Czwórka z barki T-36 przez 49 dni dryfowała po Oceanie Spokojnym bez jedzenia i wody. Gdyby rok później Gagarin nie poleciał w kosmos, to ulice nosiłyby ich nazwiska. Ich historia zbliżyła do siebie prezydentów USA Richarda Nixona i ZSRR Nikitę Chruszczowa. Radzieccy rozbitkowie zostali bohaterami, choć obawiali się, że ojczyzna uzna ich za zdrajców.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Czteroosobowa załoga radzieckiej barki T-36, stacjonującej na Wyspach Kurylskich, nie składała się z marynarzy — to byli prości żołnierze budowlańcy wojsk inżynieryjnych. Aszat miał stopień młodszego sierżanta, pozostali — Filip, Anatolij i Iwan — byli szeregowcami. Pochodzili z niewielkich wiosek. Sama barka też nie była przystosowana do żeglugi — miała transportować ładunek ze statków, które nie mieściły się w porcie. Poza numerem nie miała nawet nazwy.
W styczniu 1960 r. Kuryle nawiedził bardzo silny tajfun. Cumowania barki T-36 okazały się zbyt słabe — po kilkunastu godzinach po prostu się zerwały. Załoga bez powodzenia próbowała jeszcze walczyć z żywiołem i wrócić do brzegu.
Żołnierze usiłowali nadawać sygnały SOS, ale wkrótce także radiostacja przestała działać. Kilka godzin później byli już na środku oceanu, nie mieli pojęcia, gdzie są ani dokąd płyną.
Radzieccy rozbitkowie z barki T-36. Walczyli o życie, a ich rodziny były przesłuchiwane
Na barce znaleźli w miarę aktualne numery gazety „Krasnaja Zwiezda”. To z nich dowiedzieli się, że w tym rejonie akurat trwały próby radzieckich pocisków balistycznych. Jeden z nich mógł trafić w barkę. — Śmialiśmy się, że wtedy przynajmniej śmierć byłaby szybka — opowiadał po latach Anatolij Kruczkowski. Sytuacja była jednak poważniejsza: takie wojskowe próby oznaczały jeszcze jedno — całkowity zakaz przebywania samolotów i jednostek pływających. Domyślili się już wtedy, że pomoc szybko nie nadejdzie.
Bohaterowie z barki T-36
Foto: Newsweek_redakcja_zrodlo
Gdy żołnierze dryfowali po Oceanie Spokojnym, modląc się o bezbolesną śmierć, ich rodziny były brutalnie przesłuchiwane, a mieszkania plądrowane.
Na barce znaleźli wiadro ziemniaków. Okazały się jednak niejadalne, bo długo leżały w oleju napędowym. — Po kilku dniach sięgnęliśmy jednak po nie — opowiadał Kruczkowski. Po kilkunastu dniach, gdy głód zaczął mocno doskwierać, zaczęli jeść buty. — Kroiliśmy skórę w drobne paski, z nich gotowaliśmy wywar. To było nieprzyjemne w jedzeniu, ale udawało się oszukać żołądek — wspominał Aszat Ziganszyn, który jako najwyższy stopniem pełnił funkcję dowódcy. — Zaczęliśmy od pasków od spodni, potem zjedliśmy paski przy urządzeniach technicznych.
Nikita Chruszczow gratulował, Richard Nixon dał ogromne kieszonkowe
W 49. dniu dryfu barkę zauważył amerykański helikopter z przepływającego w pobliżu lotniskowca USS Kearsarge. Amerykanie początkowo minęli T-36 obojętnie, uznając ją za pływający złom. W końcu jednak ktoś wypatrzył ruch.
Ocalonych w ostatniej chwili radzieckich marynarzy zabrano do USA. Obawiali się, czy radzieccy wojskowi nie uznają ich za zdrajców. Tak się nie stało — Waszyngton i Moskwa wykorzystały ich niezwykłą historię politycznie. Nikita Chruszczow przysłał do ambasady radzieckiej telegram, w którym gratulował rozbitkom odwagi. Zaś ówczesny sekretarz stanu Richard Nixon powiedział, że „ocieplenie zyskało nowy impuls”.
Amerykanie wręczyli radzieckim żołnierzom kieszonkowe 100 dolarów (dla ówczesnego obywatela ZSRR to była fortuna), butelkę alkoholu i zapewnili zwiedzanie Nowego Jorku. Amerykańscy urzędnicy zaproponowali rozbitkom azyl polityczny. Wszyscy odmówili. Aszat Ziganszyn: — Nie żałowałem nigdy. Stany można odwiedzić, ale nie da się tam żyć.
Amerykanie nie naciskali. Wsadzili rozbitków na luksusowy liniowiec Queen Mary, którym dopłynęli do Francji. Stamtąd samolotem zawieziono ich do Moskwy. — Gdy lądowaliśmy, zastanawiałem się, kiedy zaczną mnie torturować. Zamiast tego zawieźli nas do telewizji — wspominał Kruczkowski.
Radzieckie władze uczyniły z czterech żołnierzy bohaterów — wzorzec prawdziwych ludzi radzieckich. Obwożono ich po zakładach pracy i uczelniach — na spotkaniach przychodziły tłumy. Radziecki bard Włodzimierz Wysocki napisał o nich pieśń „Czterdzieści dziewięć dni”.
Czterech z barki musiało jednak ustąpić pola większej gwieździe. Rok później Jurij Gagarin poleciał w kosmos. I czwórka coraz rzadziej spotykała się z fanami. Wciąż jednak byli zapraszani przez wyższe uczelnie. Aszat opowiadał, że podczas tych spotkań ciągle pytano go, czy zupa z butów jest smaczna. — W końcu zacząłem odpowiadać: sami spróbujcie.
Już po upadku ZSRR na rocznicę uratowania grupka mopskiewskich cukierników wysłała mu buty z czekolady. Ale nawet ich nie tknął.