Stawianie zadowolenia innych ponad własne prowadzi do frustracji. „People pleaserom” trudno jednak zmienić zachowanie, bo ta rola bywa wygodna. Zdejmuje odpowiedzialność za to, co spotyka nas w życiu — mówi psychoterapeutka Zuzanna Butryn.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
„Newsweek”: Po czym poznać, że ktoś jest „people pleaserem”?
Zuzanna Butryn: — To osoby, które stawiają potrzeby innych ponad swoje własne, bo wydaje im się, że w ten sposób zaskarbią sobie sympatię, uznanie czy szacunek. Zazwyczaj mają bardzo obniżone poczucie własnej wartości. Żeby je podwyższyć, potrzebują osób z zewnątrz i swoje samopoczucie opierają o to, czy ktoś inny będzie z nich zadowolony. To może objawiać się w różnych sytuacjach. Na przykład partner chce iść do kina na horror, a my godzimy się na to, chociaż nie znosimy horrorów i wiemy, że później będziemy odczuwać niepokój. Ale jego zadowolenie jest ważniejsze. Albo zgadzamy się zostać po godzinach w pracy, chociaż mieliśmy wieczorem od dawna umówionego lekarza. Czy dostaliśmy spalone jedzenie w restauracji, ale wpychamy je w siebie na siłę i nawet się nie zająkniemy, że coś jest nie tak, żeby kucharzowi nie było przykro.
Brzmi jak przepis na bycie sfrustrowanym.
— Rzeczywiście, uczucie frustracji często towarzyszy „zadowalaczom”. Żyją w przekonaniu, że ich wysiłki i to bycie przesadnie miłym, w końcu zostanie wynagrodzone. Dostaną awans, partner będzie się bardziej angażował. Jedyną nagrodą jest jednak często pozorny brak konfliktu. Pozorny, bo „people pleasing” może właśnie do konfliktu prowadzić.
Wróćmy do tego przykładu z horrorami. Godzimy się na oglądanie ich raz, drugi, trzeci z uśmiechem na ustach. Jednocześnie mając poczucie, że partner nie docenia, jak się poświęcamy – chociaż skąd ma to wiedzieć, skoro twierdzimy, że to dla nas też przyjemność. W końcu frustracja jest tak duża, że wybuchamy. Dochodzi do kłótni, w której wyrzucamy swoje niezadowolenie. Nasz partner może się poczuć oszukany – przecież tyle czasu twierdziliśmy, że lubimy horrory. Dochodzi do nadwyrężenia zaufania. Sytuacja wyglądałaby zupełnie inaczej, gdybyśmy po prostu powiedzieli, że nie lubimy tego typu filmów, więc niech partner ogląda je sam, a wspólnie możemy oglądać np. komedie.
Zauważyłam też, że wielu „people pleaserów” wykształca w sobie „syndrom ofiary”. Mówią, że cały świat jest przeciwko nim, a oni się przecież tak poświęcają. Wchodzą w rolę, w której są bezwolnymi marionetkami w rękach innych.
Czyli de facto nie biorą odpowiedzialności za to, co dzieje się w ich życiu?
— Odbierają sobie sprawczość i tracą kontrolę. Są skłonni mówić, że ktoś przekracza ich granice, ale nie zauważają, że nigdy ich nie wyznaczyli. Taka rola w przewrotny sposób chroni ich ego – jeśli coś idzie źle, to mogą mówić, że świat zewnętrzny za to odpowiada. Kiedy nie ponosisz za nic odpowiedzialności, to niczemu nie możesz być winien. Ale to też droga do stagnacji i niezadowolenia.
Inni zaczynają wtedy odpowiadać za ich nastrój. Nie chciałabym, żeby to, czy ktoś inny jest zadowolony, wpływało na to, jak się czuję sama ze sobą.
— Taka osoba lubi siebie tylko w momentach, w których inni wysyłają jej sygnał, że ją lubią, kiedy dostaje uwagę, pochwały. Nie potrafi lubić samej siebie tak po prostu. To z kolei prowadzi do pogłębiania i tak już niskiej samooceny, może się wiązać z wahaniami nastroju, a nawet być przyczyną depresji.
Skąd w ogóle bierze się syndrom „people pleasera”?
— Z lęku przed osamotnieniem i odrzuceniem. A ten bardzo często powstaje w dzieciństwie, jeśli ktoś miał niedostępnych emocjonalnie rodziców, którzy nagradzali uwagą i czułością, tylko jeśli dziecko było idealnie posłuszne i przybiegało na każde skinienie. Czasem to również ludzie z rodzin dysfunkcyjnych, gdzie wzmożona czujność na potrzeby innych i umiejętność ich szybkiego zaspokojenia, była sposobem na przetrwanie. Niektórzy mogli mieć też wspierający dom, ale być prześladowanymi w szkole i tu znów – przymilanie się do innych pozwalało wytrzymać i zmniejszyć skalę doznawanych szykan.
Da się to zmienić?
— Wymaga to sporo pracy, ale to możliwe. Pierwszy krok to oczywiście zauważenie, że ma się problem i odnalezienie chęci wyjścia z niego. I to jest ten najtrudniejszy krok, bo tak jak wspomniałam, niektórym jest w tej roli wygodnie. Takie osoby przyzwyczaiły się do tego, że nie biorą odpowiedzialności i to jedyny sposób funkcjonowania, jaki znają, więc wydaje im się bezpieczny. Przeraża je też, że ktoś może się zezłościć. Jeśli jednak człowiek uświadomi sobie, jak bardzo taka postawa unieszczęśliwia, mogą spróbować ją zmienić.
Dobrze jest popracować nad poczuciem własnej wartości. Na początek warto np. wypisać listę rzeczy, które w sobie lubimy. Można też ćwiczyć asertywność, choćby zbierając się na odwagę, by pierwszy raz powiedzieć na głos, gdy coś nam nie smakuje w restauracji. Każde takie „nie” będzie wzmacniało naszą sprawczość i wiarę w siebie. A z taką podstawą łatwiej pozbyć się potrzeby uszczęśliwiania wszystkich, poza sobą. W niektórych przypadkach może być jednak niezbędna terapia, która pomoże przepracować dziecięce doświadczenia.
