Łukasz Szpyrka, Interia: W niedzielę Węgrzy zdecydowali, że zmieni się władza. Kiedy za miesiąc Peter Magyar i jego rząd zostaną zaprzysiężeni, będzie już nowy minister spraw wewnętrznych Węgier. Czy będzie mógł on jednoosobowo cofnąć decyzję o przyznaniu azylu Zbigniewowi Ziobrze i Marcinowi Romanowskiemu?
Mec. Marcin Pacholski, specjalista prawa węgierskiego: – Nie, to nie jest takie proste. Oczywiście minister spraw wewnętrznych ma dodatkowe uprawnienie, by w zasadzie jednoosobowo uznać kogoś za azylanta. To spora władza. Nie ma jednak kompetencji, by cofnąć decyzję o przyznaniu komuś azylu. W tym przypadku działa normalna procedura administracyjna. Co za tym idzie, nowy minister po zmianie władzy nie będzie mógł politykom z Polski uchylić decyzji o azylu.
– Wymagane jest całe postępowanie administracyjne po stronie węgierskiej, które również podlega kontroli sądowej. Postępowanie toczy się przed organem odpowiedzialnym za sprawy cudzoziemców. Jest wszczynane z urzędu w sytuacji, kiedy organ ma wątpliwości, czy jednak nie wycofać się z podjętej wcześniej decyzji. Minister ma jedynie za zadanie nadzorowanie organu do spraw cudzoziemców.
Ile mogłoby potrwać takie postępowanie?
– Termin instrukcyjny na postępowanie administracyjne wynosi 60 dni, jednak w praktyce może trwać znacznie dłużej, zwłaszcza przy założeniu aktywności procesowej osób, których postępowanie dotyczy. Po tym czasie organ wydaje decyzję. Jeśli dojdzie do wniosku, że przesłanki są spełnione, może uchylić decyzję o przyznaniu azylu. Katalog przesłanek takiej decyzji jest zamknięty i są one uszczegółowione w ustawie. Jest ich kilka, ale w mojej ocenie w tym przypadku pod uwagę mogą być brane w zasadzie tylko dwie.
– Po pierwsze, że nie było przesłanek do uznania danej osoby za uchodźcę już w chwili wydania pierwszej decyzji. Ewentualnie, że w toku przyznawania statusu azylanta osoby, ubiegające się o otrzymanie takiego statusu, zataiły istotne dla sprawy fakty albo użyły nieprawdziwych dokumentów, które mogły mieć istotny wpływ na podjęcie decyzji. Oczywiście tych przesłanek jest więcej, ale nie sądzę, by pozostałe miały uzasadnienie w tym przypadku. Potencjalnie najbliżej byłaby pierwsza przesłanka, ale jest z nią kłopot.
Panowie mogą oponować i przekonywać, że odebranie im tego statusu jest decyzją polityczną.
– Jest to obarczone kontrolą formalną. Trzeba więc brać pod uwagę nie tylko przepisy węgierskie, ale wszystkie przepisy gwarancyjne na poziomie międzynarodowym, jak Konwencja Genewska czy Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Ewentualna decyzja administracyjna o odebraniu statusu uchodźcy z pewnością zostałaby zaskarżona do sądu.
Mówiąc krótko: będzie zamieszanie.
– Zamieszanie gwarantowane.
Na dobrą sprawę rola nowej władzy może okazać się niewielka w tej sytuacji?
– Trudno powiedzieć, bo w zasadzie nikt na Węgrzech nie ma doświadczenia z obcowaniem z władzą inną niż Viktora Orbana. Z jednej strony nowa władza może obsadzić na nowo urząd do spraw cudzoziemców, który będzie przychylniej patrzył na uwagi nowego ministra. A może nawet i dzisiejszy szef urzędu zmieni optykę. Być może też nowy rząd, w celu podjęcia szybkich działań, będzie torował sobie drogę prawną na poziomie ustawowym. Może będzie jakiś tryb ekspresowy, bo Magyar ma przecież większość konstytucyjną. Tylko, co do zasady, to wróżenie z fusów. Rozmawiamy dziś o aktualnym stanie prawnym na Węgrzech.
Tylko jedna sprawa pozostaje niezmienna: by politycy trafili przed polski wymiar sprawiedliwości musi zostać z nich zdjęty status azylanta. Według węgierskiego prawa sam europejski nakaz aresztowania to za mało, by ich zatrzymać i przekazać Polsce.
– Tak, sąd ma związane ręce. Zresztą na Węgrzech mówiło się już w grudniu, że ten przepis pojawił się ze względu na tych dwóch panów. W obecnym stanie prawnym sąd węgierski, dostając europejski nakaz aresztowania z kraju pochodzenia azylanta, nie może ENA zrealizować. Co więcej, jedną z przesłanek zakończenia obowiązywania statusu uchodźcy jest uzyskanie obywatelstwa węgierskiego. Wówczas taki człowiek formalnie nie jest już azylantem, ale ograniczenia, dotyczące realizacji ENA, obowiązują i sąd węgierski w dalszym ciągu nie może podjąć żadnych czynności w tym zakresie.
Myśli pan, że Ziobro i Romanowski złożyli wniosek o uzyskanie węgierskiego obywatelstwa?
– Mogli złożyć. Pytanie, czy mają szanse, by takie obywatelstwo uzyskać.
Trzeba udowodnić np. węgierskie pochodzenie lub znajomość języka węgierskiego.
– Podobnie jak w Polsce, jest kilka procedur. Jednak minimalny czas pobytu wnioskodawcy na Węgrzech został ustalony na poziomie trzech lat, więc żaden z panów tego warunku nie spełnia.
W takim przypadku byliby lepiej chronieni przez prawo?
– Byliby traktowani jak obywatele węgierscy. Dla sądu, który dostaje europejski nakaz aresztowania, włącza się często pewna pozaprawna lampka pt. chronię naszego obywatela. Do tego jest przepis, o którym wspominałem – azylant, który straci status azylanta, na tej podstawie w dalszym ciągu pozostaje pod dodatkową ochroną.
Czy obaj panowie mogą wyjechać z Węgier na tzw. paszporcie genewskim?
– Tak, ale to bardziej kwestia decyzji politycznej, nie prawnej. Zależy też do jakiego kraju by wyjechali. Co do zasady ENA została wprowadzona po to, by państwa UE współpracowały i pomagały sobie w poszukiwaniu osób podejrzanych lub skazanych. Sytuacja, w której jeden kraj członkowski odmawia realizacji ENA, jest wyjątkowa, choć spotkałem się już w swojej praktyce z podobnymi orzeczeniami sądów węgierskich w odniesieniu do ENA pochodzących z Polski.
Co więc może się wydarzyć w najbliższych dniach lub tygodniach?
– Przed faktycznymi działaniami nowego węgierskiego rządu można się spodziewać, że będą one poprzedzone działaniami legislacyjnymi. Inaczej mówiąc: zanim rząd węgierski coś zrobi, może doprowadzić do uchwalenia innej podstawy prawnej, która pozwoli mu na osiągnięcie deklarowanego celu, przynajmniej w kontekście panów.
A odchodzący rząd może coś jeszcze zrobić w tej sprawie?
– Nie wydaje się, bo stary parlament już nie może się zebrać. Stary rząd ma związane ręce i nie jest w stanie na poziomie ustawowym żadnych zmian prawnych wprowadzić.
Rozmawiał Łukasz Szpyrka
