Z punktu widzenia PiS bardziej opłacało się poświęcić Macieja Świrskiego – który sam siebie nazwał „talibem PiS” – i zachować kontrolę nad Krajową Radą Radiofonii i Telewizji. Walka o Świrskiego oznaczałaby za to ryzyko, że KRRiT stanie się instytucją bez znaczenia.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Wydawało się, że po Trybunale Konstytucyjnym i Sądzie Najwyższym Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stanie się kolejnym konstytucyjnym organem ogarniętym stanem prawnej anomii. Maciej Świrski zapowiedział bowiem, że nie uznaje uchwały Sejmu stawiającej go przed Trybunałem Stanu. Jego zdaniem jest ona sprzeczna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, uznającym ustawę o Trybunale Stanu za niekonstytucyjną. Skutkiem uchwały jest automatycznie zawieszenie go w prawach przewodniczącego i członka Rady i że w poniedziałek normalnie stawi się w pracy i będzie wykonywać swoje obowiązki.
Świrski w poniedziałek w pracy faktycznie się stawił, ale tego samego dnia Rada, głosami wszystkich czterech pozostałych członków odwołała go z funkcji przewodniczącego. I to mimo tego, że trzy osoby z tej czwórki znalazły się w radzie dzięki nominacji obozu politycznego PiS.
Odwołanie Macieja Świrskiego. KRRiT zachowała się propaństwowo?
Co się stało? Wniosek o odwołanie Świrskiego złożyła Marzena Paczuska, wcześniej kierująca „Wiadomościami” i zasiadająca w zarządzie TVP w czasach Jacka Kurskiego. W 2022 r. do Rady skierował ją Andrzej Duda. Jej wniosek poparła inna nominatka prezydentka Dudy w Radzie, związana z mediami i uczelnią ojca Rydzyka Hanna Karp, była bliska współpracowniczka Mariusza Błaszczaka Agnieszka Glapiak oraz profesor Tadeusz Kowalski – medioznawca do rady wybrany przez Senat.
Takie głosowanie było o tyle zaskakujące, że wcześniej Glapiak, Karp i Paczuska podpisały się pod oświadczeniem, w którym uznają decyzję Sejmu za „motywowany politycznie atak na konstytucyjny organ”. W oświadczeniu po odwołaniu Świrskiego, podpisanego przez wszystkich głosujących „za” członków Rady czytamy, że podjęli oni taką decyzję, „kierując się troską o rzetelne wypełnianie konstytucyjnych obowiązków KRRiT zagrożone przez działania koalicji rządzącej w Sejmie RP”.
Jak tłumaczył w we wtorek w programie „Tak jest” profesor Kowalski odwołanie przewodniczącego było po prostu konieczne w świetle uchwały Sejmu. Bo nawet jeśli Świrski nie uznaje jej za prawnie wiążącą, to za taką uznawałyby ją pozostałe organy państwa i np. przestałyby odpowiadać na oficjalne pisma wybrane przez zawieszonego przewodniczącego Świrskiego. Jak tłumaczył Kowalski, oznaczałoby, że „organ konstytucyjny praktycznie rzecz biorąc nie funkcjonuje w obiegu publicznym. Bo jak ma funkcjonować, jeżeli wszystkie jego decyzje są nieważne z mocy prawa?”. Z tego samego powodu, argumentował dalej profesor, sądy mogłyby podważać każde postępowanie w sprawie koncesji.
Czyżby więc członkowie Rady zachowali się po prostu propaństwowo? I to wbrew Nowogrodzkiej? Pytany o odwołanie Świrskiego Kaczyński mówił we wtorek na konferencji prasowej, że ta decyzja dowodzi tylko tego, że PiS wybierał do takich organów jak Rada prawdziwie niezależne osoby. I nikt im niczego w tej sprawie nie nakazywał. Gdyby jednak już zapytali się prezesa PiS, co robić, to on odradzałby im odwoływanie Świrskiego. Kaczyński zgadza się bowiem z argumentacją, że Sejm nie mógł w świetle wyroku TK postawić Świrskiego przed Trybunałem Stanu.
W KRRiT mieli Macieja Świrskiego po prostu dość?
Nie można też jednak wykluczyć innych motywów. Profesor Kowalski we wspominanej rozmowie w TVN 24 mówił też, że w Radzie od dawna narastał sprzeciw wobec stylu pełnienia funkcji przez Świrskiego. Zarzucał mu arogancję i ucinanie dyskusji na forum Rady. Jak mówił, wniosek o odwołanie Świrskiego został już złożony kilka miesięcy temu, ale upadł z powodu wstrzymanie się od głosu jednej osoby.
Świrski był więc najwyraźniej skrajnie niepopularny także wśród osób reprezentujących w Radzie ten sam obóz polityczny co on. Niewykluczone więc, że wykorzystały one decyzję Sejmu do tego, by w końcu zrobić to, co pragnęły zrobić od dawna – pozbyć się dysfunkcjonalnego szefa, który w ciągu trzech lat zdołał zrazić do siebie praktycznie wszystkich współpracowników z Rady.
Odwołany przewodniczący 28 lipca wieczorem wydał oświadczenie, w którym stwierdził, że nie uznaje swojego odwołania. Powód? Tylko on – jako ciągle sprawujący funkcję przewodniczący – mógł zwołać podobne głosowanie. Zapowiedział walkę o utrzymanie stanowiska. Wystarczyła jednak noc, by zmienił zdanie. Rano wydał kolejne oświadczenie, gdzie stwierdził, że „z szacunku do Państwa Polskiego” nie będzie dążył do odwrócenia – jego zdaniem wadliwej – decyzji Rady, bo w „obliczu zaprzysiężenia Prezydenta” nie chce dawać rządzącym pretekstu „do generowania chaosu i obniżania rangi urzędów RP”.
Być może Świrski uznał, że nie przekona Rady do zmiany zdania, może zobaczył, że nie ma poparcia w PiS, na jakie by liczył. Bo z punktu widzenia PiS bardziej opłaca się poświęcić Świrskiego, zachowując kontrolę nad Radą, niż walczyć o Świrskiego, ryzykując, że KRRiT stanie się równie wadliwą instytucją, jak pozbawiony dziś jakiejkolwiek prawnej i społecznej legitymacji Trybunał Konstytucyjny.
Rada z obecną większością, nawet bez Świrskiego i tak nie pozwoli zrobić krzywdy bliskim PiS mediom, takim jak Telewizja Republika, a w perspektywie do następnych wyborów jest to dziś kluczowe dla PiS.
Współpracowniczka Błaszczaka jako szefowa KRRiT lepsza niż chaos
Świrski był bez wątpienia najgorszym szefem KRRiT w historii. Nikt nie był w tej roli tak ostentacyjnie stronniczy. Nikt tak bardzo nie nadużywał pozycji, by wesprzeć swój obóz polityczny i nękać media kojarzone z przeciwnym. Zresztą z dużym prawdopodobieństwem przekraczając często granice prawa – na co wskazuje wniosek do Trybunału Stanu, zarzucający mu między innymi niesprawiedliwe karanie mediów kojarzonych z opozycją wobec PiS, przedłużanie procesów koncesyjnych oraz nieprzekazywanie środków z abonamentu mediom publicznym.
Niestety, człowieka, który sam określał siebie jako „talib PiS”, nie zastąpiła osoba dająca gwarancję bezstronności, tylko była bliska współpracowniczka Mariusza Błaszczaka w MON, Agnieszka Glapiak. Za Glapiak ciągnie się „afera zegarkowa” – prokuratura zarzuca jej, że miała przywłaszczyć sobie warty kilka tysięcy zegarek zakupiony przez MON jako prezent dla zagranicznej delegacji. Ustalenie prokuratury mają też wskazywać, że Glapiak bez uprawnień selekcjonowała tajne materiały dotyczące polskiej obrony, które Błaszczak ujawnił na potrzeby spotu w kampanii wyborczej.
Lepsza jest jednak była nieformalna „prawa ręka Błaszczaka” niż chaos w KRRiT i kierowanie radą przez zawieszonego przewodniczącego i kolejna kluczowa instytucja w stanie rozkładu. Jakie nie byłyby powody decyzji Rady z poniedziałku, można ją tylko skomentować westchnieniem ulgi.
