Nie dość, że sprowokował węgierski rząd do eskalacji konfliktu i dostarczył pożywki orbanowskiej propagandzie, to jeszcze zwiększył szansę na to, że obecny reżim utrzyma się przy władzy. A to byłby katastrofą dla Ukrainy.
W cieniu wojny w Iranie wybuchła inna brudna „wojna” między Węgrami a Ukrainą. Zamiast dronów i rakiet lecą grube oskarżenia, ale rośnie ryzyko, że sytuacja może wymknąć się spod kontroli. Przynajmniej politycznie.
„Terrorysta” Orban?
Gdyby nie to, że amerykańskie i izraelskie siły już siódmy dzień bombardują Iran, zaś Donald Trump brnie coraz bardziej w wojnę, z której nie ma dobrego wyjścia, informacja o zatrzymaniu siedmiu Ukraińców w Budapeszcie byłaby wiadomością dnia w światowych mediach. O tym, że sytuacja jest poważna, świadczy zupełnie niedyplomatyczna reakcja szefa ukraińskiego MSZ. Andrij Sybiha nie przebierając w słowa, oskarżył węgierskie władze o rozbój i wzięcie zakładników.
– Mamy tu do czynienia z wzięciem [konwojentów – red.] przez Węgry za zakładników i kradzieżą pieniędzy – stwierdził. – Wysłaliśmy już oficjalną notę z żądaniem natychmiastowego uwolnienia naszych obywateli. Zwrócimy się również do UE z prośbą o jednoznaczne zakwalifikowanie bezprawnych działań Węgier: wzięcia zakładników i rozboju – dodał. Zdaniem szefa MSZ w Kijowie węgierska akcja to nic innego jak „pokaz siły” i „państwowy terroryzm”.
Chodzi o siedmiu obywateli Ukrainy, którzy dwoma opancerzonymi samochodami przewozili z Austrii do ukraińskiego państwowego Oschadbanku 40 mln dolarów, 35 mln euro oraz dziewięć kilogramów złota. Konwój został zatrzymany w Budapeszcie i ślad po nim zaginął. Dane z GPS wskazują, że samochody stoją w pobliżu antyterrorystycznej jednostki podlegającej węgierskiemu MSW. Władze węgierskie twierdzą, że zatrzymani, wśród których ma znajdować się były generał ukraińskiego wywiadu, zajmowali się praniem brudnych pieniędzy. Ukraińskie media informują, że do Budapesztu udała się delegacja z Narodowego Banku Ukrainy, by zbadać, co tak naprawdę się stało.
Zełenski grozi Orbanowi
Zatrzymanie Ukraińców to kolejna odsłona konfliktu polityczno-gospodarczego między rządem Orbana a Ukrainą. Węgierska akcja wygląda na próbę zmuszenia strony ukraińskiej do przywrócenia tranzytu rosyjskiej ropy na Węgry i Słowację. Sprawa ciągnie się od ponad miesiąca, zaś węgierska akcja pokazuje, że Budapeszt gotowy jest eskalować konflikt.
Ukraińcy twierdzą, że rurociąg „Przyjaźń” został uszkodzony pod koniec stycznia na skutek pożaru po jednym z rosyjskich ataków i że jego naprawa potrwa jeszcze co najmniej miesiąc. Budapeszt i Bratysława oskarżają Kijów, że wstrzymuje naprawę części ropociągu „Przyjaźń”. Nawet w czasie wojny rosyjska ropa płynęła nim do Słowacji i Węgier. Rurociąg nie działa od końca stycznia, kiedy został uszkodzony w rosyjskim ataku.
Sytuacja jest bardzo napięta. Władze w Budapeszcie i Bratysławie uruchomiły strategiczne rezerwy paliw. Węgry sięgnęły po wypróbowaną już wcześniej polityczną broń – szantaż – i skutecznie blokują unijną pożyczkę dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro oraz 20 pakiet sankcji przeciwko Rosji. Władze uzależnionej całkowicie od unijnej pomocy finansowej Ukrainy tracą cierpliwość. Według ostrożnych szacunków Kijów jest w stanie bronić się bez europejskiego wsparcia do pół roku, więc jeśli pierwsza transza pieniędzy nie napłynie szybko, kraj znajdzie się w bardzo trudnych położeniu.
Zełenski najwyraźniej stracił cierpliwość i publicznie zagroził Orbanowi bliżej niesprecyzowaną akcją ukraińskich sił zbrojnych. – Mamy nadzieję, że jedna osoba w Unii Europejskiej nie będzie blokować 90 mld euro lub pierwszej transzy z 90 mld i że ukraińscy żołnierze będą mieli broń. W przeciwnym razie podamy adres tego człowieka naszym siłom zbrojnym, niech nasze chłopaki do niego dzwonią i rozmawiają z nim w swoim języku — powiedział ukraiński prezydent występując na konferencji prasowej. Nie do końca wiadomo o jakiego rodzaju „rozmowę” chodziło Zełenskiemu. Określenie w „swoim języku” może sugerować, że ukraiński prezydent miał na myśli „przekazanie adresu” Orbana Robertowi Browdiemu, dowódcy kluczowych dla obrony kraju wojsk dronowych.
Browdii, z pochodzenia Węgier z Zakarpacia, w Europie znany jest bardziej pod pseudonimem „Madziar”. W sierpniu zeszłego roku Węgry nałożyły na niego sankcje, zakazując mu wjazdu na terytorium Węgier i Schengen. Była to odpowiedź na ukraiński atak dronowy na rurociąg „Przyjaźń”. Co ciekawe w sprawę wmieszał się wówczas szef polskiego MSZ. Wyjątkowo cięty wobec reżimu Orbana Radosław Sikorski zaprosił „Madziara” do Polski: „Podczas gdy rosyjskie rakiety sieją śmierć na Kijowie, Węgry wypędzają odważnego Węgra, który odważa się walczyć o wolność Ukrainy. Dowódco Madiar: jeśli potrzebujesz odpoczynku i relaksu, a Węgry cię nie wpuszczą, proponujemy, abyś był naszym gościem w Polsce” – napisał na swym profilu na platformie X szef MSZ
Nie jest tajemnicą, że Zełenski ma problem z kontrolowaniem emocji. Tylko częściowo tłumaczy go to, że jest pod ogromną presją, zaś na szali są losy wojny. Próba zastraszenie „szantażysty”, który trzyma cię za gardło nie jest najlepszą strategią, zwłaszcza gdy twój prześladowca ma dość mocne karty. Atakując Orbana Zełenski wmieszał się w i tak gorącą kampanię wyborczą na Węgrzech. Szef węgierskiego MSZ Péter Szijjártó obwieścił, że mamy do czynienia z „zupełnie nową sytuacja w Europie, gdy prezydent kraju europejskiego grozi premierowi państwa członkowskiego NATO i UE śmiercią lub morderstwem”.
Cyniczna gra Orbana
Orban zachowuje się jak koń trojański Putina. Jego największym atutem jest to, że Węgry należą do UE i mają prawo do wetowania inicjatyw dotyczących Ukrainy, podczas gdy Wspólnota jest wobec tej polityki bezsilna. Od pełnoskalowej inwazji cynicznie wykorzystuje strach społeczeństwa węgierskiego przed rozlaniem się wojny ma Węgry. Co więcej przez cztery lata propagandzie rządzącego Fideszu udało się wmówić większości Węgrów, że w interesie ich kraju nie leży pomaganie Ukrainie. To między innymi z tego powodu nawet kandydat opozycji na premiera Peter Magyar jest bardzo ostrożny jeśli chodzi o politykę Budapesztu wobec Kijowa. Endre Bojtar, redaktor naczelny liberalnego tygodnika „Magyar Narancs” tłumaczył mi w styczniu, że lider opozycji nie ma tu wielkiego pola do manewru: „Uporczywa, prowadzona od ponad trzech lat kampania antyukraińska bardzo zmieniła nastroje na Węgrzech.
Z badań europejskiej opinii publicznej, które były robione w ostatnim czasie wynika, iż węgierska opinia publiczna jest najbardziej antyukraińska i prawie najbardziej prorosyjska w całej UE. Magyar nie może tego ignorować, więc próbuje unikać tego tematu”.
Miesiąc przed wyborami lider opozycji nie mógł przemilczeć eskalacji awantury wokół rurociągu „Przyjaźń”. Wezwał Zełenskiego, by jak najszybciej przywrócił tranzyt ropy. Magyar musiał zareagować, bo groźby Zełenskiego świetnie wpisują się w propagandową narrację, że Ukraina rzekomo zagraża bezpieczeństwu Węgier.
Tydzień temu Orban polecił wojsku pilnować najważniejszych obiektów. Opozycja oskarżyła rządzących o przygotowywanie operacji pod fałszywą flagą, by odwrócić uwagę społeczeństwa od bardzo złego dla rządzących trendu w sondażach (TISZA ma ok. 20 proc. przewagi nad Fideszem). W Budapeszcie spekulowano, że wprowadzenie stanu wyjątkowego pod pretekstem ukraińskiego zagrożenie może być ostatnią deską ratunku dla reżimu. Groźby Zełenskiego pozwalają rządzącym na jeszcze większe rozkręcenie spirali strachu, co może poskutkować wzrostem poparcia dla Fideszu na ostatniej prostej przed wyborami. Wciąż ok. 20 proc. Węgrów deklaruje w sondażach, że nie wiedzą, na kogo zagłosują i to o ich głosy toczy się batalia.
W interesie UE leży jak najszybsze wyciszenie awantury wokół zatrzymania Ukraińców. Polska nie może odegrać roli mediatora z racji fatalnych relacji z rządem Orbana. Szef MSZ Radosław Sikorski mógłby spróbować porozmawiać z Sybihą, z którym się przyjaźni, o groźbach dalszego eskalowania konfliktu. Szefowa Komisji Ursula von der Leyen powinna jak najszybciej zadzwonić do Zełenskiego i przekonać go do spuszczenia z tonu. Problem w tym, że nawet jeśli ukraiński prezydent przeprosi Orbana za niedwuznaczne groźby i zobowiąże się do jak najszybszego uruchomienia tranzytu ropy, rządzący w Budapeszcie ogłoszą to jako wielki sukces „twardej postawy” wobec Kijowa.