Wrócili do Polski, ale to nie miało sensu. „Kazali mi zapomnieć o anielskich nastrojach”

Dziś, po kilkunastu miesiącach, stwierdza, że to jednak kraj dla ludzi z pieniędzmi, a takich jest niewielu – wykonują najlepsze zawody albo przywieźli kasę z zagranicy tak jak ona.

Matkę pochowała półtora roku temu. Zmarł też jej mąż. Dzieci wyprowadziły się z domu w Kanadzie w różne zakątki kraju. Została sama i teraz waży, co dalej. – Jestem między dwoma światami – mówi.

Obca tam, obca tu

Rano ma jeszcze energię do Polski. Wstaje, idzie na markecik, dosiada się do staruszków na ławeczkach, próbuje zagadywać.

W południe mija jej zapał do ojczyzny. – Za pogodę ducha i otwartość płacę docinkami: „Co się tak paniusia uśmiecha?” – opowiada.

Zatrudniła się w zawodzie – jako higienistka dentystyczna, głównie dla ubezpieczenia. Kiedy zaczęła zarabiać w złotówkach, uzmysłowiła sobie, że nie wie, co by zrobiła, gdyby nie oszczędności z Kanady. W gabinecie usłyszała od współpracowników, że niepotrzebnie szczerzy zęby i za dużo gada. – Szybciutko sprowadzili mnie na ziemię i kazali zapomnieć o anielskich nastrojach. Jestem dla nich Polką z Kanady – mówi i dodaje, że tam też była obca, bo nawet po 30 latach zdradzał ją akcent.

Nigdy jednak nie czuła się dyskryminowana, bo Kanada to kraj emigrantów. Miała koleżanki z Europy, Bliskiego Wschodu, Afryki i Indii. – Każdy był skądś i się szanowaliśmy. A tu przez to, że kiedyś wyjechałam, dokuczają mi w pracy. Sądzą, że przyjechałam z workiem pieniędzy, więc powinnam radzić sobie sama. Polacy nie lubią, jak się komuś powodzi. Tymczasem wracającym po tylu latach wcale nie jest lekko – uważa Joanna.

Często nie mają już rodzin lub nie mogą na nie liczyć i jeśli powinie im się noga, znikąd pomocy. Doszło więc do tego, że nikomu już nie ufa i cały czas się czegoś boi: pijaków pod sklepami z alkoholem, które są na każdym rogu, wieczornych powrotów tramwajem, parkowania w niestrzeżonych miejscach. Raz zaparkowała, to urwali jej wszystkie lusterka. – Może dlatego, że samochód sprowadziłam z Kanady – zastanawia się.

W torebce ma gaz, na policję nie liczy, z jej obserwacji wynika, że w potrzebie nigdy jej nie ma. Przestała prosić o pomoc na ulicy. – W Kanadzie każdy ci pomoże, tu ludzie na siebie warczą. Cała nadzieja w młodych, ci są inni – uważa.

Z czasem zaczęła zauważać kolejne niuanse: administracyjny bałagan oraz specyficzny porządek architektoniczny – wille za murami i osiedla za płotami. – Ludzie dystansują się tu od siebie nie tylko na ulicach. I jeszcze te kolejki do lekarza, nie można się doczekać, a kogo stać na prywatną służbę zdrowia? – pyta.

Choć jest katoliczką, krytycznie patrzy na polski Kościół rozpychający się łokciami w przestrzeni publicznej, zamykający ulice w Boże Ciało, pukający do drzwi po kolędzie. – W Kanadzie każdy ma swoją religię, ale nikt się nikomu nie narzuca – opowiada.

Mimo tego wszystkiego nie wie, czy wracać. Mogłaby w Polsce kupić wygodne gniazdko i spędzić w nim starość. – Byłoby mnie stać, żeby dobrze żyć, ale nigdy nie będę już przynależeć do żadnej grupy – uważa.

Jeśli wyjedzie, ostatnie lata spędzi zapewne w domu spokojnej starości, bo – jak mówi – w Kanadzie tak się robi. – Przed podjęciem ostatecznej decyzji o powrocie z emigracji polecam przyjechać do Polski na rok, żeby zrozumieć, co to za kraj i czy ma się na niego ochotę – radzi.

Na razie i tak nie wyjedzie, ciągną się za nią sprawy administracyjne związane ze śmiercią matki. Poza tym przywiozła z Kanady psa. – Ma 13 lat i nie wyobrażam sobie, żeby zabierać go w tak długą podróż – mówi.

Przyjechać na chwilę

Z ostatnich danych GUS wynika, że na koniec 2023 r. za granicą dłużej niż 12 miesięcy przebywało 1,56 mln Polaków. To delikatny wzrost – o 42 tys. – w porównaniu z rokiem poprzednim.

Aż 94,3 proc. z tej liczby stanowią emigranci wybierający wyjazdy do krajów europejskich, przede wszystkim do Wielkiej Brytanii (440 tys.), Niemiec (436 tys), Holandii (128 tys.), Norwegii (80 tys.) i Irlandii (68 tys.). Najbardziej wzrosła popularność Holandii (33,4 proc.) i Szwajcarii (37,8 proc.).

Z dostępnych analiz wynika również, że Polacy coraz częściej zamiast na stałe wyjeżdżają na chwilę, żeby zarobić i wrócić do kraju. A potem znów jadą po raz kolejny.

Żal do Polski

Konrad w Polsce pracował tylko przez chwilę po studiach, a potem już wyłącznie na Wyspach. Zaczynał w 2014 r. w magazynie za najniższą krajową. Dopiero dziewiąta rozmowa kwalifikacyjna dała mu pracę zgodną z wykształceniem. Dziś zarabia jako inżynier przy dużych, międzynarodowych projektach: stadionach, lotniskach, wieżowcach, bazach wojskowych i nowoczesnych więzieniach.

Powrót do Polski mieli z żoną w głowach od lat, chcieli kupić dom i zamieszkać bliżej rodziny. W decyzji pomógł im covid – ceny nieruchomości wystrzeliły, a pod drzwiami ustawiały się kolejki chętnych. W dodatku rodzina się im powiększyła. Wrócili do kraju pełni nadziei na nowe życie. Konrad pracował zdalnie – przed wyjazdem założył na Wyspach spółkę, żeby nie mieć problemów z regulacjami podatkowymi. W Polsce wynajęli mieszkanie i przymierzyli się do kredytu. – W głowie kupowałem już działkę, a żona urządzała dom – mówi. Wtedy dowiedzieli się, że wraz z brexitem w polskich bankach zaszły pewne zmiany. – Wcześniej nie było problemów, żeby udzieliły kredytów na podstawie zaświadczeń o zarobkach w funtach. W 2021 r. przestały to robić. Trzeba było zarabiać w złotówkach albo w euro – opowiada Konrad.

Zaczął szukać pracy w Polsce, ale szybko przeliczył, że będzie zarabiał trzy razy mniej, co oznacza, że żaden bank nie da mu kredytu potrzebnego do kupna domu. – Byliśmy zszokowani i sfrustrowani – wspomina.

Rozpoczęli poszukiwania kraju, w którym banki poszłyby im na rękę. Trwało to ponad rok. – W Polsce odczułem społeczne oczekiwanie, że powinienem zarabiać po polsku, czyli mało, żona powinna iść do pracy, a dziecko trafić do żłobka lub przedszkola tylko po to, żeby spełnić warunki banku i mieć zdolność kredytową. Absurd. Chcieliśmy stabilności i czasu dla dzieci, a nie życia pod dyktando bankowych wymogów – opowiada.

Wybrali Hiszpanię. Za 140 tys. euro kupili 80-metrowy dom godzinę od Alicante. Dodatkowe koszty związane z zakupem i przeprowadzką wyniosły ok. 25 tys. euro. Wkład własny musiał być duży, ok. 45 proc. Kredyt – 98 tys. euro – dostali bez problemu. Dziś płacą 450 euro miesięcznie. Dla porównania, w tamtym czasie w Polsce rata kredytu hipotecznego na podobną kwotę (ok. 410 tys. zł) wynosiła 3200-3500 zł miesięcznie (ponad 800 euro), a całkowita spłata po 25 latach – ok. 1 mln zł. – W Hiszpanii oddajemy bankowi połowę tego, co musielibyśmy spłacić nad Wisłą – mówi Konrad.

Ma żal do Polski. – Słyszymy: wracajcie, a w praktyce Polak z pieniędzmi i doświadczeniem nie może nawet kupić domu w swoim kraju. Chciałem mieszkać bliżej rodziny, na ziemi przodków, ale skoro system to uniemożliwia, musiałem wybrać miejsce, gdzie żona i dwójka dzieci mogą mieć dach nad głową – tłumaczy.

Ich sąsiedzi to kilka hiszpańskich rodzin oraz głównie emeryci i przedsiębiorcy z różnych krajów: Niemiec, Wysp Brytyjskich, Belgii, Danii, i Holandii. Niektórzy mieszkają tam na stałe, inni przyjeżdżają tylko na wakacje.

– Wyjechać za granicę bez kontaktów, bez znajomości, bez rodziny, bez wsparcia – to ogromne wyzwanie i akt odwagi – uważa Konrad. – Tylko ktoś, kto sam to przeżył, wie, ile kosztuje zaczynanie wszystkiego od zera w obcym kraju – dodaje i wylicza, że emigracja to codzienne zmaganie się ze strachem, z niepewnością i własnymi słabościami, ale też nauka, że można sobie poradzić nawet tam, gdzie wszystko jest obce.

Uważa też, że Polska nie korzysta z siły ani doświadczenia wracających po latach. Być może jeszcze wróci do kraju, ale obawia się, że na wiele rzeczy będzie już wtedy za późno. – Rodzice i dziadkowie żyją, a za kilka lat może ich już nie być. Nasze dzieci są małe i tego wspólnego czasu z rodziną nie da się nadrobić – dodaje.

Jak wróci, to na wakacje

Ania z Sosnowca męża Anglika poznała na Wyspach. Wyjechała 15 lat temu, bez znajomości języka, na trzy miesiące. Zbierały z koleżanką kwiaty. Kiedy po tygodniu dostała wypłatę odpowiadającą dwumiesięcznej pensji w Polsce, nie chciała wracać. Rozbierała kraby na mięso, sprzątała w pubie, była księgową w sklepie z kafelkami. W końcu została opiekunką starszych osób. Polubiła odpowiedzialność za czyjeś życie i postanowiła nauczyć się fachu. Zrobiła kilka szkoleń, potem ukończyła studia, zaczęła kierować dużymi domami pomocy społecznej i układać pracę kilkudziesięcioosobowym zespołom.

Mąż zakochał się w Polsce i jej czterech porach roku. Chcieli przenieść się na Śląsk, kupili tam dom za gotówkę. Mówił Ani, że z jej doświadczeniem i znajomością angielskiego szybko znajdzie robotę, a on może pracować zdalnie.

Problemy zaczęły się szybko. Długo czekali na zarejestrowanie stałego pobytu w kraju, a pieczątka z urzędu wojewódzkiego nie przekonywała strażników granicznych na lotnisku. – Powiedzieli mężowi, że nie może sobie z takim dokumentem latać do Polski wte i wewte, więc radzą mu wsiąść w samochód, może w ten sposób jakoś to przejdzie – opowiada Ania.

Wsiadał więc w auto i nie było go cztery miesiące, bo częste dojazdy samochodem nie wchodziły w grę.

Ania szukała pracy ponad rok. Nie potrafiła połapać się w przepisach, donosiła kolejne zaświadczenia, tłumaczyła brytyjskie dyplomy, a kiedy w końcu uzbierała kompletną teczkę, usłyszała w urzędzie pracy, że jest niezatrudnialna. – Pani w okienku stwierdziła, że w małym mieście na Śląsku nie ma pracy dla osób z moimi kwalifikacjami. Jeśli już, to mogę zostać sprzątaczką – wspomina.

Kiedy poinformowała urząd, że chce wyjechać na trzy tygodnie do męża, wyrejestrowali ją z listy bezrobotnych.

W końcu coś znalazła. W hotelu mówili, że będzie recepcjonistką, ale szybko się okazało, że potrzebują stróża nocnego. Szukała dalej. Na rozmowie kwalifikacyjnej w przychodni zapytali, po co w ogóle z takim wykształceniem stara się o stanowisko recepcjonistki. Spróbowała więc w zawodzie. Do agencji zajmującej się osobami starszymi zadzwoniła w piątek. Ogłoszenie znalazła w internecie. Kazali przyjść w poniedziałek. W ciągu dwóch godzin dostała listę z adresami i numerami telefonów pacjentów. Nikt nie pytał jej o referencje ani nie prosił o zaświadczenie o niekaralności. – Nie wiedzieli, jak wyglądam ani kim jestem. W Anglii to by nie przeszło. Przecież mogłam być psychopatką – mówi.

Zaczęła pracować za najniższą krajową. Miała źle ułożony grafik, w ciągu dnia długie przerwy, nie było jej w domu siedem godzin, płacili za trzy. Dojazdy – 45 minut w jedną stronę – na własny koszt. Popracowała tak trzy tygodnie. Potem ktoś polecił ją do opieki nad starszą panią. Na czarno. Szybko zrezygnowała, potrzebowała ubezpieczenia.

W końcu poszła do DPS. Kierownik powiedział, że jej kwalifikacje go nie interesują i może zaproponować zatrudnienie na najniższym stanowisku.

Mąż widział, że jest jej ciężko. Powiedział, że mogą wrócić do Anglii. W pewien piątek zaktualizowała profil na portalu społecznościowym skoncentrowanym wokół tematów zatrudnienia. Do końca dnia odebrała pięć telefonów. Dwa dni później miała nową pracę. Wróciła na Wyspy i dziś kieruje 27-osobowym zespołem w domu opieki społecznej. – Dyrektor często dziękuje mi za pracę i mówi, że nie wie, co by beze mnie zrobił. W Polsce osoby na wyższych stanowiskach mają ludzi za nic – uważa.

Jeśli wróci, to na wakacje.

Depresyjna rzeczywistość

– Wiele osób za granicą nie podejmuje decyzji o powrocie, dostaje depresji i zatraca się w tym – uważa Magda.

Wyjechała z Krakowa na studia do Irlandii i spędziła w niej 10 lat. Skończyła marketing i analizę danych, pracę znalazła w tym drugim zawodzie. Irlandzki rynek jest mały, nie miała możliwości rozwoju, poza tym nie zamierzała spędzić całego życia w jednym miejscu i chciała sprawdzić na własnej skórze, jak żyje się w Polsce.

Wróciła przed rokiem i szybko znalazła pracę, ale przeżyła szok, kiedy dowiedziała się, ile będzie zarabiać. – Standard życia w Polsce jest niski. Ludzie nie wiedzą, że to wszystko może wyglądać dużo lepiej – mówi.

Uderzała w kolejne ściany. – Nikt się tu do siebie nie uśmiecha, więc ja też przestałam się uśmiechać i stałam się smutna – opowiada i dodaje, że ma problem z polską zazdrością. – Zauważyłam ją nawet w swojej rodzinie. Boję się powiedzieć, że coś mi się udało, żeby nie budzić w ludziach złych emocji – opowiada.

Próbuje sobie przypomnieć, jaka była, zanim wyjechała z Polski. W końcu dochodzi do wniosku, że dominowało u niej negatywne nastawienie. – Ale potem przestałam zadawać się z ludźmi z Polski i stałam się bardziej międzynarodowa – tłumaczy.

W Polsce straciła poczucie bezpieczeństwa. Jest singielką i wszyscy przestrzegają ją, żeby uważała. – Znajomi powiedzieli, że wychodząc z domu w zimie, zawsze muszę zostawić zapalone światło, inaczej mnie okradną – mówi i dodaje, że w kamienicy, w której mieszka, wisi na klatce kartka z napisem: „Uwaga na złodziei”.

Zamierza wyjechać, ale nie wie jeszcze dokąd. Niby mogłaby wrócić do Irlandii, czuje, że tam jest jej dom, ale nie chce wracać w miejsce, w którym już była. – Może zostanę cyfrową nomadką i będę mieszkać w różnych krajach – zastanawia się. – Wiem za to, że do Polski już nigdy nie wrócę. A tam, gdzie będę, nie będę szukać rodaków. To przykre i smutne, ale dla mnie prawdziwe – kończy.