Antarktyda mogła przekroczyć punkt krytyczny. Skutki będą globalne

Antarktyda prawdopodobnie przekroczyła klimatyczny punkt krytyczny, a utrata lodu morskiego nasiliła się gwałtownie od 2016 roku.
Za główną przyczynę tego zjawiska naukowcy uznają ocieplenie głębokich wód oceanicznych, które destabilizuje pokrywę lodową.
Konsekwencje tej zmiany mogą być globalne, prowadząc do wzrostu poziomu mórz i przyspieszenia zmian klimatycznych.
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu

Przez dziesięciolecia antarktyczny lód morski pozostawał zaskakująco stabilny, mimo globalnego wzrostu temperatur. Wszystko zmieniło się w 2016 r., kiedy jego zasięg zaczął gwałtownie maleć. W lutym 2023 r. pokrywa lodu osiągnęła rekordowo niski poziom, już trzeci w ciągu zaledwie siedmiu lat. Również wrzesień 2023 r. przyniósł historycznie najniższe maksimum zimowe.

„To zachowanie ekstremalne – coś, czego nie da się wytłumaczyć naturalną zmiennością klimatu” – mówi prof. Marilyn Raphael z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Zespół badaczki przeanalizował dane satelitarne od 1979 r. oraz zapisy z antarktycznych stacji meteorologicznych sięgające początku XX w. Wynik? Szansa, że tak duży ubytek lodu morskiego jak w 2023 r. nastąpiłby wyłącznie z przyczyn naturalnych, wynosi mniej niż 0,1 proc.

Kaufland wycofuje Ustroniankę 3,001 litra. „Nie było naszym celem”
Bez nich storczyki nie mogłyby istnieć. Mają zaskakującego sprzymierzeńca

Coraz więcej badaczy uważa, że obserwowane zmiany noszą cechy klimatycznego punktu krytycznego – momentu, po którego przekroczeniu system przestaje wracać do poprzedniego stanu. „Widzimy, że cała pokrywa lodu wokół Antarktydy reaguje jako jeden spójny system. Te zmiany są długotrwałe i prawdopodobnie utrwalą się na dekady” – tłumaczy dr Alexander Haumann z Instytutu Alfreda Wegenera w Niemczech.

Haumann i jego zespół wskazują, że główną przyczyną jest ocieplenie głębokich wód oceanicznych. Zazwyczaj ciepła, słona woda z głębin pozostaje oddzielona od powierzchni chłodniejszą warstwą słodkiej wody. Jednak zmiany w prądach morskich, wiatrach i zasoleniu sprawiły, że ta bariera osłabła. W rezultacie ciepła woda zaczęła się unosić ku powierzchni, topiąc lód od spodu.

„Oceany pochłonęły około 90 proc. nadmiaru ciepła wytworzonego przez człowieka. Teraz to ciepło zaczyna docierać do Antarktydy” – mówi Haumann. Naturalna zmienność mogła uruchomić ten proces, ale to energia nagromadzona w głębinach przez antropogeniczne ocieplenie nadaje mu siłę.

Skutki dla oceanów i klimatu

Konsekwencje mogą być dramatyczne. Lód morski wokół Antarktydy stabilizuje lądolody i lodowce, które spływają do morza. Jego zanik oznacza, że bariery hamujące ich topnienie słabną, a tempo utraty masy lodowej rośnie. Gdyby cały antarktyczny lądolód stopniał, poziom mórz wzrósłby o 58 metrów – oczywiście w perspektywie stuleci, ale każdy dodatkowy centymetr w nadchodzących dekadach może oznaczać miliony przesiedleńców.

Zanikanie białej, odbijającej promienie powierzchni przyspiesza też efekt albedo – ciemniejsze wody oceanu pochłaniają więcej energii słonecznej, pogłębiając globalne ocieplenie. Dodatkowym zagrożeniem jest emisja gigaton węgla z głębokich wód Południowego Oceanu, które mogą się uwalniać w miarę nasilenia prądów wstępujących.

Zdaniem badaczy, nawet jeśli globalne emisje gazów cieplarnianych zaczęłyby gwałtownie spadać, system antarktyczny mógł już przekroczyć próg stabilności. „Nie oznacza to końca lodu w tej części świata, ale zmianę jego charakteru – z dynamicznego, sezonowego systemu w niestabilny układ podatny na nagłe załamania” – wyjaśnia Haumann.

Potencjalny „reset” systemu mógłby nastąpić tylko w wyniku wyjątkowego zdarzenia – np. dopływu ogromnych ilości słodkiej wody z topniejącego lodowca, która na chwilę przywróciłaby równowagę zasolenia i temperatur. Ale naukowcy przyznają, że prawdopodobieństwo takiego scenariusza jest znikome.

„Musimy pogodzić się z tym, że Antarktyda przestała być biernym obserwatorem zmian klimatu – stała się ich czynnym uczestnikiem” – powiedziała Raphael podczas konferencji Royal Society w Londynie, poświęconej biegunowym punktom krytycznym.

Globalne ocieplenie przyczynia się do topnienia m.in. lodowców Alaski i uwalniania gazów cieplarnianych spod wiecznej zmarzliny. Ale to nie wszystko.123RF/PICSEL

Odkrycia te oznaczają, że modele klimatyczne wymagają gruntownej aktualizacji. Przez lata przewidywały one stopniowy zanik lodu morskiego na południu, podczas gdy w rzeczywistości proces okazał się nagły, szybki i globalny w zasięgu. Naukowcy obawiają się, że podobne progi mogą występować także w innych częściach systemu klimatycznego – od Amazonii po Arktykę.

„Jeśli Antarktyda naprawdę przekroczyła punkt krytyczny, skutki będą odczuwalne wszędzie – od zmian prądów morskich po przyspieszone topnienie lodowców Grenlandii” – ostrzega Haumann.

Na razie jednak klimatolodzy dopiero zaczynają rozumieć skalę i konsekwencje tej zmiany. Wraz z utratą lodu Antarktyda traci swój status „zimnego serca planety” – a świat wchodzi w epokę, w której każdy kolejny rok bez redukcji emisji przybliża nas do trwałej destabilizacji oceanów.