Kiedy Czesia stała się Violettą. „Wołałyśmy za nią »artystka ze spalonego teatru«”

Tu, gdzie jestem, wszystko jest takie proste i niezmienne. Kozy meczą codziennie, tłuste i lśniące, z nadętymi od koniczyny brzuchami, a ptaki każdej wiosny upijają się feerią zieleni. Potem kolor wzgórz się rozmywa. Powoli żółkną, ciemnieją, by śnieg zabielił je grubą warstwą, równo – jak w bajce. Tylko pociągi wciąż pędzą. Stukot kół po wiadukcie, ciemność tunelu i znów mozolnie, głośno sapiąc, pod górę.

Nocą zaś mostem kamiennym biegł pociąg, z nim iskier grad. Blask okien, stukot natrętny, słał lęk, lecz wzywał gdzieś w świat.

Violetta Villas: marzenia o sławie

Jest rok 1946, dziewczynka ma na imię Czesia, a wiadukt stoi w Lewinie Kłodzkim. „Zawsze marzyłam o prawdziwym szczęściu, marzyłam o wielkiej miłości, marzyłam o podróżach i sławie” – powie po wielu latach w jednym z wywiadów, już jako Violetta Villas.

Maleńkie miasteczko uczepione malowniczych, sennych pagórków wygląda jak krajobraz z najpiękniejszych płócien Moneta. Nie wiadomo właściwie, dlaczego Cieślakowie – Janina i Bolesław – wybrali dla siebie i czwórki dzieci właśnie ten kraniec Kotliny Kłodzkiej. Miejsce, gdzie późno kwitną magnolie, a zima przychodzi za szybko i ociąga się – tak bardzo nie chce minąć. Może skusiło ich niemal dziewicze piękno tych terenów, uległe latem, a bezwzględne zimą?

Oboje przed wojną mieszkali w Dąbrowie Górniczej. Z niebem zasnutym siwym dymem i krajobrazem familoków stojących na podziurawionej kopalniami ziemi. Tam przyszło na świat dwoje dzieci: Wanda (1931) i Jurek (1933). Mógł być rok 1934, kiedy Bolesław, górnik, dostał szansę wyjazdu do Belgii. Inny kraj, taka sama kopalnia. Janina dołączy do męża w roku 1937, kiedy dzieci już podrosną. Z tej radości bycia na powrót rodziną urodzą się Czesia (1938) i Ryszard (1940).

Czesława Cieślak przyjdzie na świat 10 czerwca w Heusy (w walońskiej prowincji Liège), w klinice św. Elżbiety prowadzonej przez zakonnice.

„Urodziłam się z długimi blond włosami i siostry mi loki na palcu kręciły” – powie po latach.

Od zawsze się wyróżniała

Środowisko Lewina też było specyficzne. Zżyte i dopasowane jak fragmenty rozbitego szkła. Ludzie zjeżdżali się z najdalszych krańców. Polski. Tej kresowej, zabużańskiej, ale i tej górniczej, śląskiej, a nawet z innych części Europy. Przynosili ze sobą własną, odrębną kulturę i obyczaje. A pomimo to, a może właśnie dlatego, umieli żyć ze sobą jak jedna wielka rodzina.

Maria: – Mieszkali tu nauczyciele, aktorzy, wielu wojskowych, którzy też uczyli w szkole. Pamiętam, jak przychodzili na lekcje w mundurach. Wanda, siostra Cześki, też była bardzo zdolna. Pięknie grała na pianinie, akordeonie. Mam gdzieś nawet zdjęcie, na którym ona gra, a ja tańczę Jezioro łabędzie. Baletu uczyła nas wtedy niezapomniana pani Maciołkowa.

Ale to Czesia spośród rodzeństwa była najbardziej kolorowa. Wyróżniała się od małego.

„Nie siedziała na krześle, tylko na stole. Miała swoje poglądy i do wszystkiego podchodziła inaczej niż my. Lubiła zawsze być górą, a nie żeby ktoś nią rządził. Myśmy w domu mówili, że ona chodzi na głowie” – tak wspomni wspólne dzieciństwo starsza siostra.

Choć niewysoka, pulchniutka i pyzata, z charakterystycznie zadartym nosem i drobnymi, pełnymi ustami chińskiej laleczki, Czesia uwielbiała się wyróżniać. Krystyna Poloczkowa wspomina, że nosiła dwa grube jak pięści, długie warkocze, za które w szkole lubili ją ciągać chłopcy. Wiązane kokardami, czerwonymi, białymi. A jak włosy miała rozpuszczone, to wpinała w nie czerwony kwiatek.

Miłość do czerwonego koloru zostanie jej na całe życie.

– Była lubiana, zgrabna i bardzo ładnie chodziła. – Krystyna uśmiecha się do wspomnień. – Uwielbiała kokardki, miała je na włosach, sukience, falbanki przeróżne… Albo pamiętam jej sukienkę – białą w czerwone serduszka. Do tego taka sama parasolka. Bardzo oryginalnie! Poza tym, że śpiewała, to jeszcze pięknie tańczyła. Wołałyśmy za nią „artystka ze spalonego teatru”.

Kiedy Czesia stała się Violettą

Jak się okazuje, na początku marzeń Czesi Cieślakówny był balet. Maria Cieślak, żona Jurka, przypomni sobie, że razem z jej siostrą, Zosią, będą na wzgórzach robiły mostki, gwiazdy i szpagaty. Zapragną być baletnicami. Zosi jednak nie wystarczy sił na spełnienie marzeń, a Czesia spróbuje.

– Przez jakiś czas jeździła ze mną pociągiem do szkoły baletowej w Kłodzku – grzebie w zakamarkach pamięci kolejna mieszkanka Lewina, Henryka Chaber. – Mógł to być początek lat pięćdziesiątych. Uczyła nas wtedy Włoszka, która była spokrewniona z takim gwiazdorem, Beniaminem Giglim.

Andrzej Kołodziej, lat wówczas około sześciu, może siedmiu, po raz pierwszy zobaczy Czesię podczas występu.

– To był konkurs młodych talentów. Do małego Lewina zjechała wrocławska Estrada i wyłapywano utalentowane dzieciaki. Wyszła taka Czesia na scenę i fik, fik, gwiazda, mostek, zaśpiewała i ją zauważyli.

Ale Andrzej, rocznik 1948, choć młodszy od Violetty o dekadę, szczegółów już nie pamięta. Być może to ten prowincjonalny konkurs sprawił, że Czesia poczuła wiatr w żaglach i uwierzyła, że może zostać Violettą. Do tej pory grała na skrzypcach w szkolnym zespole. I podśpiewywała w domowej łazience (co do dziś wspomina Maria Cieślak) albo pod lasem.

„Brała ze sobą dzieci do lasu, kazała im zbierać poziomki i jagody i mówiła, że w zamian im potańczy i pośpiewa. Już od dziecka miała kapitalistyczne poglądy na życie” – będzie się śmiał do wspomnień najmłodszy brat artystki, Ryszard.

Zamiast więc robić gwiazdy na łąkach, może właśnie wtedy postanowiła iść własną drogą?

Wyobraźmy sobie małego chłopca, dumnego jak paw ze swojej starszej koleżanki, jak siada z nią na skarpie w pobliżu jej domu. Patrzy na nich z góry stary wiadukt. Pociągi wyglądają na nim jak zabawki elektryczne. Obok pasą się koźlęta. Jest piękne lato. I na tej skarpie ona, z wypiekami na twarzy, będzie mu zdradzała tajemnice muzyki.

– To od Violetki po raz pierwszy w życiu usłyszałem, co to jest gama, allegro, solfeż. Śpiewała mi na tym wzgórzu, a ja słuchałem z rozdziawioną buzią… Mówiła: jest taki taktomierz, jakby zegar, tylko bez wskazówek. I tak chodzi na boki: tik-tak, tik-tak. A obok stoi pan magister z pałeczką. I jak nie zaśpiewałeś pod takt, to on łup! – po łapach! Tak mi to wparowało do głowy, że ja też chciałem grać.

Andrzej Kołodziej opowiada to z rozrzewnieniem, jak bajkę, którą matka szeptała mu wieczorami przed snem. Dziś w Lewinie ma gospodarstwo i hoduje kozy. W tej bajce znajdzie się miejsce tylko dla Czesi.

Fragment książki „Villas” Izy Michalewicz i Jerzego Danielewicza wydanej przez Wydawnictwo W.A.B. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweeka”. Książkę można kupić tutaj.