Niezależnie, która wersja jest prawdziwa, spór szkodzi obu stronom, bo ani premier, ani prezydent nie wypadają w nim dobrze. Co najgorsze, niepoważnie wypada też polskie państwo. O co poszło tym razem? W skrócie – o służby specjalne.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W piątek Donald Tusk opublikował na portalu X filmik, w którym mówi Karolowi Nawrockiemu, że „żeby być prezydentem, nie wystarczy wygrać wyborów”. Na odpowiedź nie trzeba był długo czekać, kilka godzin później Nawrocki nagrał swój filmik, gdzie gestykulując, jak nauczyciel sforujący krnąbrnego ucznia, mówi premierowi polskiego rządu: — Żeby być premierem nie wystarczy wrzucanie postów na X. Trzeba jeszcze umieć rządzić i stawiać państwo ponad partyjne interesy.
Tusk, Nawrocki i kilka wersji zdarzeń
O co tym razem poszło? O służby specjalne. Premier zarzucił Nawrockiemu, że ten nie podpisał nominacji na pierwszy stopień oficerski 136 przyszłym wywiadowcom z kontrwywiadu wojskowego oraz Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jak napisał w „Gazecie Wyborczej” Wojciech Czuchnowski, prezydent ma odmawiać podpisania nominacji tak długo, jak długo Sławomirowi Cenkciewiczowi nie zostanie przywrócony dostęp do informacji niejawnych, a prokuratura nie wycofa z sądu aktu oskarżenia przeciw kontrowersyjnemu szefowi BBN.
Jednak we wrzuconym na X filmie Nawrocki twierdzi, że spotkanie prezydenta z przedstawicielami służb, podczas którego miało dojść do rozmowy na temat wspomnianych 136 awansów, została odwołana nie z winy Pałacu Prezydenckiego. Oskarżył też Tuska, że zakazuje szefom służb kontaktów z prezydentem, uniemożliwiając w ten sposób pierwszej osobie w państwie efektywne sprawowanie jej konstytucyjnej roli zwierzchnika sił zbrojnych.
Jeszcze inną wersję przedstawił w sobotnim wywiadzie radiowym szef Biura Polityki Międzynarodowej prezydenta Marcin Przydacz. Na antenie RMF FM stwierdził: — Nie było ustalonej daty nominacji, nie ma odmowy nominacji. Jest dyskusja na temat tego, jak te nominacje mają być prowadzone.
To, oczywiście, dobrze dla oficerów i dla służb, że prezydent nie stawia weta, a trzeba tylko z nim umówić termin. Ale wypowiedź Przydacza wygląda trochę jak próba minimalizowania strat po krytyce, jaka spotkała prezydenta za blokowanie awansów ludzi zaczynających swoją służbę państwu, a więc naprawdę nieponoszących odpowiedzialności za kontakt Nawrockiego z Tuskiem i jego obozem politycznym.
Tusk vs. Nawrocki. Tracą obie strony, a najbardziej państwo
Nie wiemy na razie na sto procent, kto w tym sporze ma rację. Jeśli, tak jak przedstawia to Czuchnowski, prezydent blokuje nominacje młodym funkcjonariuszom, by wymusić na rządzie zdjęcie zarzutów prokuratorskich z Cenckiewicza, to jest to zachowanie poniżej wszelkiej krytyki. Jeśli z kolei rząd, jak twierdzi Nawrocki, faktycznie wykorzystuje przepisy tak, by maksymalnie zablokować prezydentowi dostęp do wiedzy w służbach, to również to zasługuje na poważną krytykę. Podobnie zresztą jak to, że brak dialogu między rządem a ośrodkiem prezydenckim rodzi chaos sprawiający, że nie wiemy już, jak to właściwie jest z tymi nominacjami.
Niezależnie, która wersja jest prawdziwa, spór szkodzi obu stronom, bo ani premier, ani prezydent nie wypadają w nim dobrze. Co najgorsze, niepoważnie wypada też polskie państwo. Bo trudno poważnie traktować kraj, w którym premier daje publicznie do zrozumienia, że prezydent nie zasługuje na ten urząd, a prezydent odpowiada mu tym samym, wrzucając przy tym słowa o „rządzie bezprawia”.
Jak premier z prezydentem. W Polsce to trudna sprawa
Oczywiście, można by na to wszystko wzruszyć ramionami i cynicznie skomentować „dzień jak co dzień w polskiej polityce w czasach Nawrockiego i Tuska”. Faktycznie, odkąd w sierpniu Nawrocki objął urząd prezydenta na linii rząd-Pałac Prezydencki nieustannie zgrzyta.
Prezydent zaczął urzędowanie od serii wet i inicjatyw ustawodawczych. Ich głównym celem często było wyłącznie utrudnienie życia rządowi. Tak trzeba ocenić choćby weto do ustawy o pomocy Ukraińcom, która stworzyła ryzyko, że wojenni uchodźcy z Ukrainy nagle stracą prawną podstawę do legalnego pobytu w Polsce, a wiele polskich przedsiębiorstw straci nagle możliwość dalszego zatrudniania sprawdzonych, długoletnich pracowników.
Ta początkowa ofensywa Nawrockiego przeciw rządowi trochę przystopowała po pierwszej Radzie Gabinetowej, kiedy to Tusk zaprezentował się w świetnej formie i pokazał prezydentowi, że dużo się jeszcze będzie musiał o polityce nauczyć, zanim będzie w stanie wykorzystać podobne wydarzenie do tego, by politycznie zdominować i upokorzyć premiera. Jednocześnie dla każdego było oczywiste, że spór prezydent-rząd nie wygasł i będzie w przyszłości ponownie wielokrotnie wybuchał.
Niestety, sprzyja temu polska konstytucja, sposób, w jaki dzieli władzę wykonawczą między rząd a prezydenta. A konkretnie to, jak łączy zasadniczo parlamentarno-gabinetowy system z egzekutywą skupioną w rękach rządu i prezydentem obdarzonym bardzo silnym demokratycznym mandatem, brakiem narzędzi do realizacji własnej polityki, za to z licznymi narzędziami blokowania tej rządowej — od odmowy awansów, przez blokowanie powołania ambasadorów, po prawo weta, które parlamentom bardzo rzadko udawało się odrzucać.
Ten system sprawa, że prezydent ma do wyboru dwie fatalne opcje — albo rozpychać się konstytucyjnie i próbować wchodzić w kompetencje rządu, albo narazić się na zarzuty i kpiny, że mimo bardzo silnego mandatu „pilnuje żyrandola”, zamiast realizować swoją politykę. Właściwie jedynym, któremu udało się tu znaleźć złoty środek, był Aleksander Kwaśniewski. Ten dylemat jest szczególnie trudny, gdy prezydent i rząd pochodzą z różnych opcji politycznych, a kraj dzieli bardzo głęboka polaryzacja — jak dziś w Polsce.
Nie tylko Tusk i Nawrocki. Politycy powinni zaciągnąć hamulec
Jednocześnie, gdy do Polski wleciały rosyjskie drony, premier i prezydent potrafili przez chwilę współdziałać, a przynajmniej nie komunikowali się przez filmiki na portalu X, próbując zrzucić na siebie winę za zaistniałą sytuację. To właśnie powinno być standardem, zwłaszcza w sprawach dotyczących bezpieczeństwa i jego organów, takich jak służby specjalne.
Jeśli nawet między kluczowymi ośrodkami w państwie nie ma tu konsensusu, to spór nie powinien się toczyć przy pomocy mediów społecznościowych. Państwo powinno reprezentować jednolity front, a przynajmniej zachowywać się elementarnie poważnie.
Oficerowie, którzy decydują się na służbę państwu, muszą mieć gwarancję, że nie padną ofiarą politycznych przepychanek.
Ostry spór polityczny dzieli dziś już sędziów i prokuratorów — naprawdę byłoby fatalnie, gdyby podobna sytuacja pojawiła się w służbach czy wojsku. Politycy powinni zaciągnąć hamulec, póki jeszcze mogą. I pamiętać, że choć bez humoru i nowych mediów polityki robić dziś się nie da, to nie wykonują zawodu podcastera, tik-tokera czy stand-upowca, a celem polityki nie do końca jest produkcja dwuminutowych filmików, który własny betonowy elektorat — i odpalone w tym celu boty — będą podawać dalej z podpisem „ale zaorał PiS-owca/Platfusa”.
