Następnym burmistrzem Nowego Jorku będzie prawdopodobnie 33-letni socjaldemokrata Zohran Mamdani. To rewolucja nie tylko w stolicy świata, ale również w Partii Demokratycznej.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Według prawicy demokraci nominowali na burmistrza radykalnego lewaka, muzułmańskiego antysemitę, który wprowadzi w największym i najbogatszym mieście USA islamistyczno-socjalistyczną dyktaturę. Według lewicy młody człowiek z progresywnym programem politycznym stawił czoła stetryczałym elitom finansowanym przez korporacje, Wall Street, grupy nacisku i wywalczył zwycięstwo. „Stuprocentowym komunistą” oraz „radykalnym świrem” nazwał Mamdaniego „zszokowany” Donald Trump, grożąc, że jeśli ewentualny burmistrz „nie będzie się zachowywał”, rząd odetnie mu fundusze federalne.
Oczywiście prezydent nie ma takich uprawnień i nawet obecny marionetkowy Kongres raczej nie spełni jego żądań, bo stan Nowy Jork, czyli przede wszystkim metropolia, wpłaca do budżetu państwa o 90 mld dol. więcej, niż dostaje, subsydiując biedniejsze stany. Na wszelki wypadek lokalna legislatura rozpatruje projekt ustawy, która umożliwi wstrzymanie przelewów dla rządu, gdyby ten blokował pieniądze idące w drugą stronę.
Polityka realizmu magicznego
W partyjnych prawyborach Mamdani wyprzedził najgroźniejszego rywala, eksgubernatora Mario Cuomo o 12 pkt proc. Wziął trzy największe dzielnice – Brooklyn, Manhattan, Queens, minimalnie przegrywając w nieco bardziej konserwatywnych Bronksie i Staten Island. Co znamienne, na trzecim miejscu uplasował się z 11,3 proc. głosów sojusznik socjaldemokraty – skarbnik miasta Brad Lander, a pozostali kandydaci uzyskali wyniki nieprzekraczające 5 proc.
Sukces radnego z Queensu zaskoczył nie tylko polityczny establishment, lecz także liberalne media. Przed prawyborami „New York Times” odmawiał Mamdaniemu „kompetencji uzasadniających wpisanie na listę kandydatów”. „The Atlantic” uznał, że „uprawia on politykę realizmu magicznego radośnie oderwaną od uwarunkowań budżetowych i struktur władzy”. Dlaczego? Wszyscy kandydaci zapowiadali obniżkę kosztów życia, jednak zwycięzca przebił ich rozmachem.
Obiecał zamrozić czynsze 2 mln mieszkań objętych tzw. programem stabilizacyjnym (zbudowane przed 1974 r. kamienice i apartamentowce z przynajmniej sześcioma lokalami), znieść opłaty za przejazd miejskimi autobusami, otworzyć pięć dotowanych z budżetu sklepów spożywczych (po jednym dla każdej dzielnicy). Dzieciom poniżej piątego roku życia przysługiwałyby darmowe żłobki i przedszkola. Płaca minimalna wzrosłaby do 30 dol. na godzinę przed rokiem 2030. Powstałoby 200 tys. mieszkań komunalnych. Koszty reform zrównoważyłby wzrost podatków płaconych przez firmy (z 7,25 proc. do 11,5 proc. – jak w sąsiednim New Jersey) i osoby zarabiające więcej niż milion dolarów rocznie (o 2 proc.).
Kandydat wycofał się z głoszonego w 2020 r. postulatu ograniczenia wydatków na policję (niesławnego „Defund the Police”), choć nadal uważa, że funkcjonariusze winni mieć mniej uprawnień, a zwłaszcza obowiązków. Skoncentrować się na zwalczaniu przestępczości zamiast wyręczać – z miernym skutkiem – m.in. służby socjalne i medyczne. W przeciwieństwie do obecnego burmistrza Erica Adamsa Mamdani zamierza egzekwować status Nowego Jorku jako miasta sanktuaryjnego, czyli uniemożliwić agentom federalnym wyłapywanie bez nakazu sądowego nielegalnych imigrantów w szkołach, szpitalach oraz budynkach municypalnych.
Sporo kontrowersji wywołał stosunek socjaldemokraty do konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Wspiera on ruch Bojkotu, Nieinwestowania, Sankcji (Boycott, Divestment and Sanctions, BDS), którego nazwa określa metody działania, natomiast celem jest zakończenie okupacji Gazy, zlikwidowanie muru bezpieczeństwa dzielącego Zachodni Brzeg Jordanu od Izraela i zagwarantowanie Palestyńczykom pełnych praw obywatelskich. Radny wniósł projekt ustawy zakazującej organizacjom charytatywnym wspierania nielegalnego osadnictwa żydowskiego na obszarze Autonomii Palestyńskiej.
Nawoływał do aresztowania Beniamina Netanjahu, jeśli odwiedzi Nowy Jork, i wydania Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu. Odmówił potępienia skandowanego na antyizraelskich demonstracjach sloganu „zglobalizować intifadę”, tłumacząc, że stanowi jedynie wyraz sprzeciwu wobec działań państwa żydowskiego w Gazie. „Sam nie używam takiego języka i jestem przeciwny podżeganiu do przemocy” – zapewnił. Dodał, że jako burmistrz ośmiokrotnie zwiększy nakłady na walkę z propagowaniem nienawiści rasowej i zapobieganie motywowanym nią przestępstwom. Żydowscy liberałowie go bronią, konserwatyści – potępiają.
Ulubieniec Greenpointu
Socjaldemokrata przystąpił do zmagań o ratusz 23 października ubiegłego roku. Nikt nie dawał mu szans. Starzy wyjadacze prognozowali kolejną nudną kampanię – z Mamdanim jako reprezentantem politycznego folkloru w tle – zakończoną zwycięstwem Cuomo. Nic bardziej mylnego. Do sztabu niszowego rzekomo kandydata zaczęli się masowo zgłaszać ludzie gotowi chodzić po domach i głosić jego dobrą nowinę. Zgromadził 46 tys. ochotników, którzy w siedmiu językach przeprowadzili rozmowy z ponad milionem ziomków niezdecydowanych, na kogo zagłosują.
Sam też się nie lenił. Reklamówki nagrywał osobiście i rozpowszechniał w mediach społecznościowych. Wykorzystywał znajomość bengalskiego oraz urdu, a zanim użył innego języka, godzinami ćwiczył prawidłowy akcent. Pamiętał falę kpin z Mike’a Bloomberga, który podczas huraganu Irena w 2011 r. regularnie wygłaszał komunikaty skierowane do Latynosów i natychmiast parodiowane na utworzonym ad hoc twitterowym koncie El Bloombito. Przykładowo: „Hola nuevajorczyki! El grande hurragano esta mucho ryzikantes! Los wiatros wiejundo mucho prędkora. Zostańdo w la casas para mucho deszczando, piorunido y grzmotera! El Bum Bum!”.
Przed poprzednimi prawyborami do głosowania zarejestrowało się 3 tys. nowych wyborców, tym razem – 50 tys. Najwięcej zwolenników skaptował Mamdani na polskim dawniej, a dziś zdominowanym przez hipsterów Greenpoincie. W niektórych sąsiedztwach tej dzielnicy poparło go 80 proc. głosujących. Ze szczególnym upodobaniem odwiedzał rejony miasta zamieszkane przez zwolenników Trumpa. Wiedział, że prócz republikanów prezydenta wybrali ludzie bez sprecyzowanych preferencji ideologicznych, za to sfrustrowani marazmem klasy rządzącej i własną sytuacją materialną. A teraz znów czują się zdradzeni.
„Zdołał przyciągnąć elektorat tak niekonwencjonalnymi metodami, że żaden dostępny nam model statystyczny nie odzwierciedlił faktycznej frekwencji” – narzeka Rich Azzopardi, rzecznik sztabu Cuomo. Do urn poszło dwa razy więcej wyborców w wieku 18-25 lat, o jedną trzecią wzrosła liczba głosujących między 25. a 35. rokiem życia. Do młodych – poza lewicowym programem – niewątpliwie przemówiły filmiki kandydata na TikToku, YouTubie, X, Facebooku. W Nowy Rok Mamdani wskoczył do oceanu, by zilustrować obietnicę zamrożenia czynszów. Innym razem niby przez pomyłkę ogłosił: „Na najbliższym wiecu wszyscy uczestnicy dostaną darmowe hidżaby, tfu, bandany”.
Niektóre happeningi pozornie nie miały nic wspólnego z polityką. Przypominały bardziej komediowe skecze „Saturday Night Live”. Podczas ramadanu kandydat sfotografował się, jedząc w wagonie metra Q burrito. Następnie przeprosił, ale nie za złamanie zasad muzułmańskiego postu, lecz zmuszenie innych pasażerów, by wdychali czosnkowo-fasolowy zapach potrawy i patrzyli, jak ją spożywa. Całą akcję podsumował zaś nagranym na ulicy oświadczeniem: „Minęło 12 godzin od wybuchu Burritogate i chciałbym podkreślić, że was usłyszałem, dostrzegłem, a jeśli jesteście burrito – skonsumowałem”. Innymi słowy: należę do zwykłych zjadaczy śmieciowych lunchów, bardziej niż religijne nakazy szanuję dobro współobywateli, a poza tym mam poczucie humoru.
Oszukani, okradzeni, źli
Zohran urodził się w stolicy Ugandy. Jego tata Mahmood Mamdani pochodzi z Bombaju, był rektorem Kampala International University, wykładał nauki polityczne na Columbii, teraz kieruje katedrą socjologii najstarszej ugandyjskiej szkoły wyższej Makerere University. Mama Mira Nair to absolwentka Harvardu i znana reżyserka. Za debiutancki „Salaam Bombay!” dostała nominację do Oscara plus Złotą Kamerę i nagrodę publiczności w Cannes.
Nakręciła też: „Mississippi Masala” z Denzelem Washingtonem, „Rodzinę Perezów”, „Monsunowe wesele”, „Targowisko próżności”. Odrzuciła natomiast ofertę reżyserowania murowanego hitu „Harry Potter. Zakon Feniksa”. Wolała zekranizować powieść „Imiennik” Jhumpy Lahiri. Ponoć 14-letni wówczas Zohran, skądinąd wielki fan twórczości J.K. Rowling, przekonał mamę, że „fajnego »Pottera« może zrobić wielu filmowców, a książki Lahiri nikt nie zekranizuje lepiej”.
Mamdani pochodzi z inteligenckiej, uprzywilejowanej rodziny i nie ukrywa tego faktu. Twierdzi, że podróże po świecie (mieszkał m.in. w RPA) poszerzyły mu horyzonty, więc ocenia realia drapieżnego, amerykańskiego kapitalizmu obiektywniej niż rodowici mieszkańcy USA. Zamiast iść na Columbię, gdzie większość wykładowców była jego przyszywanymi wujkami i ciociami, wolał zdobywać wiedzę samodzielnie, bez taryfy ulgowej – skończył afrykanistykę w Bowdoin College. Czy zamieszka w rezydencji Gracie Mansion jako pierwszy muzułmanin, a zarazem najmłodszy lokator poza Hugh J. Grantem (1889-1892)?
Wprawdzie Cuomo i Adams mają zamiar stawić mu czoła bez błogosławieństwa partii, obaj uzyskają hojne wsparcie biznesu, ale mają tyle za uszami, że raczej polegną. Eksgubernator sfałszował dane o zgonach na COVID-19 w domach seniorów, bo wskutek jego błędnych decyzji zmarło tam 6 tys. osób. Ustąpił zaś ze stanowiska, gdy kilkanaście kobiet zarzuciło mu nękanie seksualne. Biorącego łapówki burmistrza uratował Trump, zlecając prokuraturze federalnej, by nie wnosiła aktu oskarżenia.
Nowojorczycy są bardziej liberalni niż większość Amerykanów, więc trudno orzec, czy sukces socjaldemokraty zmieni kierunek, w którym podąża Partia Demokratyczna. Na razie rewolucja objęła zmurszałe struktury lokalne. Machina prawicowej propagandy pracuje pełną parą. Fox News zaprasza uciekinierów z komunistycznej Albanii i ZSRR, którzy wyjaśniają, że darmowe żłobki to pierwszy krok ku zniewoleniu umysłów tudzież izbom tortur dla dysydentów.
Jednak młodzi Amerykanie lepiej niż ich rodzice wiedzą, jak wygląda życie w innych zachodnich demokracjach z powszechną opieką medyczną, szkolnictwem wyższym, które nie zmusza do zadłużenia się na pół życia, prawem pracy ograniczającym wyzysk. A najubożsi zwolennicy Trumpa dostali właśnie od idola potężnego kopa w tyłek. Dosłownie okradł ich, by rozdać łup miliarderom.
Wielka Piękna Ustawa odbierze opiekę medyczną 16 mln Amerykanów, doprowadzi do likwidacji dziesiątek prowincjonalnych szpitali, drastycznie ograniczy pomoc żywnościową dla osób żyjących poniżej progu ubóstwa. Dzięki największym cięciom socjalnym w historii USA 1 proc. najbogatszych obywateli zaoszczędzi rocznie na podatkach 114 mld dol. Natomiast biedacy zarabiający mniej niż 15 tys. dol. rocznie będą płacić fiskusowi więcej! Początkowo o 12 proc., ostatecznie – 73 proc. Ten oszukany elektorat jest do wzięcia, ale nie przez umoczonych w kompromisy i układy lewicowych weteranów, tylko wnuki Berniego Sandersa.