Patrząc na działania Amerykanów przeciwko Iranowi, można odnieść wrażenie, że przespali ostatnie cztery lata. Kiedy wszystkie państwa europejskie rozbudowują obronę przeciwdronową, Amerykanie są jak dzieci we mgle i ostatecznie musieli poprosić o pomoc Ukraińców.
Między 28 lutego a 23 marca 2026 r. amerykańskie i sojusznicze systemy obrony powietrznej zużyły ogromną liczbę pocisków przechwytujących. Najbardziej wiarygodne szacunki wskazują, że w pierwszych trzech-czterech dniach odparto zmasowane uderzenia, wystrzeliwując ponad 800 efektorów systemu Patriot. W kolejnych tygodniach tempo spadło, ale nadal utrzymywało się na wysokim poziomie.
W sumie Amerykanie i ich bliskowschodni sojusznicy zużyli 1000-1500 pocisków PAC-2 i PAC-3 wartych ok. 3-4 mln dol. każdy. To liczba odpowiadająca kilkuletniej produkcji w tempie sprzed rozbudowy mocy przemysłowych. Innymi słowy, w niecały miesiąc zużyto zapasy, które normalnie miały wystarczyć na lata. Państwa Zatoki Perskiej potrafiły wystrzelić nawet osiem pocisków Patriot do jednego celu, aby mieć pewność jego zniszczenia.
Tymczasem Ukraińcy wystrzeliwują zwykle dwa. I to wyłącznie do pocisków manewrujących i balistycznych. Ukraińcom po prostu szkoda marnować tak drogie efektory na zwykłe latające bomby, których mają niemal codziennie kilkaset na swoim niebie.
Z armaty do wróbla
W przypadku Amerykanów przyczyn takiego działania było kilka. Po pierwsze, irańskie bezzałogowce nie działały samodzielnie. Były elementem skoordynowanych uderzeń łączących drony, pociski manewrujące i balistyczne. W takiej sytuacji obrona przeciwlotnicza musi reagować natychmiast i z wysokim prawdopodobieństwem trafienia.
Systemy krótkiego zasięgu, artyleria czy środki walki elektronicznej nie zawsze są w stanie zagwarantować skuteczność przeciwko celom nadlatującym równocześnie z różnych kierunków. A Amerykanie strzelali z Patriotów do wszystkiego, co znalazło się w powietrzu i prawdopodobnie było obcym środkiem napadu powietrznego.
Patriot pozostaje jednym z niewielu systemów rozmieszczonych na Bliskim Wschodzie zdolnych do jednoczesnego śledzenia i zwalczania wielu celów, w tym rakiet balistycznych. W praktyce oznaczało to, że operatorzy nie mogli selekcjonować zagrożeń według kosztu celu. Musieli chronić infrastrukturę o wartości liczonej w setkach milionów i miliardach dolarów.
Mimo to irańskie latające bomby zdołały uszkodzić radar wczesnego ostrzegania AN/FPS-132, którego wartość szacuje się na około miliard dolarów. Uszkodzony został także co najmniej jeden radar systemu THAAD wart około 300 milionów dolarów. W takiej sytuacji koszt użycia kilku pocisków przechwytujących przestaje być kluczowym parametrem. Liczy się utrzymanie zdolności wykrywania i zwalczania celów. Niestety nie udało się.
Ukraina bardzo szybko odeszła od używania Patriotów przeciwko dronom. Po prostu nie dostawali tak dużo pocisków, aby marnować je na takie cele. Zamiast tego budowała wielowarstwową obronę opartą na tańszych środkach – artylerii przeciwlotniczej, zestawach krótkiego zasięgu i improwizowanych rozwiązaniach.
Ukraińcy nauczyli się, że kluczowa jest ekonomia zużycia środków bojowych. Strzelanie drogimi pociskami do tanich celów prowadzi do szybkiego wyczerpania zapasów. Tymczasem na Bliskim Wschodzie Amerykanie znaleźli się w sytuacji, w której nie mieli dostatecznie rozwiniętej obrony przeciwlotniczej najniższego stopnia. W zasadzie Amerykanie cały czas szykowali się do wojny, jakiej już nie ma.
Amerykanie zaspali?
Mimo że wojna na Ukrainie trwa od 2022 r., a wzrost znaczenia bezzałogowców w działaniach wojennych jest ogromny, to Amerykanie przespali zmiany, jakie zaszły na współczesnym polu walki. Co może zaskakiwać zwłaszcza, że rzucili się na Iran, który jest jednym z pionierów w użyciu bezzałogowych środków napadu powietrznego. Dlaczego Amerykanie przegapili te zmiany?
Po pierwsze, przez lata priorytetem była obrona przed przeciwnikiem dysponującym zaawansowanymi rakietami i lotnictwem. Systemy takie jak Patriot czy THAAD rozwijano z myślą o zwalczaniu ograniczonej liczby bardzo wymagających celów, jak pociski balistyczne Kindżał czy Shahab-3.
Po drugie, skala zagrożenia dronowego została niedoszacowana. Iran od lat inwestował w rozwój tanich bezzałogowców uderzeniowych i ich masową produkcję. Efekt był widoczny dopiero wtedy, gdy użyto ich w dużej liczbie przeciwko dobrze chronionym celom. A wówczas dla Amerykanów było za późno, aby cokolwiek zacząć opracowywać. Zwłaszcza, że zamiast iść w prostotę, szli w całkowicie nowe technologie.
Oczekiwanie na technologię
Amerykanie od lat inwestują w drogie, skomplikowane systemy przeciwlotnicze, na które trzeba będzie jeszcze poczekać ze względu na ograniczenia technologiczne. Najbardziej zaawansowane są programy laserowe. DE M-SHORAD to mobilny system instalowany na transporterach Stryker. Oparty na laserze o mocy około 50 kW, przeznaczony jest do zwalczania dronów, pocisków moździerzowych, a także samolotów i śmigłowców, poruszających się na najniższym pułapie.
W 2024 r. pierwsze egzemplarze trafiły do jednostek w Europie i na Bliskim Wschodzie w ramach prób operacyjnych. System zakończył już etap badań, ale nadal znajduje się na etapie wczesnego wdrożenia. Armia zbiera dane z eksploatacji i dopracowuje jego skuteczność w warunkach bojowych, zwłaszcza przy złej pogodzie i zapyleniu.
Równolegle rozwijany jest większy system laserowy HELIOS dla marynarki wojennej. Zainstalowany na niszczycielach typu Arleigh Burke, ma służyć do oślepiania sensorów i niszczenia dronów oraz lekkich celów powietrznych. HELIOS osiągnął gotowość w ograniczonym zakresie. Obecnie działa na jednostkach, ale nadal traktowany jest jako rozwiązanie przejściowe przed wprowadzeniem mocniejszych systemów.
Drugim kierunkiem są tańsze pociski przechwytujące. Kluczowy projekt to Lower Tier Air and Missile Defense Sensor powiązany z nową architekturą IAMD oraz programem pocisków o obniżonym koszcie, które mają uzupełniać Patriota. Najbardziej konkretne rozwiązanie to rozwijany dla US Army efektor, określany jako low-cost interceptor, którego koszt ma być kilkukrotnie niższy niż PAC-3. Program znajduje się na etapie testów, bez pełnej produkcji seryjnej. Jednak i tak będzie znacznie droższy niż europejskie rozwiązania antydronowe.
Istotnym elementem jest także system Indirect Fire Protection Capability. To zestaw obrony krótkiego zasięgu, który ma wykorzystywać różne efektory — w tym pociski AIM-9X oraz przyszłe tanie interceptory. IFPC przeszedł fazę testów i wchodzi w etap ograniczonego wdrażania, ale jego docelowa konfiguracja nadal ewoluuje.
Wszystkie one są jednak droższe w porównaniu do europejskich rozwiązań, a zwłaszcza tych, które wprowadzają Ukraińcy. W efekcie Amerykanie zostali zmuszeni do działania w warunkach, do których nie byli przygotowani. Realne pole walki, z jakim przychodzi się im zmierzyć, pokazało, że przewaga technologiczna nie wystarcza, jeśli przeciwnik potrafi narzucić własne tempo i skalę działań. A własne fabryki w żaden sposób nie są w stanie nadążyć z produkcją drogich i skomplikowanych systemów. W efekcie w ostatnim miesiacu Amerykanie niemal codziennie strzelali do muchy z armaty. Odpowiednie packi przywieźli dopiero Ukraińcy.
