W konflikcie z Iranem walczą tysiące kilometrów od własnych baz, ale bez problemów opanowali niebo nad terytorium przeciwnika. Piloci wojskowych odrzutowców cieszą się w Izraelu niemal mitycznym statusem. Powód? Także ten, że nim trafią za stery bojowych maszyn, już jako 16-latkowie zaczynają morderczy program szkolenia, który w kilka lat odsiewa nawet 90 proc. kandydatów. Oto jak wykuwa się elita elit.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Lotnicy Sił Powietrznych Izraela uchodzą za najlepiej wyszkolonych na świecie. Dzieje się tak, ponieważ począwszy od wojny o niepodległość w 1948 r., przez wojnę sueską, sześciodniową, czy Jom Kipur aż po współczesne starcia z państwami arabskimi, siły powietrzne są w ciągłym działaniu jako kluczowy element armii Izraela. Ten element cały czas ewoluuje, dostosowując się do zmieniających się warunków pola walki. Przez niemal 80 lat istnienia państwa Żydzi wypracowali jeden z najlepszych systemów szkolenia personelu lotniczego na świecie. Oto tajemnice izraelskiej elity elit.
Proces rekrutacji do Sił Powietrznych Izraela rozpoczyna się bardzo wcześnie. Już w wieku 16–17 lat potencjalni kandydaci są wyszukiwani na podstawie takich czynników jak wysokie oceny w szkole i najlepsze wyniki w standaryzowanych testach, kondycja fizyczna i wysokie zdolności techniczne. Osoby spełniające kryteria są zapraszane do udziału w Gibush, który jest intensywnym kilkudniowym obozem selekcyjnym obejmującym testy sprawnościowe, psychologiczne, zadania zespołowe i indywidualne.
Kandydatów oceniają zarówno psychologowie wojskowi, jak i instruktorzy z Sił Powietrznych. Wyselekcjonowane osoby zapraszane są do elitarnego programu szkoleniowego pilotów.
— To swoisty izraelski „rytuał przejścia”, podczas którego oceniane są cechy takie jak odporność psychiczna, umiejętność pracy w zespole, podejmowanie decyzji pod presją, przywództwo i refleks — mówi prof. Krzysztof Mroczkowski z Uniwersytetu Rzeszowskiego, który zajmuje się historią izraelsko-arabskich konfliktów zbrojnych.
— Spośród tysięcy kandydatów tylko promil trafia do właściwego szkolenia. Mówi się, że łatwiej dostać się do najbardziej prestiżowych uczelni świata niż do izraelskiej szkoły pilotów. Dla wielu Izraelczyków bycie pilotem wojskowym to szczyt marzeń i wielki zaszczyt. To również przepustka do późniejszej kariery politycznej, gospodarczej lub naukowej. Piloci to elita nie tylko w mundurze – wyjaśnia prof. Mroczkowski.
Piloci Izraela. Wymagające szkolenie
Szkolenie pilotów w Izraelu trwa około trzech lat i prowadzone jest w bazie Hatzerim na pustyni Negev.
— To szkoła porównywalna z amerykańskim „Top Gun”, choć znacznie bardziej wszechstronna i o szerszym zakresie dydaktycznym. Przyszli piloci nie tylko uczą się latać, ale zdobywają też gruntowną wiedzę z zakresu fizyki, matematyki, aerodynamiki, psychologii i dowodzenia – wyjaśnia naukowiec.
Pierwsza faza kursu lotniczego trwa około sześć miesięcy. Obejmuje podstawowy kurs w Szkole Piechoty Sił Powietrznych, gdzie kadeci uczą się nawigacji, topografii, przetrwania oraz teorii działań lotnictwa.
Potem rozpoczynają kurs akademicki obejmujący głównie matematykę i fizykę. Kolejny etap to loty na samolotach szkoleniowych Grob G 120A, oznaczanych w izraelskiej służbie jako Snunit. Uczniowie zdobywają pierwsze doświadczenia w powietrzu: starty, lądowania, manewrowanie, proste akrobacje. Po tym etapie część kandydatów, którzy nie spełnili wymagań, zostaje przeniesiona do innych specjalizacji i zostają np. nawigatorami, operatorami UAV, oficerami rozpoznania lub kontrolerami lotów.
Kadeci zakwalifikowani do dalszego szkolenia lotniczego kontynuują je na T-6 Texan II, lokalnie nazywanym Efroni, samolocie turbośmigłowym używanym do szkolenia zaawansowanego. Uczą się lotów zespołowych, procedur bojowych, walki powietrznej i zaawansowanej nawigacji.
Siły Powietrzne Izraela: najlepsi z najlepszych
Ostatni etap to szkolenie na odrzutowcach Leonardo M-346 Lavi, które niedawno zastąpiły starsze A-4 Ayit. Samoloty służą do symulowania zachowania maszyn bojowych czwartej i piątej generacji. Kandydaci uczą się walki powietrznej, manewrów unikania rakiet, lotów w formacjach bojowych i misji uderzeniowych. Systemy symulacyjne M-346 umożliwiają realistyczne szkolenie bez konieczności użycia maszyn F-16 czy F-35.
— Około 80–90 proc. kursantów odpada w trakcie wstępnego szkolenia. Ci, którzy zostają, należą do ścisłej elity. Ale nawet po uzyskaniu skrzydełek pilota wojskowego nie kończy się szkolenie – mówi prof. Krzysztof Mroczkowski.
Po ukończeniu szkolenia kandydaci otrzymują przydział do konkretnych dywizjonów F-16I Sufa, F-15 Baz, F-15I Ra’am lub F-35I Adir. Wszystko w zależności od ich predyspozycji i wyników. Zaledwie 20–30 osób rocznie kończy Kurs Tayasim jako pełnoprawni piloci myśliwców, co stanowi promil pierwotnej liczby kandydatów. Pozostali zostają przekierowani do innych specjalizacji lotniczych.
System izraelski charakteryzuje się bardzo bliskim powiązaniem ze służbą operacyjną. Wielu instruktorów to czynni piloci bojowi. W szkoleniu wykorzystuje się nowoczesne systemy treningowe i symulatory, a izraelska doktryna zakłada, że już młody pilot musi być gotów do realnych misji bojowych, czasami nawet kilka tygodni po otrzymaniu skrzydeł.
Szkolenie obejmuje również pełne przygotowanie akademickie. Piloci kończą równolegle trzyletni kurs oficerski z tytułem licencjata, głównie z zakresu nauk ścisłych i inżynierii.
Izraelskie szkolenie jest inne
Takiego systemu szkolenia nie ma w innych armiach. W Izraelu pilot jest osobą wyselekcjonowaną z chirurgiczną precyzją, zostaje wyszkolony do granic możliwości, z nalotem rzędu 250 godzin nim ukończy szkołę i dodatkowymi setkami godzin na symulatorach.
W Rosji pilot myśliwca to nierzadko ofiara zapaści systemu edukacyjnego i lotniczego, która po studiach kończy z ledwie 120 godzinami i przesiada się na Su-30, modląc się, by nie rozbić maszyny, bo jego umiejętności są mizerne. W teorii podstawowy kurs pilotażu powinien obejmować 40-50 godzin na archaicznym Jak-52, który wciąż nie może doczekać się następcy. Etap pośredni to kolejne 60-80 godzin lotu na odrzutowych Jak-130.
Na tym szkolenie na uczelni się kończy. W ostatnich latach, z powodu ograniczonego budżetu i marnej dostępności sprzętu, realne naloty kadetów w szkołach często były niższe niż nominalne i zdarzało się, że nie przekraczały 80 godzin. Dodatkowo dużym problemem są braki nowoczesnych symulatorów i sprzętu szkoleniowego. Dlatego w Rosji sporo godzin przypada na szkolenie w jednostce liniowej. To tzw. dobojowienie, które obejmuje do 60 godzin.
A jak jest w Polsce? Kurs podstawowy to ok. 40 godzin lotu na Diamond DA-20 Katana, a potem szkolenie pośrednie obejmujące ok. 100 godzin lotu, podczas których kadeci uczą się np. taktyki i lotów zespołowych. Po jego ukończeniu przechodzą na M-346, na których w ciągu 80 godzin uczą się walki powietrznej i prowadzenia misji bojowych.
Wiele godzin uzupełnianych jest w symulatorach, ale brakuje tak intensywnego treningu, jak w Izraelu. Po ukończeniu Lotniczej Akademii Wojskowej absolwent kierowany jest do jednostki, gdzie przechodzi dalsze szkolenie bojowe na docelowym typie samolotu.
W sumie izraelski pilot w ciągu trzech lat spędza w powietrzu 220–250 godzin. Polski 180–210 godzin, ale w ciągu pięciu lat. Obaj kolejne godziny spędzają na szkoleniu w symulatorach.
Wysoki status pilota w Izraelu
— Bycie pilotem Sił Powietrznych Izraela to nie tylko prestiż. To także ciężar – zauważa prof. Mroczkowski. — Wielu izraelskich pilotów bierze udział w misjach kontrowersyjnych, o wysokiej odpowiedzialności moralnej. Coraz częściej pojawiają się w ich środowisku głosy sprzeciwu wobec polityki rządu, użycia siły wobec cywilów czy w związku z sytuacją na Zachodnim Brzegu. W 2023 r. część pilotów rezerwy odmówiła udziału w ćwiczeniach w proteście przeciw reformom sądownictwa, co odbiło się szerokim echem w kraju i za granicą.
Cieszą się w izraelskim społeczeństwie niemal mitycznym statusem, bo są postrzegani jako elita elit, symbol odwagi, dyscypliny i poświęcenia. Wielu Izraelczyków postrzega pilotów bojowych jako absolutny szczyt hierarchii wojskowej i społecznej. Samo ukończenie tego trzyletniego programu graniczy z heroicznym wysiłkiem fizycznym i psychicznym, co sprawia, że każdy jego absolwent zyskuje wysoki status, nie tylko wśród wojskowych.
To nie przypadek, że wielu byłych pilotów Sił Powietrznych obejmuje później kluczowe stanowiska w polityce, sektorze bezpieczeństwa, branży technologicznej, czy szeroko pojętym biznesie.
W izraelskim społeczeństwie pilot bojowy jest symbolem narodowej dumy, technologicznej przewagi i moralnego przywództwa.
— To ludzie, których odwaga, precyzja i dyscyplina przekładają się na poczucie bezpieczeństwa całego kraju. Ich szkolenie to nie tylko inwestycja w obronność. To element izraelskiej tożsamości, symboliczny pancerz dla narodu, który wciąż żyje w cieniu zagrożenia – podsumowuje prof. Krzysztof Mroczkowski.