W teatrze coraz rzadziej chodzi dziś o odtwarzanie ról, a coraz częściej o tworzenie własnego języka. Aktor nie jest już tylko interpretatorem tekstu, ale współautorem doświadczenia, które wydarza się między sceną a widownią. W świecie nadmiaru obrazów i skrótowych komunikatów to właśnie żywa obecność staje się wartością deficytową. Dlatego Festiwal Sztuki Aktorskiej TEATROPOLIS, który od 20 do 27 marca odbywa się w Łodzi, przyciąga uwagę nie tylko środowiska teatralnego, lecz także widzów szukających czegoś więcej niż gotowej opowieści.
TEATROPOLIS konsekwentnie stawia aktora w centrum. Nie scenografię, nie technologię, nie efekt, lecz człowieka na scenie i jego zdolność do budowania relacji. W każdej edycji szczególne miejsce zajmują monodramy i kameralne formy, które wymagają od wykonawcy pełnej odpowiedzialności za spektakl.
W tegorocznym konkursie znalazło się dziewięć przedstawień wyłonionych spośród kilkudziesięciu zgłoszeń. Wśród nich „Bóle fantomowe”, opowieść o traumie zapisanej w ciele, „Monologi wariatki”, przejmujący portret doświadczenia choroby psychicznej, czy „Ocalone” w reżyserii Mai Kleczewskiej, podejmujące temat brutalnej przemocy wobec kobiet. Pojawią się także „Pokolenie Y”, diagnozujące niepokoje współczesnych trzydziestolatków, oraz „Być jak Charlie Chaplin”, będące refleksją nad naturą aktorstwa i jego filmowym dziedzictwem.
To spektakle różne formalnie, ale łączy je jedno: aktor nie odgrywa w nich roli, lecz staje się medium opowieści.
Między teatrem a performansem
Drugą ważną część festiwalu stanowią małe formy teatralne, w których twórcy przekraczają granice gatunków. „Czekając na dzień” odwołuje się do pamięci i doświadczenia wojny, „Miło cię było zobaczyć” buduje kameralną opowieść o relacjach, „Szatan show” sięga po groteskę i ironię, a „Ukradzione szczęście” wprowadza perspektywę międzynarodową i temat migracji.
W tych realizacjach aktorstwo spotyka się z performansem, tańcem, a czasem nawet instalacją artystyczną. Tradycyjny podział na scenę i widownię czasem bywa podważany i wtedy spektakl staje się wydarzeniem, które rozgrywa się w czasie rzeczywistym, często w bliskim kontakcie z odbiorcą.
„Czekając na dzień”
Foto: Festiwal Sztuki Aktorskiej Teatropolis
Między mistrzami a debiutem
Siłą TEATROPOLIS jest dialog pokoleń. Festiwal otworzy „Separatka” Joanny Szczepkowskiej i Doroty Landowskiej. Spektakl nagrodzony w poprzedniej edycji z lekkością łączy humor z gorzką refleksją o ludzkiej samotności. Z kolei finał, zaplanowany na Międzynarodowy Dzień Teatru, należeć będzie do „Zapisków z wygnania” z Krystyną Jandą. To poruszający monodram o doświadczeniu Marca ’68.
Między tymi dwoma punktami rozciąga się przestrzeń dla młodszych twórców. To oni najczęściej podejmują ryzyko formalne i tematyczne, testując granice tego, czym teatr może jeszcze być. Ich propozycje bywają ciekawe, czasem nieoczywiste, ale właśnie w tej niepewności kryje się energia zmiany.
Foto: Festiwal Sztuki Aktorskiej Teatropolis
Jury i sztuka wyboru
O wynikach konkursu zdecyduje jury pod przewodnictwem Andrzeja Seweryna, jednego z najwybitniejszych polskich aktorów i dyrektora artystycznego festiwalu. W jego składzie znaleźli się także Krzysztof Witkowski, prezes spółki Virako i inicjator festiwalu, aktorzy filmowi i teatralni: Dawid Ogrodnik i Mateusz Damięcki oraz Remigiusz Grzela, dramaturg, prozaik, poeta i dziennikarz.
To zestawienie różnych doświadczeń, scenicznych, organizacyjnych i krytycznych, pozwoli spojrzeć na spektakle z różnych perspektyw. W przypadku festiwalu tak silnie skoncentrowanego na aktorstwie wybór nigdy nie jest jednoznaczny: ocenie podlega nie tylko efekt, ale też ryzyko, proces i odwaga artystyczna.
Foto: Festiwal Sztuki Aktorskiej Teatropolis
Festiwal, który rośnie
Zainteresowanie tegoroczną edycją pokazuje, że TEATROPOLIS wyrasta na jedno z ważniejszych wydarzeń teatralnych w Polsce. Jak podkreśla Krzysztof Witkowski, liczba zgłoszeń była rekordowa. — To sygnał, że festiwal zdobył zaufanie środowiska i stał się miejscem realnego dialogu — zaznacza.
Z kolei Andrzej Seweryn zwraca uwagę na różnorodność propozycji. — Selekcja była fascynującym, choć wymagającym doświadczeniem. Spotkaliśmy się z teatrem bardzo różnym, często zaskakującym — mówi i jednocześnie podkreśla, że mimo ciężaru podejmowanych tematów TEATROPOLIS pozostaje festiwalem otwartym i pogodnym w swojej energii.
Foto: Festiwal Sztuki Aktorskiej Teatropolis
Łódź jako przestrzeń zmiany
Dla Łodzi festiwal ma znaczenie wykraczające poza kalendarz wydarzeń kulturalnych. Prezydent Hanna Zdanowska podkreśla, że TEATROPOLIS z roku na rok zyskuje rangę ogólnopolską i przyciąga publiczność spoza regionu, co wpisuje się w szerszy proces budowania nowej tożsamości miasta opartej nie tylko na przemysłowej przeszłości, lecz także na kulturze i sztuce. W tym sensie teatr staje się nie tylko narzędziem artystycznej wypowiedzi, ale też elementem miejskiej strategii.
Język przyszłości
TEATROPOLIS nie daje gotowych odpowiedzi. Jest raczej miejscem, w którym można zobaczyć teatr w trakcie przemiany: bardziej osobisty, bardziej ryzykowny, często pozbawiony oczywistych rozwiązań. I jeśli współczesne aktorstwo rzeczywiście szuka dziś nowego języka, to w Łodzi można usłyszeć jego pierwsze zdania. Jeszcze nie zawsze uporządkowane, czasem niepokojące, ale właśnie dlatego tak ważne. Bo to w nich zapisuje się przyszłość teatru.
Festiwal Sztuki Aktorskiej TEATROPOLIS odbywa się w dniach 20-27 marca w Scenie Monopolis w Łodzi. Bilety i szczegóły programu dostępne na monopolis.pl/teatropolis-2026.
Organizatorami wydarzenia są Monopolis i Virako, Współorganizatorem Fundacja Kultury i Sztuki TAKI JESTEM!, Partnerem Głównym Miasto Łódź i Łódzkie Centrum Wydarzeń, a Sponsorem Głównym Immergas Polska.
„Bóle fantomowe”
Foto: Festiwal Sztuki Aktorskiej Teatropolis
Materiał został opublikowany w wyniku objęcia przez Newsweek patronatu nad Festiwalem Sztuki Aktorskiej TEATROPOLIS.