Naprawdę bardzo wcześnie, bo już w czasach raczkującego internetu, badaczki i badacze zaczęli się zastanawiać nad tym, jak ludzka psychika zmienia się pod wpływem podłączenia za pośrednictwem różnych urządzeń do sieci WWW.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Dość szybko doszli do wniosku, że konsekwencje technologicznej rewolucji mają szansę trwale zmienić naszą percepcję i w ogóle, szerzej – naszą strukturę kognitywną, czyli sposób, w jaki poznajemy i rozumiemy otaczający nas świat oraz układamy sobie tę wiedzę i nadajemy jej strukturę. Dość wcześnie zaczęto projektować i przeprowadzać eksperymenty polegające na odłączaniu jednostek lub większych grup użytkowników od internetu. Opisy uczestniczek i uczestników tych doświadczeń często były zaskakująco entuzjastyczne: zaczęłam rozmawiać z najbliższymi, posprzątałem w pokoju, przeczytałam książkę.
Co ciekawe, podczas gdy w Norwegii powstawały już specjalne, pozbawione dostępu do sieci igloo (łączące w sobie tradycję architektoniczną Północy oraz zalety klatki Faradaya), w Brazylii miliony ludzi wędrowały do tzw. LAN houses, czyli wielkopowierzchniowych odpowiedników kawiarenek internetowych (łezka się w oku kręci). Nierówności manifestowały się znowu, oscylując między nadmiarem a niedoborem, przy czym na początku XXI w. walutą był dostęp do zadziwiającej zbiorowej mądrości internetu, tego supermózgu, źródła wszelkich rozrywek i zarazem przestrzeni totalnej anonimowości, w której – serio, tak się wielu osobom wydawało – wolno wszystko, bo człowiek może się bardzo skutecznie ukryć za awatarem, pseudonimem czy nie swoim zdjęciem.
W tych prehistorycznych czasach rozkwitała specyficzna internetowa twórczość. Mam na myśli nie tylko net art, ważny fenomen badany dzisiaj przez osoby zafascynowane kodem ASCII, ale również działania na pograniczu sztuki i życia, związane z generowaniem internetowych bohaterów, których działalność wykraczała daleko poza ograniczenia przestrzeni wirtualnej. Do moich ulubionych zjawisk przełomu lat 90. i Y2K należą działania kolektywów, dzięki którym narodzili się Luther Blissett, Wu Ming czy Darko Maver. Łączy ich to, że zostali powołani do życia w internecie, ale z założeniem, że nie będą jedynie interpretowali świata, ale zaczną go zmieniać. Tak zresztą było. Być może dlatego, że granice między realnością a wirtualnością były wtedy jeszcze o wiele bardziej wyraźne, bo nie żyliśmy w mixed reality, nie byliśmy niebieską kropką na mapie, telefony nie podsłuchiwały, o czym rozmawiamy, żeby udzielać nam bezcennych rad, a ChatGPT nie służył do przyjaźni i nikt mu się nie oświadczał.
Luther Blissett, ten bohater o tysiącu twarzy, Robin Hood ery cyfrowej, narodził się wcześnie, w 1994 r. w Bolonii, ale szybko zyskał współtwórców poza Italią. Imię i nazwisko pożyczył od pochodzącego z Jamajki piłkarza, który grał w AC Milan, Watford i w reprezentacji Anglii w latach 80. Internetowy Luther żył zaledwie pięć lat, rytualne seppuku popełnił w sylwestra 1999/2000 (ach, co to była za noc!), ale zostało po nim tak wiele! Jest autorem kilku książek, w tym monumentalnej powieści „Q – taniec śmierci”, która została zresztą przetłumaczona na polski, miał własną audycję radiową (w trakcie której grupy Lutherów Blissettów naprawdę spacerowały nocą po Bolonii, a potem i po innych miastach, zaś słuchacze mogli dzwonić do radia, by kierować Lutherów w różne miejsca, decydując o tym, jaką formułę przyjmie ich zaangażowanie – czy zagrają w trójstronny mecz piłki nożnej, czy np. zaczną tańczyć na ulicy w ramach spontanicznego street party, do którego każdy mógł dołączyć), wydał kilka płyt, na kilku pojawił się gościnnie, jako artysta wizualny korzystał w swojej sztuce z możliwości oferowanych przez ledwie kiełkujące cyfrowe techniki graficzne (tak między innymi stworzył swój autoportret). Przeprowadził wiele performance’ów, happeningów, akcji artystycznych. Dzięki radiu duża grupa Lutherów Blissettów przejęła tramwaj i rozkręciła w nim bal. Głośnym echem odbiła się seria porwań Dzieciątek Jezus z kościołów w południowych Włoszech. Wszystkie zostały zresztą zwrócone, ale dopiero po spełnieniu żądań porywaczy – parafie musiały karmić głodnych, udzielać schronienia bezdomnym, wspomagać ubogich.
Nie mam tu miejsca, żeby opisać historię Darko Mavera czy Wu Mingów, ale serdecznie je państwu polecam. Dziś, kiedy w ramach wakacji czule pielęgnuję odłączenie, myślę sobie, że warto o tej archeologii sieci pamiętać: o czasach, kiedy narzędzie było narzędziem i można było z niego robić dobry użytek.
