Przeżywać czy ciągle rzucać się w wir działania? Ogłuszać się zadaniami czy oddzielić się od świata mgłą spowolnienia? Marzę o tym drugim. Tkwię w tym pierwszym.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Czy zaniechanie może być działaniem, buntem, formą oporu? Świat wymaga nieustannej aktywności, bycia w natarciu. Żyjemy w przekonaniu, że jeśli zastygniemy w bezruchu, a już nie daj Bóg, cofniemy się o krok w życiowych rachunkach, przegramy, znikniemy, staniemy się niezauważalnymi duchami.
Zofia Zaleska, kulturoznawczyni, w esejach „Zaniechanie” (wyd. Karakter) wyłuskuje osoby realne i fikcyjne, które postanowiły wycofać się z aktywności. Rezygnowały z talentów, możliwości, myślenia, działania. Pomysł na esej fantastyczny, choć nie wszystkie przykłady wydają się trafne.
Zaleska włącza do swojej kolekcji desperackich rezygnacji Arthura Rimbauda. W wieku 19 lat przestał pisać, napisawszy wcześniej poezję, w której zawarł amplitudę uczuć niedostępną większości z nas przez całe życie. Od dzieciństwa bał się nudy. Pisanie uśmierzyło ten lęk na krótko. Ostatni wiersz napisał w 1875 r., uwiódł żonę swojego protektora Paula Verlaine’a i postanowił zostać przedsiębiorcą, marynarzem, żołnierzem. Zaleska za Edmundem White’em, autorem książki „Dwoiste życie buntownika”, przytacza losy i zamiary Rimbauda. Zaczyna się okres w jego życiu, w którym kończy z jakimś zamiarem, zanim na dobre go rozpocznie. Na liście porzuconych aktywności znajdują się nauka gry na fortepianie, matura z przedmiotów ścisłych, nauka rosyjskiego i wyprawa do Rosji zakończona w Wiedniu, gdzie został pobity i obrabowany. W Szwecji sprzedawał bilety do francuskiego cyrku. W Brukseli zaciągnął się do holenderskiej marynarki, na Cyprze był nadzorcą robotników pracujących w kamieniołomach. Marzył, żeby ożenić się z Francuzką. Mieć syna, mieszkać w Afryce. Nic z tego nie udało się zrealizować. Po każdej porażce wracał do rodzinnego domu, gdzie opiekowały się nim matka i siostra. Leżąc w szpitalu po amputacji nóg z powodu zmian nowotworowych, pisał do dyrektora nieistniejącego Towarzystwa Okrętowego, bo chciał poznać termin wyjścia statku, który mógłby przewieźć kły słoni. Jednak jego życie nie było dla mnie przykładem zaniechania, raczej nieustannego dążenia do spełnienia, po tym jak osiągnął twórcze apogeum w wieku 19 lat.
Bardziej adekwatnym przykładem odmowy przekucia talentu w dzieło jest Franciszek Fiszer, dla przyjaciół Franc. Jak pisze autorka, jego notka biograficzna mogłaby brzmieć: urodził się w 1860 r., zmarł w 1938 r., nic nie osiągnął, niczego po sobie nie zostawił, nigdy się nie ożenił, nie piastował żadnej funkcji. Przehulał majątek, żył na koszt krewnych, nie miał nic oprócz podziwu przyjaciół i znajomych z warszawskich kawiarni. Był atrakcją towarzyską przełomu wieków. Emanował błyskotliwą myślą, wymyślał systemy filozoficzne, które natychmiast obalał. Zaleska zalicza go do niepismaków. Wyprzedził swoją epokę, dyskutując godzinami o książkach, których nie czytał. Czas spędzał z Leśmianem, Nałkowską. Przez 50 lat kpił, żartował, wymyślał anegdoty. Słonimski określał to jako wspaniałe bzdury.
Stracone istnienie? Wałkonienie się, z punktu widzenia nowoczesnej kultury europejskiej, zasługiwało na potępienie. Autorka docieka, od kiedy ruch i postęp stały się bogami. Rewolucja przemysłowa w Anglii wiązała się z pojawieniem nowych słów. Przemysł, przemysłowiec, liberalizm, konserwatyzm, klasa, robotnicy, strajk, ideologia, ale słowo „prokrastynacja” istniało w słowniku od kilku stuleci. W XVIII w. Benjamin Franklin ogłosił, że czas to pieniądz. Lubimy tę formułę do dziś, choć Marivaux w „Pochwale lenistwa i leniucha” pisał, że powściągliwość chroni nas od podejmowania pochopnych kroków i pozwala na przeżywanie życia.
Zasada termodynamiki obróciła stary porządek w proch. Próby uporządkowania świata prowadzą do jeszcze większego chaosu. Jan Potocki, autor „Rękopisu znalezionego w Saragossie”, przebył drogę od działania do bezradności. Żyjąc, tracimy życie – pisała Maria Janion. Która postawa jest mi bliższa? Przeżywać czy ciągle rzucać się w wir działania? Ogłuszać się zadaniami czy oddzielić się od świata mgłą spowolnienia? Marzę o tym drugim. Tkwię w tym pierwszym.
Prokrastynatorzy mają swojego Świętego Ekspedyta, którego spotkać można w kościele na placu Zbawiciela w Warszawie. Był rzymskim centurionem, ale chciał przejść na chrześcijaństwo, tyle że ciągle odkładał chrzest na później. A jednak znalazł swoje miejsce w Kościele. Gdy w końcu się zdecydował, zjawił się koło niego diabeł w postaci kruka, którego święty zadeptał, krzycząc: „Dziś!”. Odrzucił zasadę bierności, został patronem spraw pilnych. Do niego można wznosić modły o przełamanie woli niedziałania.
