Dla wielu osób audyt jest synonimem kontroli. Czy takie postrzeganie tego, czym się zajmują biegli rewidenci, jest trafne? Na czym właściwie polega audyt?
Audyt jest niezależną oceną funkcjonowania kondycji danej organizacji lub pewnego obszaru jej działalności. Audyt finansowy, którym się zajmuję, ma na celu ocenę rzetelności i zgodności sprawozdań finansowych firmy z obowiązującymi przepisami i stanem faktycznym. Audyt biegłego rewidenta to nic innego jak certyfikacja liczb w sprawozdaniu finansowym, na podstawie których podejmuje się strategiczne decyzje.
Zdecydowanie należy rozgraniczyć pojęcia kontroli i audytu. Zasadnicza różnica między nimi polega na tym, że audyt ma wnieść wartość dodaną – nie tylko wykazać ewentualne nieprawidłowości, jak to jest w przypadku kontroli. Audyt biegłego rewidenta może ujawnić obszary do poprawy, wykryć zagrożenia, co pozwoli badanemu podmiotowi na nie zareagować.
Jakie wartości dodane niesie audyt? Kto na nim najbardziej skorzysta?
Audyt daje firmom nie tylko transparentność, ale i lepszą perspektywę na dalszy rozwój. Proszę sobie wyobrazić, że jesteśmy inwestorem albo bankiem udzielającym finansowania danemu przedsiębiorcy. Chcielibyśmy wiedzieć, ile firma faktycznie zarabia, jaka jest jej rentowność, na jaką stopę zwrotu możemy liczyć – czy jest wiarygodnym partnerem lub czy warto jej udzielić kredytu i w jakiej wysokości. Audyt pozwala udzielić na te pytania rzetelnych, opartych na faktach odpowiedzi.
Z kolei gdy spojrzymy na audyt z perspektywy właściciela firmy, ważna dla nas będzie informacja, czy wszystkie komórki w naszej firmie funkcjonują prawidłowo. Zdarza się, że przedsiębiorstwo przez dłuższy czas przynosiło straty, ale nikt w firmie nie miał czasu ani przestrzeni, by się nad tym zastanowić. My wchodzimy z zewnątrz, patrzymy świeżym okiem, wskazujemy, co można zrobić inaczej – i często okazuje się, że wystarczyło zmienić perspektywę, by dostrzec zupełnie nowe możliwości. Dla przykładu – jedna z firm, z którą współpracowaliśmy na początku w ramach nieobowiązkowego przeglądu finansów, a następnie jako zewnętrzni dyrektorzy finansowi, osiągała zysk netto w wysokości 5 mln zł rocznie. Po naszej współpracy ten zysk wynosił 4 mln zł – ale kwartalnie. To pokazuje, że dobrze przeprowadzony audyt i doradztwo mogą realnie przełożyć się na efektywność działania przedsiębiorstwa.
Takich przykładów jest wiele. W jednej z firm, która miała ogromne zapasy drogiego surowca, udało się zmienić podejście do zarządzania rezerwami. Dzięki naszym sugestiom firma zmniejszyła zapasy z poziomu rotacji sześciu miesięcy do jednego miesiąca, oszczędzając jednocześnie blisko milion złotych rocznie na samych odsetkach od kredytów na zakup surowca. To była bardzo realna oszczędność, która wpłynęła na poprawę rentowności firmy. Takie efekty pokazują, że audyt to coś więcej niż tylko formalność. Dla wielu firm to kluczowy element oceny, zanim zdecydują się na współpracę. Część z nich wręcz nie zaczyna współpracy z kontrahentem bez wcześniejszego sprawdzenia jego sprawozdań finansowych i opinii biegłego rewidenta.
Firma często przechodzi prawdziwą transformację. Przytoczę przykład jednej, która wykazywała przychody na poziomie ok. 17 mln zł. Po przeprowadzonym audycie okazało się, że trzeba było zaproponować korekty szacowane łącznie na 25 mln zł, z czego ponad 7 mln miało wpływ na wynik finansowy.
Czy na audycie mogą skorzystać także osoby prywatne?
Jak najbardziej. Kilka lat temu głośno było o bankructwach touroperatorów sprzedających zagraniczne wycieczki. Aby się uchronić przed podobną sytuacją, przed skorzystaniem z oferty biura podróży możemy sprawdzić sprawozdania finansowe dostępne na stronie ekrs.ms.gov.pl. Jeśli spółka nie ma zdolności do kontynuowania działalności – co jest wskazane w sprawozdaniu z badania biegłego rewidenta – nie warto ryzykować. Podobnie jeśli planujemy zakup mieszkania od dewelopera – warto sprawdzić, czy firma jest w dobrej kondycji finansowej.
Czy audyt jest zarezerwowany wyłącznie dla wielkich korporacji? A może mniejsze firmy także mogą lub powinny go przeprowadzać?
Oprócz audytów ustawowych istnieje możliwość przeprowadzenia audytu dobrowolnego – i właśnie z tej formy coraz częściej korzystają także mniejsze firmy. Tego typu audyt pozwala lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania organizacji i zidentyfikować obszary, które wymagają usprawnień – na przykład w zakresie zarządzania majątkiem czy finansami. Dlatego warto rozważyć audyt co 2-3 lata, nawet jeśli nie jest on wymagany prawnie.
W wielu firmach audyt jest traktowany jako przykry obowiązek. Czy zdarza się, że jest postrzegany jako szansa na rozwój lub poprawę wyników finansowych przedsiębiorstwa?
To zależy od polityki firmy. Coraz częściej dostrzegamy jednak, że nawet w przypadku firm niechętnych audytowi po zakończeniu współpracy zaczynają one dostrzegać wartość, jaką przynosi. Bardzo cieszą mnie sytuacje, gdy już po zakończeniu współpracy właściciel lub prezes firmy dzwoni i mówi: Dziękuję, teraz mam jasność sytuacji.
Audyt może być wspaniałą okazją do tego, by zwrócić uwagę na obszary funkcjonowania firmy, które po usprawnieniu mogą wygenerować korzyści w jej funkcjonowaniu. Wskazujemy słabe punkty, proponujemy usprawnienia, a na końcu firma wychodzi z audytu silniejsza. Pamiętam, jak jedna ze spółek, która wcześniej notowała straty, po wdrożeniu naszych rekomendacji zaczęła generować zysk na poziomie kilku milionów rocznie. To właśnie pokazuje, jak bardzo audyt może pomóc.
Najgorzej chyba przekonać do niego pracowników firmy… Dla nich audyt kojarzy się ze sporym stresem.
Chciałbym podkreślić, że audyt nie polega na szukaniu winnych, lecz na identyfikowaniu obszarów do poprawy. Jeśli procesy w firmie są źle zaprojektowane lub wdrożone, nie jest to wina konkretnego pracownika, tylko kwestia systemu. Naszym celem jest poprawa tych procesów, a nie robienie czystek. Większość firm po audycie widzi zmiany na lepsze, np. w efektywniejszym zarządzaniu finansami. A to się przekłada na lepsze wyniki firmy i mniejszy stres dla jej pracowników.
W KM Advisory zawsze staramy się być partnerem dla firmy. Wszyscy gramy do jednej bramki. Niezależnie od tego, czy działamy jako biegli rewidenci, wykonując audyt ustawowy i wydając raport wymagany przepisami prawa, czy też prowadzimy audyt dobrowolny lub pełnimy funkcję doradców finansowych – naszym wspólnym celem jest usprawnienie działania firmy i poprawa jej wyników finansowych.
Jakie kryteria powinny decydować o wyborze audytora przez firmę?
Najważniejsza jest jakość. Audytor musi być niezależny i mieć odpowiednie kwalifikacje. Niewątpliwą zaletą jest doświadczenie w branży, w której działa firma. Dobre przygotowanie audytora oraz jego zrozumienie specyfiki branży to klucz do sukcesu audytu, który nie tylko identyfikuje problemy, ale i proponuje realne rozwiązania.
Na jakiej podstawie możemy uważać, że audyt jest rzetelny i niezależny?
Niezależność i obiektywizm to fundamenty naszego zawodu. Uzyskując uprawnienia biegłego rewidenta, jesteśmy zobowiązani do zapoznania się z odpowiednimi kodeksami etycznymi oraz międzynarodowymi standardami audytu, które następnie stosujemy w codziennej pracy. W Polsce audytorzy muszą także przestrzegać przepisów określonych przez krajowe instytucje nadzoru, takie jak Polska Agencja Nadzoru Audytowego. Dodatkowo, aby zapewnić bezstronność, stosuje się zasadę rotacji audytorów. Przykładem jest obowiązkowa rotacja w spółkach giełdowych w Polsce – co 10 lat.
Ile czasu trwa audyt?
To zależy od wielkości firmy oraz porządku w dokumentach. Audyt zaczyna się już na etapie badań wstępnych wykonywanych przed zakończeniem roku finansowego, a badanie zasadnicze trwa zwykle około dwóch tygodni. W przypadku większych firm może to być nawet kilka miesięcy.
Jak często firmy powinny przeprowadzać audyt?
Firmy zobowiązane ustawowo, takie jak np. spółki akcyjne lub takie, które spełniają warunek wielkości przychodów, sumy bilansowej czy średniego zatrudnienia, muszą przeprowadzać audyt corocznie. Jeśli chodzi o audyt dobrowolny, to warto go rozważyć co 2-3 lata, a także w sytuacji, gdy tylko pojawią się jakiekolwiek problemy. Zdecydowanie lepiej zapobiegać pożarom, niż je gasić.
Konrad Makowiec, biegły rewident, Partner Zarządzający w KM Advisory Sp z o.o.
Konrad Makowiec posiada uprawnienia biegłego rewidenta i jest wpisany na listę pod nr 13481. Jest również absolwentem Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu na kierunku Finanse i Rachunkowość.Swoje doświadczenia od 2012 roku zdobywał w firmach audytorskich, będąc m.in. managerem w KPMG. Ponadto posiada doświadczenie jako Finance Manager w globalnej firmie (Xiaomi) oraz jako Finance & Business Development Manager w firmie notowanej na głównym parkiecie GPW (Wittchen S.A.) gdzie odpowiedzialny był zarówno za finanse, relacje inwestorskie oraz optymalizację procesów.
Konrad jest ekspertem w zakresie badań sprawozdań finansowych, skalowania biznesu i nowoczesnego podejścia do roli CFO.
Autor: Iwona Maciszewska
