Zetki na rynku pracy. Grzegorz, 48 lat, pracodawca: mają problem z przyjęciem krytyki, łatwo się obrażają

Wyjaśnia, że na pierwszym miejscu stawia swoje zdrowie psychiczne i relacje z bliskimi, nie chce tego poświęcać w imię pracy. — Napatrzyłam się w domu, czym się to kończy. I matka, i ojciec potrafili siedzieć w pracy po 12 godzin. Na dobrą sprawę wychowywała mnie babcia. A oni właściwie nic na tym zajeżdżaniu się nie zyskali. No może poza wiecznym stresem. Tata dwa lata temu przeszedł zawał — opowiada dziewczyna. I dodaje, że ojciec na kilka miesięcy zwolnił, a później znów wrócił do pracowania na 150 procent.

Wiktoria rozumie, że jej starsi koledzy wychowali się w innych czasach, kładziono im do głowy, że praca jest wartością nadrzędną. — Jeśli chcą żyć według tych wartości, to nic mi do tego. Tylko niech mnie ich nie narzucają — podkreśla. Mówi, że zdarzyło się jej przyłapać współpracowników narzekających na jej „roszczeniowość”. — A potem przychodzili z prośbą, żebym im pomogła w social mediach czy wytłumaczyła zasady SEO. I kiedy im to wyjaśniałam, dziwili się, że nie jestem ekspertką od tych spraw — mówi.

Słyszała wtedy, że „przecież jest młoda, to musi się na tym znać”. Takie myślenie wyjątkowo ją irytuje, bo to, że ma konto na Instagramie, nie robi z niej ekspertki. Ona zajmuje się strategią sprzedaży w firmie, a nie robieniem SEO. — Do nich to jednak nie dociera. Czuję, że mnie nie szanują. Muszą zmienić to nastawienie, bo jakoś będziemy musieli ze sobą wytrzymać — stwierdza.

Odbębnianie roboty

Grzegorz — 48 lat, zarządza firmą IT, a poza tym jest wykładowcą akademickim — ma inne spojrzenie na zderzenie się zetek i pokolenia baby boomers na rynku pracy. — Do mojej firmy przyszło sporo osób z pokolenia Z i to, co rzuca mi się u nich w oczy, to kompletny brak zainteresowania wykonywaną pracą. Oni nie pracują, oni odbębniają — podkreśla.

Zapewnia przy tym, że nie wymaga nie wiadomo czego, początkujący nie muszą mieć nawet dobrej umiejętności programowania, wystarczy, by potrafili sklecić parę zdań po polsku, a reszty się nauczą. Pensję też daje dobrą — na początek 9 tys. zł brutto. — Niestety i tak znajdują powody do narzekania. Zupełnie nie mają ochoty się rozwijać, gehennę mam z nimi — mówi Grzegorz.

Młodzi pracownicy mają problem z przyjmowaniem krytyki. Nawet konstruktywne uwagi to dla nich jak osobisty policzek, łatwo się o to obrażają — uważa Grzegorz, szef firmy IT

Opowiada, że raz trzeba było coś pilnie przeprogramować w systemie — wiązało się to ze wciśnięciem jednego guzika na pilocie. Tylko nikogo nie było w firmie, a Grzegorz był na drugim końcu Polski. Zadzwonił do dziewczyny, która ma do ich biura 10 minut drogi. Poprosił ją o pomoc, ale odmówiła. Tłumaczyła, że nie chce, bo nie ma kompetencji i to nie jest jej obowiązek. — Chłopak, który mieszka za Warszawą, godzinę pociągiem jechał, żeby to zrobić — wzdycha Grzegorz.

Obserwuje, że młodzi pracownicy mają też problem z przyjmowaniem krytyki. Chodzi o konstruktywne uwagi, które miałyby poprawić jakość ich pracy. — Dla nich to jak osobisty policzek, łatwo się o to obrażają, odmawiają wykonywania koniecznych poprawek. Tak jakby nie mieli do siebie dystansu — mówi.

Naznaczeni pandemią

Grzegorz zauważył również zmianę w podejściu studentów — z wykładów na jednej z uczelni zrezygnował, bo już nie mógł tego wytrzymać. — Myślę, że duże znaczenie dla zachowania zetek miało doświadczenie pandemii. Widzę dużą różnicę między rocznikami przedpandemicznymi i tymi po pandemii. Ich umiejętności społeczne spadły, stali się bardziej wycofani, na wykładach nie zadają pytań, nie chce im się nic robić — mówi.

Jako przykład podaje sytuację, w której dał studentom zadanie do wykonania. Mieli napisać esej z pomocą Chat GPT. Zrobiła to tylko jedna osoba z grupy, a reszta skopiowała od niej pracę, nie siląc się nawet na to, by jakoś znacząco ją zmienić. — Załamałem się wtedy. Naprawdę zadałem im coś banalnie łatwego, a to i tak było dla nich za dużo — denerwuje się.

Mówi, że są oczywiście wyjątki. Zdolni młodzi, którzy mają pasję, chcą się uczyć, rozwijać. — Ale według mnie to przypadki potwierdzające regułę — podsumowuje.

Mało rąk do pracy

Nasza populacja się starzeje i w miejscach pracy rozstrzał wiekowy będzie rosnąć, podkreśla Iga Magda, prof. SGH i wiceprezeska zarządu Instytutu Badań Strukturalnych. Jednak to starsi będą stanowić większość. — Wkrótce stanie się normalne, że ludzie po 70. roku życia są dalej aktywni zawodowo — mówi.

Uważa, że pracodawców czeka wyzwanie, jak zorganizować miejsce pracy, by było dostosowane do potrzeb wszystkich grup wiekowych. Przez lata przyzwyczailiśmy się, że na rynku pracy dominują osoby w sile wieku. W nadchodzących latach pracodawcy będą musieli zwiększyć elastyczność, wziąć pod uwagę, że ich pracownicy będą się mierzyć z problemami zdrowotnymi, a rąk do pracy będzie coraz mniej.

Dlatego — jak podkreśla Iga Magda — postulaty związane z work-life balance, jakie wnosi na rynek pracy pokolenie Z, są korzystne dla wszystkich. Także dla dzisiejszych 50-latków. Jednocześnie starsi pracownicy powinni poznawać nowe technologie — tego mogą się nauczyć od młodszych kolegów. Bo za jakiś czas np. sprawne poruszanie się w świecie sztucznej inteligencji będzie jedną z podstawowych umiejętności.

Pokolenie płatków śniegu

W związku z cyfryzacją różnice międzypokoleniowe na rynku pracy są coraz większe — podkreśla socjolog pracy, prof. Rafał Muster z Uniwersytetu Śląskiego.

— Pracodawcy narzekają często, że młodzi skaczą z kwiatka na kwiatek, nie próbując zrozumieć, że Zetki przychodzą z konkretnym bagażem oczekiwań i jeśli nie są one spełnione, to po prostu nie chcą marnować swojego czasu. Starsi są często lojalni, bo boją się zmian — opowiada Muster.

Z jego badań wynika, że młodzi szybko się uczą i dostosowują do zmian, ale jednocześnie źle reagują na uwagi dotyczące ich pracy. — Nie bez powodu mówi się o nich „pokolenie płatków śniegu”. Do tego w związku z funkcjonowaniem w cyfrowym świecie, gdzie wszystko dzieje się szybko, oni też oczekują szybkich rezultatów działania, awansów, podwyżek — podkreśla socjolog.

Uważa, że w najbliższym czasie potrzebni będą na rynku pracy mądrzy liderzy, którzy międzygeneracyjną różnorodność będą potrafili przekuć w siłę.

Tylko bez paniki

Czy mimo dużej różnicy wieku można się dogadać? Osoby pracujące w Fundacji GrowSpace pokazują, że to możliwe. 23-letni Dominik i 50-letnia Ewa przekonują, że nauczyli się czerpać od siebie nawzajem, zamiast kłócić o to, które pokolenie ma rację.

Ewa przyznaje, że praca z tak młodymi ludźmi jest dla niej nowością. Oprócz fundacji pracuje w drugim miejscu — tam zespół właściwie nie zmienia się od wielu lat, więc nie ma osób z pokolenia Z. A tu w fundacji młodzi stanowią większość. Ewie podoba się, że są ekstremalnie zaangażowani, mają dużo energii, świeże spojrzenie.

— Stawiają na dużą demokratyzację relacji i współdecydowanie. Są różni od milenialsów i boomersów, dla których zdanie szefa zwykle jest najważniejsze i z nim się nie dyskutuje — mówi Ewa.

Według niej młodzi słabo radzą sobie w sytuacjach, kiedy coś idzie nie po ich myśli, wtedy zaczynają panikować. — Kiedy nagle zaczynają mi pikać powiadomienia z komunikatora na telefonie, już wiem, że coś się dzieje. Wkraczam, kiedy się uspokoją, mówię, że może niekoniecznie ktoś miał coś złego na myśli, że może nie trzeba od razu iść na wojnę, jeśli się nie zgadzamy — opowiada. Nie ma im za złe, że tak reagują. Uważa, że chłodny osąd to coś, czego człowiek uczy się z wiekiem, nabywając doświadczenia.

Niechęć do telefonów

Dla Dominika spokój Ewy jest bezcenny. — Gdy przyszedłem do fundacji, powiedziała mi o budowaniu sprężystości psychicznej i to we mnie siedzi. Chodzi o odporność na kryzysy, o świadomość, że one się będą zdarzać, ale są narzędzia ułatwiające wychodzenie z nich. I takie ich przeżywanie, by nasze emocje nie oddziaływały na innych — mówi 23-latek.

Od starszych uczy się też, chociażby zarządzania projektami czy technik przeprowadzania trudnych rozmów. Oczywiście, dostrzega wiele różnic w podejściu do pracy.

— Widzę, jak starsze ode mnie osoby są 24 godziny na dobę głową w pracy. Przez to kończą z załamaniami nerwowymi. A jednocześnie nie mają refleksji, że można inaczej. Do tego nikt nie nauczył ich, jak artykułować swoje potrzeby — podkreśla Dominik.

On kładzie nacisk na to, by nie mieszać relacji praca-dom. Spotyka się prywatnie z ludźmi z fundacji, ale wtedy stara się nie rozmawiać o pracy.

— Mamy też oddzielne komunikatory — na konwersacje związane z pracą i na te prywatne. Moje pokolenie stara się też nie dzwonić do współpracowników, raczej do nich pisze. Wiem, że dla starszych ta pokoleniowa niechęć do telefonów może być niezrozumiała, ale dla mnie nagły telefon jest już jakąś ingerencją w czyjeś życie. Do tego wiele rozmów i spotkań można po prostu zastąpić dłuższym mailem.

Znaleźć porozumienie

Dominik nie lubi, gdy mówi się, że pokolenie Z jest roszczeniowe. — To ma nas utemperować i sprawić, że przestaniemy oczekiwać spełniania przez pracodawcę zapisów kodeksu pracy. A to przecież żadna roszczeniowość, podpisując umowę o pracę, godzimy się na pewne zobowiązania, ale też zyskujemy prawa — podkreśla.

Ewie ta stanowczość imponuje. Zdaje sobie jednak sprawę, że znaczna część pokolenia baby boomers nie patrzy na zetki tak przychylnie, jak ona. — Prowadzę szkolenia w firmach, jak tworzyć inkluzywne miejsca pracy. Jeden ze zleceniodawców zażyczył sobie niedawno, żebym wyjaśniła, co zrobić, by młodsze pokolenie zrozumiało, że źle postępuje i żeby dostosowało się do zasad starszych — opowiada Ewa.

Zgodziła się, ale gdy spotkała się z grupą szkoleniową, tłumaczyła, że to starsi powinni się przystosować, a przynajmniej podjąć próbę zrozumienia potrzeb młodszych pracowników. Ewa uśmiecha się: — Zamiast głupio upierać się przy swoim, lepiej szukać porozumienia. I wierzę, że da się je znaleźć, nawet jeśli dzielą nas dziesiątki lat.