Wypoczynek ma dla wielu z nas tak szczególny charakter, że gotowi jesteśmy dla niego zmagać się z przeciwnościami losu. Im do niego bliżej, tym rośnie w nas coraz większe napięcie, a mimo to nasze oczekiwania nie odpuszczają. Jaki cel i sens ma urlop, żeby był urlopem?
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Czytaj online najlepsze teksty psychologiczne
Foto: Materiały własne
Dla wielu z nas wakacje to nie tylko szansa na odpoczynek, ale też… stresujący obowiązek. Pojawiają się lęki, oczekiwania, a nawet poczucie winy, jeżeli nie umiemy się w pełni zresetować. Coraz częściej mówi się o zjawisku „travel anxiety” – lęku przed podróżowaniem – oraz o presji społecznej na wypoczynek doskonały. I tak oto to, co w założeniu miało nas zregenerować, zaczyna nas przeciążać.
Presja na bycie wypoczętym
Społeczne oczekiwania dotyczące wakacji są dziś większe niż kiedykolwiek. Media społecznościowe, blogi podróżnicze, kolorowe magazyny – wszędzie widzimy obraz idealnego urlopu: egzotyczna plaża, hamak, ekscytujące przygody, ekstremalne sporty i my, absolutnie szczęśliwi. Nasz zatem winien wyglądać równie spektakularnie. Musi robić wrażenie, abyśmy mogli bez wstydu opowiadać o nim w gronie znajomych lub hucznie obwieścić nasze „wypoczywanie” w postaci fotorelacji w internecie.
Pojawia się zjawisko „presji szczęśliwego wypoczynku”. W jego wyniku, jeśli nie czujemy się idealnie zrelaksowani, zaczynamy myśleć, że coś z nami jest nie tak – co paradoksalnie tylko zwiększa napięcie.
Od kilku lat biura podróży prześcigają się w trendach dotyczących ofert urlopowych. Dostępne są już podróże śladami bohaterów ulubionych filmów, a w ostatnich latach, wedle raportu McKinsey & Company, jako pokłosie pandemicznego lockdownu, na popularności zyskują tak zwane sentimental trips, czyli podróże sentymentalne śladami ważnych dla nas miejsc z dzieciństwa. Wszystko po to, aby chociaż na chwilę naładować baterie i zregenerować się przed kolejnymi wyzwaniami. Czy to się udaje? Być może. O ile nie odpadniemy już na etapie przygotowań do podróży.
Podróż, olaboga!
Gros z nas doświadcza dziś zjawiska określanego jako „travel anxiety” (ang. dystres/lęk związany z podróżowaniem). To popkulturowe określenie napięcia towarzyszącego przygotowaniom do wyjazdu. W języku niemieckim funkcjonuje podobne określenie – „reisefieber” – oznaczające stan zdenerwowania przed podróżą. Może ono dotyczyć zarówno dalekich wyjazdów, jak i krótkich wycieczek. Objawia się m.in. niepokojem przed planowaniem podróży, lękiem przed lataniem, problemami ze snem, zwiększonym napięciem i zamartwianiem się o wszystkie elementy planu, które mogą pójść nie tak lub nie sprostać naszym oczekiwaniom. A co, jeśli będzie padać? A co, jeżeli hotel nie wygląda tak jak w folderze? A co, jeżeli samolot się spóźni? A jak zatruję się egzotycznymi potrawami? A co, jeśli nie spakuję wystarczającej ilości ubrań? Podróż, z racji swojego dynamicznego charakteru, zawiera wiele nieprzewidywalnych elementów. I część z nas stresuje się tym tak bardzo, że w przedbiegach zmniejsza swoje szanse na wymarzony relaks.
Kolejny projekt do zarządzania
Współczesne wakacje coraz częściej przypominają projekt do zarządzania: rezerwacje, planowanie atrakcji, tworzenie budżetu, analizowanie opinii w internecie. To wszystko potrafi być bardzo obciążające – zwłaszcza dla osób, które na co dzień funkcjonują w stresie. Strach przed tym, że coś pójdzie nie tak, a także obawa, że nie będziemy w stanie „dobrze wypocząć”, sprawiają, że tracimy z oczu cel i sens samego urlopu. Na takie skutki mogą być narażeni szczególnie ci, którzy zmagają się z wysokim poziomem lęku lub charakteryzuje ich dezadaptacyjny perfekcjonizm. I chociaż życie w kółko udowadnia, że nawet najlepszy plan nie daje nam stuprocentowej pewności powodzenia, to urlop i wypoczynek mają dla wielu z nas tak szczególny charakter, że gotowi jesteśmy dla nich zmagać się z przeciwnościami losu. I nawet kiedy odpuszcza los… nie odpuszczają nasze oczekiwania.
Niedawne badanie opublikowane w czasopiśmie „Tourism Management” pokazało, że ekspozycja na wyidealizowane obrazy prezentowane w mediach społecznościowych nasila lęk i napięcie związane z odpoczynkiem. Autorzy dowodzą w nim, że powstające atrakcje, takie jak „Instagram friendly spots”, czyli miejsca, gdzie warto zrobić olśniewające zdjęcie do publikacji na Instagramie, w zderzeniu z rzeczywistością dają uczucie rozczarowania i zaprzepaszczenia wakacyjnej szansy, co przyczynia się do ogólnego niższego zadowolenia z wypoczynku.
W dobie Instagrama, TikToka i Facebooka trudno uciec od porównań. Jeśli nasz urlop wygląda „zwyczajnie”, może pojawić się poczucie, że robimy coś źle. A jeśli w ogóle nie wyjeżdżamy, czujemy się jak outsiderzy. To, co odczuwamy, to często FOMO – Fear of Missing Out, czyli lęk przed tym, że coś nas omija. Stan ten może prowadzić do frustracji, napięcia i niezadowolenia z życia. Wakacyjne FOMO najczęściej dotyka osoby aktywnie korzystające z mediów społecznościowych. Pojawia się presja, by „nadążyć”, a to, co miało dawać radość i oddech, zamienia się w kolejny wyścig.
Bolesny powrót
Badanie opublikowane w „Journal of Organizational Behavior” analizowało, przez jak długi okres utrzyma się efekt uczucia bycia wypoczętym po urlopie. W tym celu poproszono 130 nauczycieli, aby wypełnili kwestionariusze raz przed urlopem i trzykrotnie po jego zakończeniu. Wyniki wskazały, że po urlopie zaangażowanie w pracę badanych znacząco wzrosło, a wypalenie zawodowe istotnie się zmniejszyło. Tyle że korzystne efekty zanikły w ciągu miesiąca. Wymagania zawodowe po urlopie przyspieszały zanikanie korzystnych efektów. Jednakże doświadczanie relaksu w czasie wolnym po wakacyjnym wypoczynku pozwalało na podtrzymanie uczucia odpoczynku na dłużej.
Wielu z nas zapomina, że kiedy my wciskamy urlopową pauzę, świat toczy się swoim normalnym rytmem. Do skrzynki spływają e-maile, a zawodowe i osobiste sprawy nie czekają na nasz powrót. Sama świadomość, że urlop wypoczynkowy nie jest jedynym momentem, kiedy możemy zaznać odprężenia, a jedynie silniejszym bodźcem, którego efekty warto podtrzymywać na co dzień, może pozwolić na zwiększenie wyrozumiałości i uważności względem wydatkowania dopiero co odzyskanej energii. Odpoczynek to konieczność, a nie wyłącznie przywilej.
Nasz urlop nie musi wyglądać jak cudze zdjęcia
Jeżeli chcemy wypocząć, warto odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie są nasza aktualna kondycja oraz nasze potrzeby związane z wypoczynkiem. W uzyskaniu odpowiedzi na tę kwestię może nam pomóc wyobrażenie sobie miejsca, przestrzeni, w jakiej moglibyśmy doświadczyć tego, czego właśnie teraz potrzebujemy. Niekiedy będziemy potrzebować mocnych wrażeń, innym razem intensywnej aktywności fizycznej na górskim szlaku, a czasami zwyczajnego weekendu w hamaku z dobrą książką.
Jeśli wakacje mają przebiegać bez presji, warto też obniżyć oczekiwania względem nich. Nie wszystko przecież musi być perfekcyjne, a zgoda na niedoskonałość zmniejsza napięcie. Dobrze też planować wyjazd z umiarem, zostawiając przestrzeń na spontaniczność i odpoczynek.
Poza tym, zamiast skupiać się na tym, co dobrze zaprezentuje się w social mediach, lepiej świadomie kierować swoją uwagę na to, czego w danej chwili potrzebujemy. Nie porównujmy się z innymi – nasz urlop nie musi wyglądać jak cudze zdjęcia. To nasz czas. Nikt nie prowadzi plebiscytu na najlepsze wakacje roku. Nasze wakacje mają służyć naszym celom. Dobrze zaplanować je tak, byśmy w ich trakcie mogli zregenerować zarówno psychikę, jak i ciało.