PiS było w bardzo trudnej sytuacji jeszcze zanim Jarosław Kaczyński trafił do szpitala. Sondaże są fatalne, wrze wojna frakcji, a konkurencji z prawej strony naciskają coraz mocniej. Tymczasem reakcja partii na nieobecność prezesa pokazała, że jest z PiS jest jeszcze gorzej, niż się wydawało.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Jarosław Kaczyński trafił w zeszłym tygodniu do szpitala. Sprawa podobno nie jest poważna, polityk miał się po prostu silnie przeziębić — o co przy tej pogodzie nietrudno — i nabawić zapalenia płuc. Rzecznik partii Rafał Bochenek uspokaja, że „wszystko potrwa kilka dni”. Problem w tym, że PiS jest dziś w takim stanie, że wystarczy, by prezes kichnął, by partią zaczęło się trząść.
Harcerze, maślarze i konklawe Błaszczaka
„Według informacji Radia Wnet sytuacja w partii jest napięta. Niewykluczone, że dłuższa nieobecność Jarosława Kaczyńskiego może doprowadzić do eskalacji napięcia między dwoma największymi frakcjami w PiS, skupionymi wokół Patryka Jakiego i Mateusza Morawieckiego” – tak o pobycie Kaczyńskiego w szpitalu poinformowało w zeszłym tygodniu Radio Wnet, uważane za medium bliskie frakcji Morawieckiego. Komentatorzy spekulowali, że to ktoś z otoczenia premiera przekazał radiu informacje o pobycie prezesa w szpitalu i napięciach w partii. Zaskoczenie wzbudziło też opisanie „maślarzy” jako „frakcji Jakiego”. Takie postawienie sprawy z pewnością nie spodoba się innym prominentnym „maślarzom”, z Przemysławem Czarnkiem i Jackiem Sasinem na czele.
Emocje wywołało też „konklawe Błaszczaka” – czyli spotkanie Komitetu Wykonawczego PiS, ciała gromadzącego głównie młodych polityków partii, zwołane pod kierownictwem Mariusza Błaszczaka pod nieobecność na Nowogrodzkiej prezesa. Choć spotkania tego ciała mają rutynowy, cotygodniowy charakter, to news wywołał spekulacje, że także Błaszczak – o którym Kaczyński czasem mówił jako o swoim możliwym następcy — rusza do walki o przyszłą władzę w partii.
Gdy klub PiS, jako jedyny z sejmowych klubów, zjawił się pod koniec ubiegłego tygodnia w całości u prezydenta, pojawiły się spekulacje, że miało to związek z walką prezydenta o dominację po prawej stronie. Media informowały też, że ze szpitala Kaczyński wydzwaniał do polityków swojej partii – co może sugerować, że kryzys jest tak głęboki, że prezes nie ma nawet czasu, by spokojnie podreperować swoje zdrowie.
PiS nie może się teraz zajmować sobą
Wszystko to dzieje się w momencie, gdy CBOS publikuje najgorszy dla partii sondaż od lat, w którym wyprzedzają ją połączone Konfederacje, a KO ma przewagę blisko 9 pkt proc. Wszystkie sondaże ze stycznia pokazują zresztą wyraźną przewagę KO nad PiS z jednej strony, a z drugiej problemy ugrupowania Kaczyńskiego z prawicową konkurencją.
W tej sytuacji PiS nie może sobie pozwolić, by zajmować się wyłącznie sobą, walką frakcji, rywalizacją między Morawieckim a maślarzami. Wyborcy to widzą i wyciągają wnioski.
Gdy media pełne były doniesień o konflikcie w PiS, Konfederacja Korony Polskiej pokazała swoją sprawność, organizując duży kongres, prezentujący zaplecze partii w biznesie, wśród prawników, ekspertów. W trakcie kongresu Korony padło wiele stwierdzeń urągających zdrowemu rozsądkowi i zwykłej ludzkiej przyzwoitości, niemniej partia pokazała jednocześnie, że potrafi sformułować zestaw postulatów programowych i prowadzić coś, co przypomina merytoryczną dyskusję. Dla wyborców PiS, zmęczonych ciągłymi walkami w partii, może się to okazać bardziej atrakcyjną opcją niż kolejne zwroty akcji na Nowogrodzkiej.
Tak nie działa dobrze zorganizowana partia
Porządnie zorganizowana partia nie powinna wisieć na zdrowiu i fizycznej kondycji lidera. Powinna działać jak dobrze naoliwiony mechanizm, także wtedy, gdy prezes chwilowo gorzej się czuje albo gdy przebywa na wakacjach. Jeśli chwilowe wycofanie się Kaczyńskiego sprawia, że partia trzeszczy od wewnętrznych tarć tak, że jej politycy rozmawiający z dziennikarzami martwią się, jakie będzie to miało polityczne skutki, to znaczy, że jest z nią jeszcze gorzej, niż sugerowałyby to słabe sondaże.
Oczywiście, nie jest tak, że PiS rozleci się, zanim prezes Kaczyński wyjdzie ze szpitala. Jednocześnie wiele wskazuje, że zanim nie wyjdzie i nie uspokoi wewnętrznego konfliktu, to PiS nie będzie w stanie przejść do żadnej politycznej ofensywy. Ba, wygląda na to, że problemem będzie nawet skuteczna obrona przed zagrożeniami ze strony obozu rządowego i konkurencją z prawej strony.
Bo by skutecznie się bronić, PiS musi zacząć wreszcie rozmawiać z Polakami i Polkami, mówić o ich problemach i przedstawiać swoje propozycje ich rozwiązania. Dziś tymczasem politycy PiS całą swoją aktywność wydają się kierować do wewnątrz, zamiast rozmawiać z elektoratem, kłócą się między sobą. Obserwujący to wyborcy mogą się zastanawiać czy partia nie osiągnęła już momentu, w którym nie jest już w stanie działać jako jedna drużyna, czy w kupie nie trzyma jej już tylko osobiste przywództwo Kaczyńskiego i dotacja, na której ręce trzyma prezes.
Załóżmy jednak, że nie jest aż tak źle i PiS może jeszcze opanować wewnętrzny konflikt bez rozpadu. Problem w tym, że już sytuacja, w której można poważnie stawiać pytania o jedność partii, nie wzmacnia jej wyborczych szans.
Co będzie, gdy prezesa faktycznie zabraknie?
Jarosław Kaczyński ma dziś przy tym już 77 lat. I prędzej czy później PiS będzie się musiał zmierzyć z wyzwaniem: jak poradzić sobie bez Kaczyńskiego na czele. To, co dziś dzieje się w partii, rodzi poważne wątpliwości czy bez prezesa będzie ona w stanie przetrwać bez istotnych podziałów. „Harcerze” Morawieckiego mogą dziś odnaleźć się w jednej partii z „maślarzami”, bo nad obiema frakcjami góruje prezes. Trudno sobie wyobrazić, by taką rolę mógł odgrywać np. Mariusz Błaszczak albo by ludzie Morawieckiego mogli funkcjonować w partii kierowanej przez któregoś z „maślarzy” i vice versa.
PiS jest bez wątpienia wielkim politycznym sukcesem Jarosława Kaczyńskiego. Partia, której przyszły los, gdy na początku wieku rodziła się na gruzach AWS, był bardzo niepewny, zdominowała ostatnie ćwierć wieku w polskiej polityce i trwale odmieniła oblicze prawicy.
Jednocześnie prawdziwym testem siły PiS będzie przeprowadzenie udanej sukcesji po Kaczyńskim. Dopiero to pokaże, czy udało się stworzyć trwałą instytucję, zdolną na długie pokolenia osadzić się w demokratycznym pejzażu, czy tylko prywatną polityczną machinę Jarosława Kaczyńskiego.
Wielkość niemieckiej CDU polega na tym, że partia zawsze była czymś więcej niż nawet jej najbardziej znaczący przywódcy jak Adenauer, Kohl czy Angela Merkel. Brytyjska Partia Konserwatywna była w stanie usunąć ze stanowiska premiera Margaret Thatcher dwa lata po tym, gdy po raz trzeci z rzędu wygrała wybory, bo uznała, że po 11 latach rządów charyzmatyczna polityczka straciła wyczucie i jej dalsze rządy szkodzą partii – co najpewniej pozwoliło jej zapewnić sobie czwartą kadencję z rzędu w wyborach w 1992 r.
Analogicznie, odpowiedź na pytanie o to, jak wielkim sukcesem Kaczyńskiego była budowa PiS, poznamy wtedy, gdy przekonamy się, jak partia radzi sobie bez swojego założyciela na czele. Na razie jej perspektywy w obliczu coraz bardziej zbliżającego się egzaminu sukcesji nie wyglądają dobrze.