To osiedle ma spełniać warunki miasta 15-minutowego. Wzorowano się na projekcie sprzed 100 lat

Projekt WuWa był jednym z najciekawszych eksperymentów urbanistycznych i architektonicznych okresu międzywojennego w Europie. Jego nazwa pochodzi od niemieckiego „Wohnung und Werkraum Ausstellung” — czyli „Wystawa Mieszkania i Miejsca Pracy”. Wydarzenie zorganizowano w czerwcu 1929 r. w Breslau, czyli dzisiejszym Wrocławiu. Jego inicjatorem był Deutscher Werkbund — wpływowa organizacja zrzeszająca architektów, projektantów i przemysłowców, która promowała nowoczesne wzornictwo oraz funkcjonalną architekturę.

Kryzys mieszkaniowy

Celem WuWa było zaprezentowanie nowoczesnych rozwiązań mieszkaniowych dla społeczeństwa przemysłowego. W latach 20. XX w. wiele niemieckich miast zmagało się z poważnym kryzysem mieszkaniowym. Szybka urbanizacja, rozwój przemysłu powodowały przeludnienie i niedobór dostępnych lokali. Architekci związani z Werkbundem chcieli pokazać, jak budować tanie i funkcjonalne mieszkania. WuWa była więc nie tylko wystawą architektury, lecz także realnym osiedlem demonstracyjnym. Na potrzeby wydarzenia zaprojektowano i zbudowano kilkadziesiąt budynków mieszkalnych, które miały stanowić model przyszłego budownictwa miejskiego. Po zakończeniu wystawy domy nie zostały rozebrane — funkcjonowały jako osiedle mieszkaniowe.

W przedsięwzięcie zaangażowano czołowych architektów niemieckiego modernizmu, m.in. Hansa Scharouna oraz Adolfa Radinga. Ich projekty odzwierciedlały idee nowej architektury — Neues Bauen — nurtu, który odrzucał ornamenty na rzecz prostoty, funkcjonalności i racjonalnego planowania przestrzeni. Charakterystyczne cechy budynków WuWa to proste, geometryczne bryły, płaskie dachy, duże okna zapewniające doświetlenie, otwarte i funkcjonalne układy mieszkań, a także minimalizm dekoracji. Architekci eksperymentowali również z nowymi materiałami i technologiami budowlanymi.

WuWa funkcjonuje do dziś jako wizytówka Wrocławia. Osiedle znajduje się we wschodniej części miasta, na obszarze nazywanym Wielką Wyspą. Położone jest w spokojnej, zielonej okolicy w pobliżu znanych terenów rekreacyjnych, takich jak Park Szczytnicki oraz Hala Stulecia, i jest dobrze skomunikowane z innymi częściami metropolii.

To właśnie lokalizacja sprawia, że miejsce to łączy spokojny, kameralny charakter z bliskością ważnych atrakcji Wrocławia. W niedużej odległości znajdują się także tereny nad Odrą oraz liczne ścieżki spacerowe i rowerowe.

Eksperyment społeczny

WuWa była również eksperymentem społecznym. Projektanci próbowali odpowiedzieć na pytania: jak powinna wyglądać przestrzeń życia nowoczesnej rodziny? Jak połączyć funkcje mieszkalne z pracą? Jak projektować mieszkania dla różnych grup społecznych? Dlatego na osiedlu znalazły się różne typy budynków: domy jednorodzinne, domy szeregowe, budynki wielorodzinne, mieszkania dla singli i osób pracujących. Jednym z najbardziej znanych elementów wystawy był dom dla osób samotnych i bezdzietnych, który miał odpowiadać na zmiany społeczne zachodzące w Europie.

Osiedle WuWa zaprojektowano jako spójną dzielnicę o przemyślanej strukturze urbanistycznej. Budynki rozmieszczono tak, aby zapewnić mieszkańcom dużo światła, przestrzeni i zieleni. Ważne było oddzielenie ruchu samochodowego od przestrzeni mieszkalnej oraz tworzenie przyjaznych przestrzeni wspólnych. W efekcie powstało niewielkie, ale bardzo nowoczesne osiedle, które stanowiło modelowy przykład modernistycznego planowania miasta.

Choć sama wystawa trwała tylko kilka miesięcy, zyskała niezwykłe znaczenie. WuWa stała się częścią międzynarodowej dyskusji o nowoczesnym mieszkalnictwie, podobnie jak inne eksperymentalne osiedla modernistyczne w Europie. Wiele budynków zachowało swój modernistyczny charakter i jest obecnie traktowanych jako ważne dziedzictwo architektury XX w.

Przyjazne osiedle…

Kilkadziesiąt lat później podobny efekt chcą osiągnąć pomysłodawcy i projektanci osiedla Nowe Żerniki, powstającego w zachodniej części miasta, niedaleko Stadionu Wrocław. Nie bez powodu osiedle nazywane jest WuWa2. Jeszcze kilkanaście lat temu teren ten był w dużej mierze niezabudowany. Władze Wrocławia postanowiły wykorzystać go do stworzenia nowoczesnego, modelowego osiedla mieszkaniowego, które miałoby pokazywać współczesne podejście do projektowania przestrzeni miejskiej. Idea WuWa2 wprost nawiązuje do historycznej wystawy architektonicznej, a Nowe Żerniki mają się stać współczesnym odpowiednikiem tamtego wydarzenia, pokazującym, jak w XXI w. można projektować funkcjonalne, przyjazne mieszkańcom osiedla.

Inicjatorem przedsięwzięcia było miasto Wrocław. W projekt zaangażowano kilkadziesiąt pracowni architektonicznych, które opracowały koncepcję urbanistyczną oraz projekty poszczególnych budynków. Jedną z pracowni uczestniczących w realizacji była m.in. Major Architekci, jednak w projekcie wzięło udział znacznie więcej zespołów.

Osiedle zaplanowano jako spójną strukturę miejską, w której znajdują się nie tylko budynki mieszkalne, lecz również przestrzenie publiczne, tereny zielone oraz obiekty usługowe i społeczne. W koncepcji urbanistycznej przewidziano m.in. szkołę, przedszkole, dom kultury, place zabaw oraz lokale usługowe. Dzięki temu mieszkańcy mogą korzystać z wielu funkcji w obrębie jednego osiedla, bez konieczności częstych dojazdów do innych części miasta. Istotnym elementem projektu jest także stosunkowo niska zabudowa oraz duża ilość zieleni pomiędzy budynkami. Architekci starali się stworzyć przestrzeń przyjazną pieszym, z ulicami o spokojnym charakterze oraz placami sprzyjającymi spotkaniom mieszkańców.

… lecz nie bez wad

Do największych zalet osiedla WuWa2 zalicza się jego przemyślany układ urbanistyczny oraz nowoczesną architekturę. Budynki projektowane są przez różne pracownie, jednak starają się one zachować spójny charakter. Atutem jest również duża ilość przestrzeni wspólnych. Osiedle zostało zaprojektowane z myślą o wysokiej jakości życia — przewidziano tu ścieżki piesze, rowerowe, tereny rekreacyjne oraz miejsca odpoczynku.

Niestety WuWa2 ma też pewne wady, a jedną z nich jest lokalizacja na obrzeżach miasta, co dla części mieszkańców oznacza konieczność długiego dojazdu do centrum Wrocławia.

W praktyce rozwój osiedla nie zawsze przebiegał jednak dokładnie tak, jak zakładano w pierwotnych planach. W pierwszych latach miasto nie w pełni kontrolowało tempo i charakter inwestycji. W efekcie część deweloperów zaczęła intensywnie realizować przede wszystkim projekty mieszkaniowe. Powstawały kolejne budynki i kwartały zabudowy, natomiast infrastruktura społeczna i rekreacyjna rozwijała się wolniej, niż przewidywała pierwotna wizja osiedla.

Realizacja WuWa2 przebiega etapami od połowy drugiej dekady XXI w. W pierwszej kolejności powstały podstawowe elementy infrastruktury oraz pierwsze budynki mieszkalne. W kolejnych latach powstawały następne kwartały zabudowy oraz budynki użyteczności publicznej. Do dziś realizowane są nowe inwestycje mieszkaniowe, takie jak kolejne etapy projektów deweloperskich powstających w obrębie osiedla.

W centralnej części osiedla powstanie jedna z najnowocześniejszych szkół podstawowych w Europie, połączona z przedszkolem i zapleczem edukacyjnym. Budynek ma być zaprojektowany zgodnie z najnowszymi standardami architektonicznymi i pedagogicznymi — z dużą ilością zieleni, przestrzeni rekreacyjnych oraz nowoczesnymi pracowniami dydaktycznymi.

W bezpośrednim sąsiedztwie szkoły planowana jest budowa nowego aquaparku, który będzie obsługiwał zachodnią część Wrocławia. Obiekt ma pełnić funkcję nie tylko rekreacyjną, ale również edukacyjną i sportową. W ciągu dnia jego infrastruktura ma być wykorzystywana przez około 1200 dzieci — m.in. podczas zajęć nauki pływania, treningów sportowych oraz szkolnych lekcji wychowania fizycznego.

Obok aquaparku powstanie także Wrocławskie Centrum Sportu — kompleks obejmujący kilkanaście boisk i obiektów treningowych. Najbardziej charakterystycznym elementem inwestycji będzie pełnowymiarowe boisko piłkarskie z dachem, które umożliwi całoroczne treningi niezależnie od warunków pogodowych. W Polsce podobne rozwiązanie funkcjonuje właściwie tylko w Warszawie przy Stadionie Narodowym. We Wrocławiu obiekt nie będzie miał dużych trybun, ale zapewni profesjonalną przestrzeń do treningów. Całość uzupełnią boiska treningowe, sale fitness oraz przestrzenie sportowe przeznaczone dla dzieci i młodzieży.

Na obrzeżach osiedla powstanie również jedna z najnowocześniejszych inwestycji transportowych we Wrocławiu — zielona zajezdnia tramwajowa przeznaczona dla około 150 pojazdów. Obiekt zostanie wyposażony w rozwiązania proekologiczne, takie jak zielone dachy, systemy retencji wody oraz energooszczędna infrastruktura techniczna. Lokalizację zajezdni wybrano tak, aby nie była uciążliwa dla mieszkańców — powstanie w pobliżu obiektów sportowych i terenów technicznych.

Budowa zajezdni umożliwi także poprowadzenie przez osiedle nowej linii tramwajowej. Wzdłuż Alei Architektów powstanie około 1,5 km torowiska, które połączy Nowe Żerniki z pozostałą częścią sieci komunikacyjnej miasta.

Wszystkie te inwestycje mają jeden wspólny cel — stworzenie dzielnicy funkcjonującej zgodnie z ideą miasta 15-minutowego. Oznacza to przestrzeń, w której mieszkańcy mogą w krótkim czasie dotrzeć do szkoły, przedszkola, pracy, terenów rekreacyjnych czy transportu publicznego. Jednocześnie osiedle ma pełnić ważne funkcje dla całego Wrocławia — edukacyjne, sportowe i komunikacyjne.