tys. cudzoziemców. Osoby te przebywały w zamknięciu na terenie Polski zanim udały się w dalszą drogę do zachodniej Europy, część znajdowała zatrudnienie w Polsce. Zidentyfikowano 50 pokrzywdzonych.
Obietnice lepszego życia
To nie pierwszy taki przypadek w Polsce. Przynajmniej od 4 lat organizacje pozarządowe i Straż Graniczna alarmują, że handel ludźmi w Europie Wschodniej kwitnie, chociaż zmienił się charakter tego procederu. W raporcie MSWiA za 2024 rok (na razie nie ma jeszcze publikacji z ostatniego roku) podane są przyczyny rozwoju tego rodzaju przestępczości: globalne konflikty, które zmuszają ludzi do migracji, zmiany klimatyczne i oczywiście powody ekonomiczne. „Brak perspektyw ekonomicznych, wysokie bezrobocie i nierówności społeczne w wielu regionach świata czynią ludzi podatnymi na fałszywe obietnice lepszego życia i pułapki zastawiane przez handlarzy” — czytamy w publikacji resortu.
Jednocześnie rozwój technologii i platform społecznościowych sprawił, że znacznie prościej jest znaleźć osoby, które są w trudnej sytuacji i poszukują nowego, lepszego życia. Raport MSWiA opisuje metody przestępców:
„Platformy takie jak Facebook, Instagram, TikTok czy WhatsApp stały się głównymi narzędziami rekrutacji, zastępując tradycyjne metody oparte na bezpośrednim kontakcie.
Przestępcy wykorzystują szereg technik manipulacyjnych dostosowanych do specyfiki każdej platformy np.:
- Facebook — tworzenie fałszywych profili agencji pracy, grup wsparcia dla migrantów,
- Instagram — prezentowanie luksusowego stylu życia, obietnice modelingu,
- TikTok — krótkie filmy pokazujące >>sukces<< w nowym kraju, viralowe oferty pracy,
- WhatsApp — bezpośredni kontakt, budowanie zaufania, przesyłanie >>dokumentów<<„.
Handel ludźmi w Polsce
Zupełnie nowym zjawiskiem jest przymuszanie pracowników do cyberscammingu. Zgodnie z danymi ONZ w samej tylko Azji Południowo-Wschodniej około 200 tys. przymusowych pracowników jest zmuszanych do prowadzenia oszustw internetowych. Kuszeni pracą w branży IT i doskonałymi zarobkami, lądują w halach gdzie przez 10-12 godzin na dobę prowadzą oszustwa wszelkiego rodzaju, np. namawiają do fałszywych inwestycji w kryptowaluty.
W Polsce praca przymusowa wygląda trochę inaczej. Główne obszary do jakich trafiają przybysze zza granicy poszukujący pracy to przetwórstwo mięsne, rolnictwo (uprawy warzyw), tartaki, sortowanie odzieży, budownictwo czy transport. Z raportu MSWiA wynika, że większość ofiar to mężczyźni. W Polsce — inaczej niż w Europie — fizyczna praca przymusowa jest dominującą gałęzią handlu ludźmi. W Europie — praca seksualna.
W 2024 roku Prokuratura Krajowa zidentyfikowała 316 ofiar handlu ludźmi, z czego 223 pracowały fizycznie, a 39 były zmuszane do pracy seksualnej. Organizacje pozarządowe uważają, że te dane są zaniżone, bo dotyczą tylko zidentyfikowanych ofiar, a gros poszkodowanych nigdy nie dostaje pomocy. W samej Unii Europejskiej zarejestrowano w 2024 roku ponad 10 tys. ofiar handlu ludźmi. Roczny światowy zysk generowany przez handlarzy ludźmi dzięki pracy przymusowej szacuje się na 236 mld dol., czyli prawie 10 tys. dol. w przeliczeniu na ofiarę.
Afera wizowa tylko pogorszyła sytuację
Do pracy przymusowej przeważnie trafiają osoby z Ameryki Łacińskiej — Kolumbii, Gwatemali, Wenezueli, Meksyku, Peru i Argentyny. Część organizacji pozarządowych zajmujących się handlem ludźmi podkreśla, że po aferze wizowej nic właściwie się nie wydarzyło. Jedynym jej skutkiem było zaostrzenie przepisów dla osób starających się o wizy pracownicze, a to zazwyczaj prowadzi do powstania szarej strefy i organizacji przestępczych wykorzystujących trudności w legalnym załatwieniu pozwolenia.
— Jako kraj ograniczyliśmy dostęp do naszego rynku pracy chyba nieco zbyt mocno. Zrobiliśmy to w sytuacji, gdy wielu przedsiębiorców, ale też rolników w Polsce boryka się z poważnymi niedoborami rąk do pracy. Efekt zaczyna być taki, że przy braku legalnych ścieżek zatrudniania pracowników z państw trzecich coraz więcej zdesperowanych ludzi trafia do Polski nie po dobrobyt, ale po wyzysk. Nielegalnie, przez sieci pośredników, oszustów, przemytników — ostrzegał już rok temu dr Marek Benio, prawnik i ekonomista, wiceprezes Europejskiego Instytutu Mobilności Pracy — ELMI w rozmowie z „Dziennikiem Gazetą Prawną”.
Co z ustawą o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi?
Co w Polsce dzieje się w sprawie zmiany prawa? Otóż trwają dyskusje. Rok temu powstał Międzyresortowy Zespół do spraw Przeciwdziałania Handlowi Ludźmi (rząd PiS taki zespół powołał 18 września 2023 roku czyli na miesiąc przed wyborami), ten z kolei powołał komisję, która ma przygotować założenia do nowej ustawy o przeciwdziałaniu handlowi ludźmi. Ustawę musimy przyjąć, żeby implementować prawo unijne i mamy na to czas do lipca tego roku.
W skład Międzyresortowego Zespołu wchodzą przedstawiciele MSWiA (ministerstwo spraw wewnętrznych nadzoruje prace zespołu), Policji, Straży Granicznej, ministerstwa sprawiedliwości, ministerstwa rodziny, ministerstwa spraw zagranicznych. W sumie ponad 50 osób. Być może to jest powodem, dla którego mimo, że założenia do ustawy powstały już latem zeszłego roku wciąż są w konsultacjach i nowego projektu ustawy na razie nie widać na horyzoncie.
Organizacje pozarządowe spotykając się z ministrem sprawiedliwości podkreślają konieczność przyspieszenia prac i dostają zapewnienia, że resort będzie starał się zrobić co w jego mocy, ale na razie prace nad tą ustawą zdecydowanie nie są wysoko na liście priorytetów.
„W związku ze śledztwem”
Ona jest czołową dziennikarką polityczną, on — uznanym reporterem śledczym. Prywatnie Dominika Długosz i Mariusz Gierszewski są małżeństwem z niemal 20-letnim stażem, a teraz łączą siły również jako współprowadzący podcast „W związku ze śledztwem”.
Nowe odcinki podcastu będą ukazywać się w każdy wtorkowy wieczór na stronie Newsweek.pl, w aplikacji Onet Audio, a także na kanałach Radia ZET i Newsweek Polska na YouTube.