Psy są „odpsiane”. Ekspertka ostrzega, że skończy się to źle dla wszystkich

Historyjki z czasopism i gazet opiewają cuda życia psa w XXI wieku. Psy mają dostęp do najlepszej opieki weterynaryjnej, wysokiej jakości jedzenia, miękkich posłań, schronienia przed upałem i zimnem oraz ochrony przed pasożytami i chorobami. Tyle że te zewnętrzne oznaki dobrej opieki przysłaniają dyskomfort, jakiego doświadcza mnóstwo psów. Chociaż wiele, a być może nawet większość, psów jest zadbanych, psy towarzyszące żyją z wysokim poziomem lęku. W badaniu z 2020 r. opublikowanym w „Scientific Reports”, w którym oceniano historię medyczną blisko 14 tys. psów, wykazano, że trzy czwarte z nich cierpi na jakiś problem będący pochodną lęku. U jednej trzeciej psów stwierdzono wrażliwość na hałas, w tym – ale nie tylko – strach przed burzą i fajerwerkami.

Psy cierpią emocjonalnie

Lęk jest normalną reakcją fizjologiczną na bodźce i powstał po to, by utrzymywać organizm przy życiu. Ale lęk doświadczany przez psich pupili znacznie wykracza poza adaptacyjną reakcję na środowisko. Łatwo pomniejszyć znaczenie tego odkrycia. Zatrzymajmy się jednak i to przemyślmy. Nasze psy cierpią emocjonalnie, codziennie.

Innym wskaźnikiem psiego kryzysu jest coś, co wygląda jak epidemia problemów behawioralnych. W dużym badaniu przeprowadzonym przez analityka danych Iana Dinwoodiego i jego kolegów z ośrodka badającego zachowania psów mniej więcej 85 proc. opiekunów zgłaszało problemy behawioralne u swoich zwierząt. Podobne badanie przeprowadzone przez Ryoko Yamadę i jej kolegów z Weterynaryjnego Laboratorium Etologii w Tokio pozwoliło stwierdzić, że 86 proc. opiekunów mówiło o niepożądanych zachowaniach u psów. Podobne poziomy niezadowolenia z zachowania tych zwierząt potwierdzano w kolejnych badaniach.

Ogólnie wnioski sprowadzają się do dwóch przeplatających się spostrzeżeń: psom jest z ludźmi trudno, a ludziom jest trudno z psami. Zdaje się, że psy żyją w ogromnym stresie i ciężko jest im przystosować się do bardzo nienaturalnego ekosystemu ludzkiego domu w XXI wieku i nienaturalnych wymagań, jakie względem nich mamy. Ludziom dla odmiany trudno jest żyć harmonijnie z psami. Bez względu na to, jak bardzo je kochamy, całkiem sporo w ich zachowaniu nie lubimy. I rzeczywiście, jeżeli badania trafnie odzwierciedlają ludzkie doświadczenia, to wygląda na to, że większość psich zachowań uważamy za irytujące lub nieakceptowalne, a funkcjonowanie mocno zestresowanych, nieco niezrównoważonych psów może być dla nas szczególnie uciążliwe. Psy nie zachowują się zgodnie z planem. Skomplikowany układ czynników demograficznych, kulturowych, estetycznych, historycznych i ekonomicznych zbiega się w relacjach psio-ludzkich i utrudnia nam koegzystencję. Zasugeruję, co według mnie się dzieje; a prawdopodobnie dzieje się znacznie więcej. Do każdego z tych punktów wrócimy w dalszej części książki. Jak zauważycie, te czynniki przeplatają się i nakładają na siebie nawzajem.

Psy są „odpsiane”

1. Jeszcze nigdy tyle psów nie żyło w domu. Liczba psich pupili na świecie rośnie systematycznie. Dzieje się tak od z grubsza 200 lat, a tempo tego wzrostu przyspieszyło w ostatniej dekadzie. W samych Stanach Zjednoczonych mamy około 83 miliony psów, a w dwóch trzecich wszystkich gospodarstw domowych przebywa co najmniej jeden psi pupil. Większe zagęszczenie populacji psów oznacza również większą potrzebę ich ograniczania.

2. Ludzi też jest więcej. Miasta są bardziej zatłoczone, ludzie żyją w większym ścisku. Dla psów oznacza to mniej wolności, ponieważ zagęszczaniu się populacji ludzi i psów towarzyszy spadek tolerancji dla psów „luzem” oraz wzrost liczby potencjalnych konfliktów na linii pies–pies i człowiek–pies.

3. Psy są trzymane w coraz bardziej niewolniczych warunkach i doświadczają skrajnego poziomu ograniczeń fizycznych oraz sensorycznych. Mnóstwo psów żyje niemal wyłącznie w czterech ścianach mieszkania i ma niewiele, jeśli w ogóle, okazji do opuszczania tego domowego boksu – nazwałabym taką sytuację „intensywnym udomowieniem”. A kiedy psy już wychodzą na świat, ich ruch i interakcje zmysłowe z otoczeniem są ograniczane przez obroże, smycze i ogrodzenia. Określenie „udomowiony” mogłoby sugerować, że psy niemieszkające w ludzkich domach są „bezdomne”, podczas gdy w rzeczywistości psy poruszające się swobodnie mają po prostu dość rozległe domy. Chyba trafniej byłoby nazwać psy wolno chodzące mającymi domy, dysponującymi wolnością wyboru i broniącymi swojego terenu w obrębie danego ekosystemu. Psi pupile dla odmiany muszą się godzić na przestrzeń fizyczną, w jakiej właściciel je umieści. Gdy używam określenia „udomowiony”, wykorzystuję wąskie znaczenie tego słowa, by opisać psa zamieszkującego obecnie ekosystem ludzkiego domu.

4. Intensywnie udomowione psy pupile cierpią z powodu izolacji społecznej, zwłaszcza braku dostępu do samodzielnie ustanawianych interakcji z innymi psami.

5. Środowisko ludzkiego domu wystawia psy na działanie wielu bodźców nienaturalnych, nieprzyjemnych i wywołujących lęk, od których pies nie może uciec, takich jak silnie pachnące środki czyszczące i detergenty, głośne dźwięki dobiegające z telewizora, mikrofalówek i syren; równocześnie w domach brakuje adekwatnej stymulacji sensorycznej, co prowadzi do nudy, frustracji i osowienia.

6. Psy są „odpsiane”. Oczekuje się od nich, że będą tłumiły wiele naturalnych odruchów i specyficznych dla gatunku zachowań, takich jak znaczenie terenu, włóczęga, kopanie, gryzienie i zjadanie padliny. Są również często proszone o robienie rzeczy dla nich nienaturalnych, jak „grzeczne” chodzenie na smyczy, utrzymywanie ciasteczka na czubku nosa lub jeżdżenie na deskorolce.

7. Nasze psy zostały „zatrudnione” do wykonywania emocjonalnej pracy o skali i charakterze dotychczas niespotykanych. Psy nie są już tylko towarzyszami lub partnerami w pracy. Są terapeutami i sierściastymi środkami przeciwdepresyjnymi. Ludzie nabywają psy dla wsparcia emocjonalnego, wykorzystują tę jakże ważną synchronizację emocjonalną ludzi i psów, a także psią empatię. Wysiłek emocjonalny może odciskać poważne piętno na psach, które niczym gąbki chłoną zalew ludzkiej rozpaczy.

8. Zmieniły się nasze oczekiwania względem psów. Zależy nam na psach, które nie szczekają, nie linieją, nie ślinią się (a hodowcy zapewniają, że mogą to zagwarantować); chcemy psów, które „zachowują się perfekcyjnie” (psi trenerzy i poradniki obiecują, że pomogą nam to osiągnąć w mniej niż siedem dni); chcemy psów spokojnych, przyjacielskich, uległych.

9. Wiele metod i technik wykorzystywanych w układaniu psów i modyfikowaniu ich zachowania może prowadzić do trwałych psychicznych szkód.

10. W rezultacie izolacji i zniewolenia połączonych z naszymi oczekiwaniami odnośnie do tego, jakie psie zachowanie jest dobre, psy mają często ograniczone: autonomię, wybór i kontrolę nad własnym życiem.

Nie tylko psy borykają się z tą niemożliwą do utrzymania sytuacją. Ludzie, którzy starają się zapewnić swoim psom dobre życie, także przeżywają trudności – podobnie jak profesjonaliści, tacy jak trenerzy, behawioryści i weterynarze, którzy pracują z psami i ich opiekunami. Co możemy na to poradzić? Możemy przyjrzeć się relacjom człowiek–pies i sprawdzić, co idzie nie tak, oraz zastanowić się, jak zmienić oczekiwania i założenia, żeby działać lepiej. Każdy z nas, ludzi żyjących z czworonożnym towarzyszem, może stać się bardziej wyczulony na zawiłości koegzystencji.

Fragment książki „Dooobry pies! Jak zbudować pełną radości relację ze swoim zwierzakiem” Jessici Pierce wydanej przez Wydawnictwo Wielka Litera. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweeka”. Książkę można kupić tutaj.