Nowy rok w polityce zaczął się od kolejnej wiadomości, że „Donald się wściekł”. Tym razem, nie po raz pierwszy zresztą, na ministrę pracy i polityki społecznej, Agnieszkę Dziemianowicz-Bąk.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Jak donosi „Gazeta Wyborcza”, Tusk po awanturze na posiedzeniu rządu kazał wycofać i zwrócić do Ministerstwa Pracy zaakceptowany już wcześniej przez Komitet Stały Rady Ministrów projekt ustawy zwiększającej kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy i uszczelniającej przepisy uniemożliwiające przenoszenie pracowników na fikcyjne samozatrudnienie albo umowy cywilno-prawne. Zgodnie z projektem, inspektorzy PIP mogli stwierdzić istnienie stosunku pracy i decyzją administracyjną nakazać przekształcenie kontraktu B2B albo umowy cywilno-prawnej w umowę o pracę, tam, gdzie faktycznie powinna być ona zastosowana.
Osoby na B2B obawiające się, że przymusowe przeniesienie ich przez inspektora pracy na umowę o pracę, obniży ich rozporządzalny dochód, będą więc pewnie zadowolone. Ruch Tuska niekoniecznie pomoże jednak koalicji rządowej i państwu — tym bardziej że problem wykorzystywania umów cywilno-prawnych czy B2B do optymalizacji podatkowo-składkowej prędzej czy później trzeba będzie jakoś rozwiązać.
Prezent dla Zandberga
Z całą pewnością decyzja Tuska oznacza spory polityczno-wizerunkowy problem dla Nowej Lewicy. Premier zaciągając hamulec ustawie dotyczącym tak ważnych z punktu widzenia lewicy obszarów, jak prawo pracy i sprawiedliwość podatkowo-składkowa zrobił noworoczny prezent partii Razem i jej liderom. Adrian Zandberg przyglądając się problemom swojej byłej partyjnej koleżanki, może powiedzieć: „a nie mówiłem, tak wyglądają układy z Tuskiem i liberałami z Platformy”.
Partia Razem, odkąd wyszła z koalicyjnego klubu lewicy, atakuje nieustannie Nową Lewicę za to, że ta tkwi w rządzie, w którym nie ma żadnej sprawczości. Za to, że żyruje prawicową politykę, a jednocześnie albo w ogóle nie jest w stanie przepchnąć swoich postulatów, albo udaje się to jej tylko w bardzo ograniczonej, rozwodnionej formie.
Sytuacja z ustawą o PIP będzie wykorzystana przez Zandberga i innych liderów Razem jako amunicja do podobnych ataków. Tym bardziej że Dziemianowicz-Bąk i tak zgodziła się wcześniej na osłabienie zapisów swojej ustawy. Zrezygnowała z zapisu pozwalającego na uznanie stosunku pracy z mocą wsteczną i ściąganie zaległych składek za cały jej okres oraz z klauzuli natychmiastowej wykonalności.
Jednak i te ustępstwa nie wystarczyły. Sądząc z tego, co pisze „Gazeta Wyborcza”, korekta projektu mogłaby się właściwie sprowadzać tylko do pozostawienia obecnego stanu prawnego — tzn. inspektor mógłby zaskarżyć umowę, która jego zdaniem niesłusznie obchodzi umowę o pracę do sądu, więc nie można wykluczać, że żadna nowa wersja ustawy po prostu z resortu nie wyjdzie.
Wielu wyborców Nowej Lewicy mogłoby powtórzyć za Włodzimierzem Czarzastym, że są patriotami koalicji 15 października, że samo jej trwanie z udziałem lewicy jest wielką wartością, dla której czasem warto przełknąć polityczną frustrację wynikającą z niezdolności do przepchnięcia własnych postulatów. Ale w jakiejś części elektoratu wzmocni to wątpliwości czy racji nie ma jednak Zandberg, a Nowa Lewica nie bardzo sobie może pozwolić, by tracić głosy.
Oczywiście, zadaniem Tuska jako lidera KO nie jest dbanie o poparcie Nowej Lewicy. Ale problemy formacji Czarzastego będą odbijać się na całym obozie rządowym. Bez Nowej Lewicy w Sejmie XI kadencji — po następnych wyborach — Tuskowi może być bardzo trudno skonstruować nową większość. Bo koalicja z mentzenowską częścią Konfederacji, nawet zakładając, że starczy do niej mandatów, może się ostatecznie nie zmaterializować — tak jak nic politycznie korzystnego dla Trzaskowskiego nie zmaterializowało się ostatecznie z piwa Mentzenem. W dobrze pojętym interesie Tuska jest więc pomóc Nowej Lewicy odnieść w tym roku w rządzie jakiś sukces, który mogłaby pokazać za rok w kampanii.
Lęk przed kosztami
Przy tym reagując w taki, a nie inny sposób na propozycję Tusk mógł mniej kierować się kalkulacjami dotyczącymi partii Czarzastego, a bardziej obawami przed reakcją na propozycję resortu pracy. Bo było oczywiste, że propozycja wzmacniająca siłę PIP wobec pracodawców i samozatrudnionych wywoła spory opór, także wśród koalicjantów z Polski 2050 i PSL — partii pozycjonujących się jako siły walczące o głosy przedsiębiorców — jak i w części samej Koalicji Obywatelskiej, ciągle przywiązanej do myślenia w kategoriach „im mniej ingerencji państwa w rynek, w tym w rynek pracy, tym lepiej”. Także część elektoratu KO — zamożni ludzie na kontraktach B2B, drobni przedsiębiorcy wybierający umowy cywilno-prawne w miejsce umów o pracę, mogłaby źle przyjąć projekt.
Przepchnięcie ustawy przez Sejm byłoby więc politycznie kosztowne. Rząd zebrałby za nią lanie ze strony pracodawców, części nawet przychylnych mu mediów i całej prawicowej opozycji. Bo PiS w takiej sytuacji mógłby łatwo zapomnieć o swojej tożsamości „prawicy socjalnej”. Mentzen nagrywałby filmiki straszące wizją świata, gdzie władzę w prywatnych firmach faktycznie sprawują urzędnicy, a media społecznościowe zalałyby głosy przedsiębiorców, rozpaczających, że Ministerstwo Pracy chce im wykończyć biznes. Ostatecznie ustawy pewnie nie podpisałby i tak prezydent Nawrocki, powołując się na wolność gospodarczą, ochronę polskich drobnych przedsiębiorców albo na to, że Ministerstwo Pracy pokornie nie zasięgnęło jego opinii w trakcie procesu legislacyjnego.
Tusk mógł więc uznać, że koszty procedowania ustawy są większe niż koszty jej odrzucenia — tym bardziej że lewica jest lojalnym koalicjantem, na którego cierpliwość można liczyć.
Problem nie zniknie
Pytanie, czy to faktycznie trafne kalkulacje. Pełen niechęci do urzędników, podatków i składek informatyk na B2B to raczej wyborca Konfederacji niż KO i blokując projekt ministry pracy, Tusk nie przekona go, by zmienił afiliację — bo na antypodatkowym populizmie Mentzen zawsze przelicytuje premiera.
Według najnowszego badania elektoratów CBOS, największa po emerytach i rencistach grupa elektoratu KO to pracujący na podstawie umowę o pracę — to aż 37 proc. wyborców partii. Prowadzący własną działalność to tylko 14 proc. jej elektoratu, a zatrudnieni na podstawie umów cywilno-prawnych to 2 proc. Zatrudnieni na umowę o pracę patrząc na to, jak B2B jest wykorzystywane do optymalizacji podatkowo-składkowej wysokich dochodów, mogą czuć się potraktowani głęboko niesprawiedliwie.
Można oczywiście przytoczyć argument, że PIP nie ma ani zasobów, ani zaufania społecznego, by sensownie uporządkować rynek pracy pod kątem prawidłowości umów, że jej aktywność uderzy głównie w mniejsze przedsiębiorstwa z polskim kapitałem, a nie tknie gigantów. To wszystko realne problemy, można się nimi jednak było zająć w Sejmie nad możliwie optymalnym kształtem przepisów.
Na problem wykorzystywania samozatrudnienia i umów cywilno-prawnych do zmniejszania danin od dawna zwraca nam uwagę Unia Europejska. Wzmocnienie PIP jest jednym z kamieni milowych KPO — i jeśli Unia uzna, że polski rząd symuluje pracę nad reformą, to może to stać się obszarem sporu z Komisją Europejską.
Nawet jeśli projekt ministry Dziemianowicz-Bąk zostanie utrącony, to problem nie zniknie i trzeba go będzie jakoś rozwiązać. Jeśli nie przez wzmocnienie PIP, to przez taką zmianę przepisów, która zmniejszy opłacalność „ucieczki” na B2B czy na umowy cywilno-prawne. Rząd miałby tu szansę pokazać, że potrafi myśleć w kategoriach państwowych, potrafiąc ustać sprzeciw, także części swojego elektoratu. Na razie najwyraźniej nie chce z niej skorzystać.
