Rok w zawieszeniu, rok i trzy miesiące oraz rok i sześć miesięcy pozbawienia wolności dla lekarzy, którzy doprowadzili do śmierci Izabeli z Pszczyny. Winni zostaną ukarani, choć żaden wyrok nie będzie wystarczającym zadośćuczynieniem.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Izabela miała 30 lat, rodzinę, spodziewała się drugiego dziecka. Do dramatu doszło we wrześniu 2021 r., kiedy trafiła do Szpitala Powiatowego w Pszczynie. Była w 22. tygodniu ciąży, informowała, że odeszły jej wody płodowe. Lekarze stwierdzili, że płód miał wady rozwojowe i obumarł, ale — jak wynika z ustaleń śledczych i relacji rodziny — zbyt długo czekali z decyzją o interwencji. To z kolei doprowadziło do sepsy, w wyniku której 30-latka zmarła.
„Na razie dzięki ustawie aborcyjnej muszę leżeć. I nic nie mogą zrobić. Zaczekają aż umrze lub coś się zacznie, a jeśli nie, to mogę spodziewać się sepsy” — pisała w SMS-ach do mamy. Śmierć Izabeli wywołała nieprawdopodobne poruszenie społeczne. Na ulice wyszły tysiące osób, które chciały wyrazić swoje oburzenie i żal.
Pamiętam je jak przez mgłę, jakby odbywały się w zupełnie innej rzeczywistości: część z nas nosiła jeszcze maseczki, a emocje wywołane przez zaostrzone w listopadzie 2020 r. prawo aborcyjne wciąż były świeże. Z tą różnicą, że rok wcześniej byliśmy wściekli, krzyczeliśmy i chcieliśmy obalić anty-kobiecy rząd, a śmierć Izabeli odebrała wielu z nas siłę. Szliśmy w ciszy, niektórzy nieśli transparenty z napisem „ani jednej więcej”. Byliśmy przerażeni, bo ta tragedia mogła dotknąć każdą z nas.
Lekarze stawali wówczas w obronie swoich kolegów po fachu. Tłumaczyli, że decyzja Trybunału Konstytucyjnego wywołuje efekt mrożący, a ginekolodzy boją się przeprowadzać aborcje nawet w sytuacjach, kiedy jest ona dozwolona. Środowiska feministyczne odpowiadały, że nowe prawo jest dla lekarzy tylko wymówką, bo i przed zaostrzeniem prawa dostępność do aborcji była ograniczona. Niektórzy lekarze powoływali się na klauzulę sumienia, inni celowo opóźniali diagnozę lub wprowadzali pacjentkę w błąd, by na legalną terminację ciąży było już za późno.
Katarzyna Wężyk, dziennikarka „Newsweeka”, przywołuje na swoim Facebooku wypowiedzi dr Macieja Sochy, ginekologa kojarzonego jako jeden z tych (nielicznych) lekarzy, którzy publicznie stanęli w obronie praw pacjentek. — Każdy ma rodzinę, życie, chce spokojnie wrócić do domu, przytulić psa, obejrzeć serial, nikt nie chce kręcić na siebie bata i być ciąganym po sądach. (…) wiemy, co robić, ale prawo musi być naszym wsparciem, a nie wiązać nam ręce — mówił dr Socha w rozmowie z Onetem, tłumacząc, czym jest dla lekarzy „efekt mrożący”. Ta przywołana przez Wężyk wypowiedź dobrze podsumowuje problem — niektórym lekarzom wygodniej było zasłonić się restrykcyjnym prawem i nie podejmować działania, byle nie trafić pod lupę konserwatywnych polityków.
HtmlCode
Wyrok dla lekarzy Izabeli z Pszczyny
Akt oskarżenia w sprawie Izabeli z Pszczyny trafił do sądu w listopadzie 2023 roku. Na ławie oskarżonych zasiadł Krzysztof P., pełniący funkcję zastępcy kierownika oddziału, Michał M., specjalista ginekologii i położnictwa, oraz Andrzej P., także ginekolog.
Dziś dowiedzieliśmy się, że przedstawiono im zarzuty narażenia pacjentki na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, a jednemu z nich (Andrzejowi P.) dodatkowo o nieumyślne spowodowanie śmierci. Sąd zdecydował też, że poza wyrokiem pozbawienia wolności, lekarze utracą prawo do wykonywania zawodu na odpowiednio 4 i 6 lat. Podczas rozprawy żaden z lekarzy nie przyznał się do winy. Wyrok jest nieprawomocny.
Dla lekarzy w Polsce to jasny sygnał — efekt mrożący, na który się powoływali za czasów PiS, przyniósł odwrotny skutek. Tym razem prawo stanęło po stronie ofiary. To oczywiście marne pocieszenie dla rodziny zmarłej 30-latki, ale przynosi nadzieję, że być może kolejnej takiej tragedii uda nam się uniknąć. Bo Izabela nie była jedyną ofiarą prawa aborcyjnego w Polsce. Media opisywały też tragiczne losy Justyny, Agnieszki, Doroty. Te wszystkie sprawy łączy wspólny mianownik: lekarze nie interweniowali w porę, skazując pacjentki na śmierć.
Aborcja w Polsce
Zaostrzenie prawa aborcyjnego było jednym z powodów, przez które PiS straciło w 2023 r. władzę. Tamte wybory były wyjątkowe — frekwencja na poziomie 74 proc., w tym szczególnie wysoka wśród młodych wyborców i wyborczyń. Jednym z czynników mobilizacyjnych były zapewnienia Donalda Tuska, że nie można pozwolić na kolejne tragedie, jak ta z Pszczyny, a restrykcyjne prawo aborcyjne zostanie zmienione.
Tak się nie stało, a wszelką nadzieję na jakąkolwiek zmianę pogrzebało głosowanie z lipca 2024 r., kiedy Sejm odrzucił projekt ustawy mającej na celu dekryminalizację „pomocnictwa w aborcji”. Przeciwko projektowi głosowało PSL, które stanęło wówczas w jednym szeregu z politykami PiS i Konfederacji. Szansy na zmianę nie widać.
Wyrok TK nadal obowiązuje, a pacjentka w ciąży z wadliwym płodem nadal nie ma jasnej podstawy prawnej, by ją przerwać. Choć kilka rzeczy się zmieniło. Ministerstwo Zdrowia wprowadziło nowe wytyczne dla szpitali i lekarzy, które mają zniwelować wspomniany „efekt mrożący” wśród lekarzy. Oznacza to m.in., że do procedury przerwania ciąży wystarcza jedno orzeczenie lekarza stwierdzające istnienie przesłanki zagrożenia zdrowia kobiety, w tym na przykład zaświadczenie lekarza psychiatry.
Zmianą jest też to, że szpital, który ma umowę z NFZ na udzielanie świadczeń z ginekologii i położnictwa, ma obowiązek wykonać zabieg przerwania ciąży na miejscu, niezależnie od tego, czy lekarze pracujący w szpitalu powołują się na klauzulę sumienia. Czy to działa? Ministra zdrowia Izabela Leszczyna zapewnia, że tak, a szpitale dokonują terminacji ciąży zgodnie z przepisami. Dowodem na to mają być statystyki (przywołuję je za PAP) — przed zaostrzeniem prawa aborcyjnego, czyli w 2020 r. przeprowadzono 1078; a w 2019 r. – 1110 terminacji ciąży. Po zaostrzeniu prawa aborcyjnego, w 2022 r. przeprowadzono 161 zabiegów, wszystkie z powodu zagrożenia życia lub zdrowia osoby w ciąży. W 2021 r. w szpitalach wykonano 107 aborcji.
Z kolei w pierwszej połowie 2025 r. przeprowadzono w Polsce 411 legalnych aborcji. W całym 2024 r. było 890 aborcji. W 2023 r. w szpitalach wykonano 425 zabiegów przerwania ciąży (423 z powodu zagrożenia życia lub zdrowia kobiety i dwie aborcje w przypadkach, kiedy ciąża była wynikiem czynu zabronionego).
Liberalizacji prawa aborcyjnego nie będzie?
Prawo aborcyjne w Polsce jest wciąż jednym z najbardziej restrykcyjnych w Europie. Tymczasem nie ma szans nawet na przywrócenie krytykowanego przez środowiska feministyczne „kompromisu aborcyjnego”. I już widzimy, że w przyszłości może być tylko trudniej. Poparcie dla koalicji 15 października spada, coraz większym poparciem cieszą się politycy skrajnej prawicy. Jak chociażby Grzegorz Braun (w wyborach prezydenckich zagłosowało na niego 1,2 mln Polaków), który w kwietniu tego roku wtargnął do szpitala w Oleśnicy i uwięził pracującą w nim lekarkę Gizelę Jagielską. Powód? Gajewska przeprowadza legalne aborcje. Europoseł dokonał „interwencji” po tym, jak „Gazeta Wyborcza” opisała historię pani Anity, która miała zostać wprowadzona w błąd na temat swojej ciąży przez lekarzy. Kobieta bardzo późno dowiedziała się o poważnych wadach płodu, w związku z czym zwróciła się o pomoc do doktor Jagielskiej.
Grzegorz Braun nie tylko zaatakował, ale też urządził nagonkę na tę lekarkę, która otrzymywała groźby i stała się ofiarą internetowego hejtu. — Nie przeszkadza mi Grzegorz Braun, tylko to, że na tej sprawie — i pośrednio na mnie — spoczywa odpowiedzialność za to, jak będą wyglądały prawa kobiet w Polsce. I to jest ciężkie brzemię — mówiła Gizela Jagielska w rozmowie z „Newsweekiem”.
Sprawa ataku na Gizelę Jagielską pokazuje, że temat aborcji budzi w Polsce ogromne emocje i jest paliwem politycznym, po które bardzo chętnie sięgnie skrajna prawica. Nie łudźmy się, że temat aborcji zniknie, a tych, którzy chcieliby zaostrzenia nawet obecnego, restrykcyjnego prawa, nie brakuje. Wyrok z Pszczyny części z nas przynosi społeczne poczucie sprawiedliwości, ale nie zmienia faktu, że lekarze – których obowiązkiem było chronić Izabelę – ją zawiedli. Pozostaje mieć nadzieję, że „efekt mrożący” już nie działa i więcej takich tragedii nie będzie.
