PiS jest przeciwko projektowi SAFE, czyli wykorzystaniu 44 mld euro pożyczki z Unii Europejskiej na zbrojenia. Jarosław Kaczyński ma traumę po upokorzeniu, gdy PiS desperacko walczyło o KPO, a Bruksela i tak nie odblokowała pieniędzy. Wtedy prezes PiS cnotę stracił, a euro nie zarobił.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
— Sprawa KPO jest traumatyczna, ale wyciągamy z niej lekcję. Nie można dwa razy popełniać tego samego błędu — mówi poseł PiS.
KPO to 54,71 mld euro gotówki i pożyczek. Za rządów PiS Komisja Europejska zamroziła wypłatę, uznając, że Polska nie spełnia warunków praworządności. Jarosław Kaczyński postrzega miliardy euro z Unii Europejskiej jako sposób na blokowanie powrotu bądź odsuwanie PiS od władzy. Zgoda na obarczone warunkowością pieniądze przez UE to dla prezesa jak ponowne zakładanie sobie pętli na szyję. W PiS doskonale pamiętają, jak się próbowali dogadać z szefową Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen w sprawie KPO — pamiętają swoje upokorzenie.
Poseł PiS: ziobryści mieli wtedy rację
Odrobina historii. Przed wyborami w 2023 r. sprawa odblokowania pieniędzy z KPO była jedną z kluczowych. Jarosław Kaczyński raz próbował się porozumieć z Brukselą, raz groził KE pozwami. — W negocjacjach z Brukselą stosujemy zasadę elastyczności, jeśli mielibyśmy absolutną pewność, że pieniądze z KPO i z budżetu głównego do nas popłyną, to rozważylibyśmy pewne posunięcia — mówił wtedy. „Elastyczność” skończyła się tak, że KPO cały czas było zamrożone, a w ekipie Zjednoczonej Prawicy doszło do wojny wszystkich ze wszystkimi: prezydenta, PiS, Suwerennej Polski.
Poseł PiS: — Historia pokazała, że ziobryści mieli wtedy rację [Suwerenna Polska w ogóle nie chciała KPO — red.]. Przyznaję się do błędu, który wtedy popełniłem.
Inni w PiS, bliscy frakcji byłego premiera Mateusza Morawieckiego mówią, że nawet jeśli się nie udało odmrozić KPO, to udało się pokazać, że próbowali, a Komisja Europejska i tak blokowała te pieniądza, a zaczęto je wypłacać dopiero po zmianie władzy.
Dziś we frakcji Morawieckiego na SAFE patrzy się nie aż tak twardo, jak w reszcie partii. Jednak całe PiS — poza jednym posłem, Pawłem Jabłońskim, który się wstrzymał — zagłosowało na „nie”.
SAFE jest w PiS postrzegane jako „miększe” KPO — nieobwarowane tak wprost warunkami wypłaty miliardów, ale nauczeni historią z KPO w PiS są przekonani: Bruksela wykorzysta każdy pretekst, by zablokować środki SAFE, jeśli PiS wróci do władzy. Przejaskrawił to szef klubu PiS Mariusz Błaszczak, mówiąc w Sejmie, że Komisja Europejska może wstrzymać wypłaty z SAFE, jeśli Polska będzie uznawać… istnienie dwóch płci albo jeśli odmówi przyjęcia migrantów.
Jarosław Kaczyński przeciwko SAFE
— Ostateczna decyzja, że jesteśmy przeciwko ustawie o SAFE zapadła po posiedzeniu sejmowych komisji obrony i finansów publicznych. Na nim to PiS składało poprawki — większość rządowa je jednak odrzucała (PiS chciało poprawki, by ustawowo zagwarantować zamówienia dla polskiego przemysłu i aby spłata pożyczek SAFE nie czyniono z budżetu MON). W PiS zapadłą twarda decyzja: „nie” dla SAFE. Komisja zaczęła pracę w środę w nocy — tuż po zakończeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego w Pałacu Prezydenckim.
Amunicji dostarczył Nowogrodzkiej Piotr Nowak — przez krótki czas ministra rozwoju w rządzie PiS. Nowak jest uznawany za ekonomiczny mózg, ale pozbawiony talentów czysto politycznych. Nasi rozmówcy zapewniają, że ma kontakt z Jarosławem Kaczyńskim. Nowak dowodzi, że kredyt w ramach SAFE nie jest aż tak tani. Ale najważniejszy i w Nowaka, i Kaczyńskiego argumentacji jest punkt o warunkowości wypłaty pieniędzy z SAFE.
Dziś jest rozdźwięk między PiS a Pałacem Prezydenckim. Pałac mówi: trzeba zmian w ustawie, mamy wątpliwości i zastrzeżenia. PiS już mówi: „nie” dla SAFE.
Jarosław Kaczyński powiedział to najbardziej wprost jak można: „Pożyczki z SAFE nie są dodatkowymi środkami na obronność. Mają zastąpić część już istniejących funduszy. Wejście w ten program w takim kształcie to wieloletnie finansowe uzależnienie się od katalogu produktów, który został wskazany przez Komisję Europejską. To tak naprawdę uniemożliwienie prawidłowego rozwoju Sił Zbrojnych RP. Główne zarzuty? Zasada warunkowości, czyli de facto szantaż polityczny, który daje UE prawo do wstrzymania wypłat w dowolnym momencie. Brak ustawowych gwarancji, że pieniądze trafią do polskiego przemysłu zbrojeniowego. Prawo i Sprawiedliwość zawsze chciało silnej armii i dbało o rozwój Sił Zbrojnych RP, także wtedy, gdy obecnie rządzący likwidowali jednostki wojskowe na masową skalę. Nikt kto chce silnej i suwerennej armii, nie powinien popierać funduszu SAFE”.
„Maski opadły”
Naturalne dla prezydenta byłoby teraz dorównać do linii PiS. Podpisanie przez Karola Nawrockiego ustawy w formie uchwalonej przez Sejm jest mało prawdopodobne. Może on ją — jak to już robił z innymi ustawami — zawetować i próbować wymusić zmiany w treści ustawy.
SAFE nie nabrało jak do tej pory wielkiej społecznej nośności jak kiedyś KPO. w 2022-23 r. to samo PiS budowało znaczenie KPO nazywając ten program nowym programem Marshalla i cywilizacyjnym skokiem. SAFE wciąż nie budzi w wyborcach wielkich emocji — nawet jeśli są to gigantyczne pieniądze. PiS w sieci, w Sejmie, w wywiadach zaczęło równać SAFE z ziemią. Nowogrodzka chce przekonać wyborców, że SAFE to ryzyko, a nie szansa — obciążenie, a nie prezent. Ba! Że SAFE to zagrożenie, a nie bezpieczeństwo. Nawet jeśli ktoś w PiS ma wątpliwości co do takiej linii, to się nie wychyla.
— Rząd przegrywa ten temat. Sam byłem przekonany, że to będzie ciężka batalia i możemy ją przegrać — mówi poseł PiS. Wniosek taki wyciągają z danych Res Futura, która codziennie bada, jakie komentarze są publikowane w internecie. Wniosek z danych jest taki, że zasięg tematu wcale nie jest duży, a po drugie: tylko 18 proc. jest pozytywnych dla SAFE, a 78 proc. negatywnych.
Wagi tematowi prawie 44 mld euro na zbrojenia stara się podnieść premier Donald Tusk. „Maski opadły. PiS i Konfederacja zagłosowały przeciwko programowi SAFE, czyli przeciw bezpieczeństwu Polski, przeciw nowoczesnej armii, przeciw polskiemu przemysłowi zbrojeniowemu. To już nie jest opozycja, to są wrogowie polskiej niepodległości” — napisał po głosowaniu w Sejmie nad SAFE. Ustawa przeszła.
Prezydent Karol Nawrocki może ją jednak zawetować, skierować do Trybunału Konstytucyjnego (co w praktyce ją zamrozi) lub podpisać. Po Radzie Bezpieczeństwa Narodowego (ta odbyła się w środę) ton ministrów prezydenta wobec SAFE się zaostrzył. Leszek Skiba (doradca prezydenta) napisał, że SAFE to „finansowa smycz na polską modernizację armii”. Szef BBN Sławomir Cenckiewicz poleca czytać analizy przywołanego już Piotra Nowaka (a ten radzi zrezygnować z SAFE). Minister ds. międzynarodowych Marcin Przydacz drwi wierszem z ambasadora Niemiec w Polsce Miguela Bergera, że Sejm przyjął po niemieckiej myśli ustawę o SAFE.
