W każdą niedzielę wierni w Polsce wrzucają do koszyczka miliony złotych. To oczywiście tylko szacunki, bo kościelne finanse owiane są tajemnicą.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Biskup Tadeusz Pieronek, były sekretarz generalny Episkopatu, już na początku lat dziewięćdziesiątych wzywał hierarchów do ujawnienia stanu posiadania. Domagał się pełnej przejrzystości w kwestii pieniędzy, tłumacząc, że nie ma powodu, by „cokolwiek ukrywać”. Uważał, że jawność byłaby lepsza, bo nie pozwalałaby na domysły i spekulacje. W swej walce poniósł jednak sromotną klęskę, bo nie znalazł wśród kolegów po fachu zbyt wielu zwolenników pełnej jawności.
– Taka ogólna kwota w trudnych czasach zrobiłaby wrażenie – mówił nam kilka lat temu jeden z proboszczów niewielkiej parafii z diecezji tarnowskiej. Chodziło o sumę niedzielnych datków ze wszystkich polskich świątyń.
– Ale jak podzielimy ją przez liczbę parafii, to rzeczywistość wygląda już zupełnie inaczej. Utarło się takie powiedzenie: „Miej księdza w rodzinie, a bieda cię ominie”. Panuje przekonanie, że duchowni mają sporo pieniędzy, które trafiają do nich z niedzielnych składek wiernych. Tak jednak nie jest – dodał.
Z niedzielnej tacy w 2021 roku miał 500–600 złotych.
– Ta kwota nie zmieniła się przez ostatnie lata, dalej utrzymuje się na tym samym poziomie – mówi obecnie. Miesięcznie, w zależności od liczby dni świątecznych, wierni wrzucają do koszyczka 2–3 tysiące złotych. Dla porównania w jednej dużej parafii liczącej kilka tysięcy wiernych w archidiecezji krakowskiej co miesiąc proboszcz zbiera około 16 tysięcy złotych.
– Nie ma reguły – stwierdza proboszcz z diecezji sosnowieckiej. – Wysokość ofiary zależy od kilku czynników: lokalizacji parafii, liczby wiernych i ich zamożności. Trudno zatem porównywać liczby z różnych parafii – dodaje i przyznaje, że w zależności od niedzieli może liczyć na ofiarę od 6 do 10 tysięcy złotych.
Jeszcze w 2014 roku Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) szacowało, że przeciętny katolik przeznacza na tacę miesięcznie 23,15 złotego. Jak te dane mają się do dzisiejszych realiów? Nowy sondaż z 2025 roku SW Research dla tygodnika „Wprost” pokazuje, że większość wiernych przeznacza na tacę mniej niż 10 złotych. Taka kwota została wskazana przez 27,6 procent respondentów. Kolejną popularną odpowiedzią był przedział 10–20 złotych, który wybrało 19,9 procent badanych. Na większe wsparcie zdecydowało się 2,7 procent pytanych, którzy zadeklarowali, że wrzucają na tacę 21–50 złotych. Tylko 1,9 procent przeznacza na Kościół ponad 50 złotych. Z sondażu wynika, że 11,6 procent uczestników mszy nie daje żadnych pieniędzy, a pozostali ankietowani stwierdzili, że w ogóle nie uczestniczą w nabożeństwach.
Wbrew obiegowej opinii pieniądze z tacy nie zasilają bezpośrednio kont księży i nie są przeznaczane na ich prywatne wydatki. Pełnią one funkcję swoistego funduszu parafialnego, z którego pokrywane są bieżące potrzeby parafii, w tym utrzymanie świątyni, plebanii i innych parafialnych obiektów.
– Z tych środków musimy pokryć opłaty za prąd i gaz, zapłacić pensje pracownikom parafii, odłożyć na remont kościoła, zapłacić za wywóz nieczystości – wylicza jeden z duchownych. – Do tego dochodzą regularne wydatki na kwiaty zdobiące ołtarz, komunikanty oraz artykuły kancelaryjne. Niektóre parafie, chcąc utrzymać kontakt z wiernymi, wydają własne gazetki, co również generuje koszty.
– Energia elektryczna to koszt kilku tysięcy złotych rocznie. Podobnie jak ogrzewanie kościoła i plebanii. Pensje dla organisty, kościelnego czy pań dbających o porządek w kościele to rocznie ponad 80 tysięcy złotych – dodaje inny proboszcz.
Duchowni podkreślają, że ofiary wiernych to nie tylko wsparcie dla lokalnej wspólnoty, ale i wkład w działalność całego Kościoła. Co miesiąc parafie przekazują pieniądze na rzecz kurii. Nie ma jednej ustalonej procedury dla wszystkich diecezji. Duża część parafii przekazuje składki zebrane podczas pierwszej niedzieli miesiąca. W niektórych diecezjach ustala się ryczałt, czyli w praktyce stawkę za jednego wiernego. O dalszym losie tych pieniędzy decydują urzędnicy kurii diecezjalnej. Rozdzielane przez nich środki z niedzielnych i świątecznych zbiórek zasilają rozmaite kościelne inicjatywy i instytucje, w tym seminarium duchowne, kurie diecezjalne i sądy biskupie, misje, zakony kontemplacyjne, uczelnie katolickie czy budowę nowych kościołów. Podczas ogłaszanych cyklicznie zbiórek do puszek, a więc najczęściej już poza tacą mszalną, wierni wspierają również jadłodajnie dla bezdomnych, działalność Caritasu, stypendystów „Dzieła Nowego Tysiąclecia” czy ofiary klęsk żywiołowych.
Z rozmów z duchownymi wynika, że dochody i wydatki parafii są bardzo zróżnicowane. Roczny budżet w zależności od wielkości wspólnoty i zakresu jej działalności może wynosić od 65 do nawet 230 tysięcy złotych. Te kwoty obejmują zarówno bieżące utrzymanie budynków, jak i koszty administracyjne oraz duszpasterskie. W odróżnieniu od wielu krajów, w których księża otrzymują regularne pensje, uzależnione od stażu pracy i pełnionej funkcji, w Polsce obowiązuje tak zwane prawo stuły. Co to oznacza w praktyce? Duchowni utrzymują się głównie z ofiar składanych przez wiernych przy okazji zamawiania intencji mszalnych, udzielania sakramentów (śluby, chrzty) i innych posług (pogrzeby).
– Te kwoty są bardzo różne. Jeden da za mszę 10 złotych, drugi 100. Gdy przychodzi pani, o której wiem, że ma trudną sytuację rodzinną, to nic nie biorę, a nawet sam dokładam jej jakieś pieniądze, żeby mogła kupić leki – opowiadał nam niedawno wikariusz z parafii na południu Polski. Podkreślał, że w jego parafii nie ma sztywnych cenników, żeby nie zatracić duszpasterskiego charakteru posługi.
Ile zatem zarabia przeciętny ksiądz?
– Z intencji mszalnych mam około 500 złotych. Miesięcznie trafi się jeden pogrzeb lub ślub, czyli to jest jakieś 200 złotych. Czasem są dwa chrzty w miesiącu, co daje kolejne 200 złotych. Zatem obecnie miesięcznie otrzymuję jakieś 900 złotych – wyliczył duchowny.
Do tego dochodzi wynagrodzenie za pracę katechety w szkole, co łącznie daje miesięczny dochód na poziomie około półtora tysiąca złotych. Inny ksiądz, z bardziej zamożnej parafii, deklaruje, że miesięcznie zarabia nawet 3-4 tysiące złotych.
Dodatkowym źródłem utrzymania dla księży i parafii jest wizyta duszpasterska, czyli kolęda, choć wpływy do kościelnej kasy także z tego tytułu po pandemii znacząco spadły. Suma uzbieranych podczas kolędy środków zależy od wielkości parafii i zamożności jej członków. Pieniądze przekazywane przez wiernych w kopertach nie trafiają jednak w całości do kieszeni księży. Zwykle 80 procent jest przeznaczane na bieżące utrzymanie parafii oraz na rzecz diecezji. Księżom do podziału zostaje jedna piąta. Ale w tej kwestii też nie ma reguły. Pewien ksiądz opowiadał nam, że z ostatniej wizyty duszpasterskiej razem ze swoim wikarym zebrali blisko 60 tysięcy złotych.
– Prawie cała kwota, bo 50 tysięcy złotych, została przeznaczona na remont kościoła. Pięć tysięcy przekazałem wikaremu, a pozostała suma poszła na pomoc dla potrzebujących – opowiada proboszcz z diecezji sosnowieckiej. Księża, z którymi rozmawiamy, zwracają uwagę na to, że płacą również podatki. Duchowni odprowadzają do skarbówki zryczałtowany podatek dochodowy. To nie jest jedyna opłata. Zapłacić muszą jeszcze tak zwany podatek kościelny na rzecz kurii. Te pieniądze przekazywane są na utrzymanie księży emerytów, chorych kapłanów, misje czy seminarium, a także składki na rzecz Fundacji św. Józefa.
Należy jednak pamiętać, że finanse Kościoła to nie tylko ofiary od wiernych. Kościół katolicki jest jednym z największych właścicieli gruntów w Polsce i ustępuje pod tym względem jedynie państwu. Obecny stan posiadania Kościoła wynika z decyzji, które podjęto dekady temu. Musimy cofnąć się do maja 1989 roku, a więc do momentu tuż przed upadkiem PRL-u, kiedy uchwalono Ustawę o stosunku państwa do Kościoła katolickiego. To był jeden z najdłużej przygotowywanych aktów prawnych w historii Polski. Prace nad nim rozpoczęły się jeszcze w 1980 roku. Co ciekawe, ich finał zbiegł się z obradami Okrągłego Stołu, ponowną legalizacją Solidarności i ostatnimi przygotowaniami do czerwcowych wyborów w 1989 roku.
Fragment książki „Co łaska. Ile politycy płacą za poparcie księży?”, która ukaże się 11 lutego nakładem Wydawnictwa Otwarte.
Co łaska. Ile politycy płacą za poparcie księży?
Foto: Wydawnictwo Otwarte