Kreml co rusz wpada na nowe pomysły, których realizacja sprawi, że na ukraińskim froncie nie zabraknie mięsa armatniego. W 2024 r., w niektórych regionach Rosji, ogłoszono, że każdy, komu uda się zwerbować gotowego do walki mężczyznę, otrzyma wynagrodzenie. Werbunkiem można zajmować się w kraju, ale tez za jego granicami.
Nad Wołgą są dwa rodzaje żołnierzy rezerwowych — pierwszy to (w przewadze) mężczyźni zwolnieni z czynnej służby wojskowej, jednak wciąż podlegający — ze względu na wiek — obowiązkowi wojskowemu. Drugi nazywany jest „specjalną rezerwą mobilizacyjną”.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Formacja ta została powołana dziesięć lat temu na mocy uchwały Dumy, jej pomysłodawcą był sam Władimir Putin. Był 2015 r. Rok wcześniej Rosja anektowała Krym i wznieciła wojnę na wschodzie Ukrainy, wiadomo było, że przez następne lata potrzebować będzie mięsa armatniego. Specjalni rezerwiści mieli go dostarczać.
Dziś działają w oparciu o trzyletni kontrakt, który podpisują z Ministerstwem Obrony (po jego upływie mogą poprosić o jego przedłużenie) co miesiąc otrzymują wypłatę w wysokości ok. 4 tys. rubli (czyli niewiele ponad 180 zł), dokładna kwota zależy od regionu. Biorą udział w regularnych ćwiczeniach wojskowych (pracodawcom ich nieobecność rekompensuje państwo, wypłacając niewielkie kwoty pieniężne). Oficjalnych danych na temat liczby rezerwistów brakuje, jednak Andriej Kartapołow, były wojskowy, a obecnie deputowany Dumy, zajmujący się problemem obronności podał, że jest ich ok. 2 mln.
Oswajanie z wojną
W opinii obrońców praw człowieka zajmujących się problematyką wojskową, w 2022 r., kiedy rozgorzała wojna z Ukrainą, to przede wszystkim „specjalni rezerwiści” trafili na ukraiński front. Otrzymywali wezwanie natychmiastowego zgłoszenia się w wojskowej komisji uzupełnień, by spłacić ojczyźnie swój dług (byli przecież co miesiąc opłacani). Większość z nich zginęła. Wielką tajemnicą jest więc ilu „specjalnych rezerwistów” liczy dziś Rosja. Przez niespełna cztery lata ich spisy były uzupełniane. Choć wspomniany deputowany Kartapałow podał liczbę dwóch milionów, nie wiemy jednak, czy jest to prawdziwa informacja.
Państwo powinno sięgać po pomoc rezerwistów w sytuacjach nadzwyczajnych, np. w czasie klęsk żywiołowych, akcji antyterrorystycznych etc. Jednak kilka dni temu rosyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło specjalny projekt ustawy dotyczący tej grupy. Zgodnie z nim, rezerwiści będą mogli być wykorzystywani podczas akcji wojskowych także w czasie pokoju, a — co ważne — w oficjalnej retoryce reżimu, nad Dnieprem nie toczy się wojna, a jedynie trwa „specjalna operacja wojskowa”. W projekcie znajduje się także wzmianka o wykorzystywaniu rezerwistów poza granicami kraju podczas „specjalnych zgrupowań wojskowych”.
Paweł Łuzin, analityk do spraw wojskowości podkreśla, że werbunek żołnierzy na ukraiński front nie rządzi się żadnymi transparentnymi regułami. W lutym 2022 r. rosyjskie wojsko nie tylko nie było przygotowane do walki (brakowało sprzętu, umundurowania, prowiantu). Żołnierzy — często pod osłoną nocy — pakowano do ciężarówek i tuż przed przekroczeniem granicy z Ukrainą dowiadywali się, że będą brać udział w wojnie. Większość z nich nigdy nie wąchała prochu. Ci młodzi chłopcy przeszli szybkie przeszkolenie, ledwie nauczyli się trzymać karabin, nic dziwnego, że większość z nich poległa. Ci, którzy przeżyli albo przebywają na ukraińskim froncie do dziś (w Rosji nie przeprowadzono demobilizacji) albo dokonali dezercji (to prawdziwa plaga rosyjskiej armii, której skala jest nieznana).
Jewgienij Stupin, opozycyjny polityk (uznany przez reżim Putina za „zagranicznego agenta”) uważa, że „specjalni rezerwiści” będą walczyć poza granicami kraju. W audycji Radia Swoboda Stupin zauważył, że posłużenie się rezerwistami stanowi dla Kremla „doskonałe rozwiązanie”. Chcąc wysłać na front odpowiednią liczbę żołnierzy, reżim może uniknąć biurokracji — nie musi już ogłaszać mobilizacji (która nieodzownie niesie ryzyko protestów społecznych, jakie miały miejsce np. na Kaukazie Południowym). Jeden podpis wystarczy, by w kamasze poszły setki tysięcy ludzi. „W tej chwili Kreml dysponuje zapasową armią, którą w każdej chwili może wykorzystać poza granicami kraju” — skonstatował na falach radia Swobody Stupin.
Bez przebaczenia
Niezależna „Nowa Gazeta. Jewropa” — powołując się na opinie prawników — nazywa projekt ustawy o rezerwistach nie inaczej jak „mobilizacja light”. Co ważne „Nowaja Gazieta. Jewropa” wskazuje, że na pomysł powoływania „specjalnych rezerwistów” wcale nie wpadł Putin. Uczynił to Antoni Serdiukow, który w latach 2007-2012 sprawował urząd Ministra Obrony Rosji. I jak często w Rosji powołanie nowej formacji służyło niczemu innemu jak korupcji. Siergiej Kriwienko, szefujący — zajmującej się obroną praw wojskowych — organizacji „Obywatel. Armia. Prawo” podkreśla, że Serdiukow, prowadząc reformę służb wojskowych, postarał się, by wojskowi nie byli stratni.
„System ten wykorzystywało dowództwo wojskowe w celu zdobywania dodatkowych środków pieniężnych. W szeregi rezerwistów zapisywali swoich znajomych, żony, po prostu »martwe dusze«. Bywało też i tak, że ludziom odchodzącym z armii mówiono: »Co tak będziesz siedzieć i nic nie robić? Zapiszemy cię do rezerwistów i będziesz dostawał za to pieniądze«”.
Rezerwistami zostawali więc przede wszystkim byli wojskowi, którzy wcześniej służyli w oparciu o wojskowy kontrakt. Eksperci podkreślają, że „specjalni rezerwiści” nie sądzili, że Rosja zaangażuje się w konflikt zbrojny i będzie oczekiwać od nich zaciągnięcia się na front. Skusiły ich dodatkowe ruble skapujące co miesiąc do kieszeni. Mogę być niechętni, by iść w kamasze.
Stupin uważa, że należy wsłuchać się w retorykę Kremla, rosyjscy decydenci nie rzucają słów na wiatr. Zapowiadali wojnę z Ukraina i ją rozpoczęli, choć wielu zachodnich specjalistów uważało, że „to tylko straszenie” i do konfliktu nie dojdzie.
A prokremlowskie media nieustannie oswajają obywateli kraju nad Wołgą z wojną. Najwyżsi rangą politycy mówią wprost, że Rosja nie zatrzyma się na Ukrainie. Putin — co rusz — podkreśla, że będzie bronić „praw rosyjskojęzycznej ludności” w byłych republikach radzieckich. A Wiaczesław Wołodin, przewodniczący Dumy Państwowej, podkreśla, że „Rosja musi bronić swoich praw”.
Kilka dni temu Wołodin stwierdził, że „Łotwa podąża drogą faszystowskich Niemiec, prześladując ludzi za ich poglądy. Dopuszcza się — śladem Hitlera — przesiedleń ludzi w podeszłym wieku. Takiego zachowania nie można wybaczyć”. Chodzi o deportację Rosjan, którzy nie spełniają nowych wymogów imigracyjnych (znajomość języka łotewskiego, obowiązkowe kontrole bezpieczeństwa). Za każdym razem, kiedy rosyjskie drony naruszają przestrzeń powietrzną państw europejskich (w tym Polski), eksperci mówią, że „Rosja testuje naszą cierpliwość”.
Kreml zachęca do wstąpienia do armii
Ważnyje Istorii, niezależny portal internetowy podaje, że w pierwszym kwartale 2025 r., Ministerstwo Obrony miało poważny problem, by na front zaciągnęli się żołnierze kontraktowi.
„Nasi żołnierze wykazują się męstwem, dlatego też nasze regiony będą wspierać ich i ich rodziny” — ogłosiło Ministerstwo Obrony Rosji. Choć państwo wciąż kusi żołnierzy wysokim żołdem (w niektórych regionach kraju wynosi on — do końca bieżącego roku — nawet 1,5 mln rubli, co w przeliczeniu daje prawie 70 tys. zł) to wojskowe komisje uzupełnień świecą pustkami. Nad takim stanem rzeczy ubolewają Z-blogerzy (ich zadaniem jest zagrzewanie w mediach społecznościowych do walki). Wpisy Z blogerów są gorzkie. Ich zdaniem młodzi mężczyźni nie widzą sensu w wojnie prowadzonej nad Dnieprem, daje się wśród nich zaobserwować kryzys postaw patriotycznych.
Ważnyje Istorii podają, że w jedenastu regionach Rosji wypłaty dla trudniących się werbunkiem wyniosły ok. 2 mld rubli. Podobną kwotę przeznaczono na wydatki związane ze służbą zdrowia, edukacją i świadczenia socjalne. W wielu regionach Rosji sięgnięto do rezerw finansowych (przeznaczonych np. na likwidację skutków katastrof).
Przyszłych żołnierzy często pozyskuje się w koloniach karnych. Wysyłaniem ich na wojnę zajmują się przede wszystkim mundurowi: wojskowi, policjanci, przedstawiciele służb specjalnych (czynił to m.in. Jewgienij Prigożyn dowódca „Grupy Wagnera”, słynnych wojsk najemnych). W kamasze idą więc więźniowie, skazani np. na dożywocie za najcięższe przestępstwa (seryjne gwałty i morderstwa). Polityka dotycząca wypłat żołdu zależy od regionu kraju. Np. w Kraju Krasnodarskim, Karaczajo-Czerkiesji, Kraju Autajskim, okręgu leningradzkim i Adygei podniesiono żołd. Są też jednak regiony, w których został on obniżony (np. w Baszkirii, czy Tatarstanie — tu wypłata zmalała aż siedmiokrotnie). Mimo tych lukratywnych środków wielu obywateli Rosji woli uciec z kraju, niż udać się na wojnę.
Czy „specjalni rezerwiści” zostaną wykorzystani w najbliższym czasie? „Nowaja Gazieta. Jewropa” podkreśla, że — wedle projektu ustawy — ich zadaniem jest m.in. obrona „infrastruktury o krytycznym znaczeniu”, a taka systematycznie podlega atakom ukraińskich dronów. Jewgienij Smirnow, obrońca praw człowieka realizujący projekt „Pierwyj otdiel” gorzko zauważa: — W rozumieniu kremlowskich elit na Federację Rosyjską składają się nie tylko ziemie, które należały do niej w 2022 r. Są to także „nowe regiony”, rezerwiści mogą więc zostać wysłani do Chersonia, Doniecka. Kolejne referendum dotyczące „chęci przyłączenia się do Rosji” może zostać przeprowadzone w Kijowie i okaże się, że ziemia kijowska należy do nas.
