Żarty ze Związku Radzieckiego to istotna część PRL-owskiego poczucia humoru. Bywało ono często bardzo czarne.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Gdyby Polskę znowu, jak w 1939 r., napadli Niemcy i Rosjanie, to z kim byś się bił? – zapytano pewnego rekruta.
– Najpierw z Niemcami, potem z Rosjanami – odpowiedział bez wahania. – Najpierw obowiązek, potem przyjemność.
Żartując z ZSRR, Polacy żartowali z Rosjan, utożsamiając ich ze wszystkimi mieszkańcami Związku Radzieckiego. Poza tym w dowcipach zwykle posługiwali się pogardliwym określeniem „Ruscy” – podobnie jak w świecie Polaków określa się pejoratywną nazwą „Polaczki”. Dowcipy funkcjonowały w sferze prywatnej, a w niej ludzie zwykle pozwalają sobie na więcej niż publicznie. Przynajmniej tak było kiedyś, gdy nie istniał internet. PRL to nie były czasy poprawności politycznej. Dlatego śmieszył nawet czarny humor:
– Czym był dla Polaków pogrzeb Breżniewa?
– Kroplą w morzu potrzeb.
Albo podobny, choć odnoszący się do innej epoki:
– „Stalin umarł”. Jaki to czas? – pyta dzieci nauczycielka polskiego.
– Najwyższy – odpowiadają chórem maluchy.
I radziecka, i PRL-owska propaganda podkręcała rzeczywistość, aby podkreślać osiągnięcia krajów komunistycznych. Polacy więc opowiadali o rzekomym wyścigu na 100 metrów Chruszczowa i Kennedy’ego. Wygrał amerykański prezydent. Prasa radziecka poinformowała: „Zaszczytne drugie miejsce zajął towarzysz Chruszczow. Kennedy przybiegł przedostatni”.
Dowcipy polityczne często odnosiły się do faktycznych zdarzeń. W maju 1981 r. zamachowiec postrzelił papieża Jana Pawła II. Sprawcą był Turek Mehmet Ali Ağca. Podejrzewano jednak, że działał na zlecenie bułgarskich służb specjalnych, którymi z kolei kierowały służby radzieckie. Jak było w rzeczywistości, wciąż nie wiemy, a jeszcze mniej wiadomo było wówczas. A to już było dobrym pretekstem dla żartu o moskiewskich powiązaniach zamachowca. Dziennikarz pyta Breżniewa:
– Towarzyszu sekretarzu generalny, dlaczego po zamachu na papieża nie wysłaliście wyrazów ubolewania?
– Baliśmy się, żeby depesza nie dotarła za wcześnie.
Dworowano sobie również z poprzednika Breżniewa. O wykształceniu Chruszczowa mówiono: szkoła podstawowa i akademia… pierwszomajowa.
Wiele dowcipów dotyczyło uzależnienia PRL od Związku Radzieckiego. W końcu sierpnia 1980 r. powstała w Polsce Solidarność. Cieszyła się olbrzymim poparciem Polaków. Silny był też jednak strach, że próby reformowania Polski spowodują sowiecką inwazję – jak w 1968 r. w Czechosłowacji (Polacy wzięli w niej niestety udział). Sytuację polityczną w Polsce na początku lat 80. przedstawiano więc w dowcipie politycznym tak: za Wałęsą stoi Solidarność, za Solidarnością naród, za narodem – Kościół, za Kościołem papież, za papieżem Bóg, a za Bugiem – Sowieci.
W grudniu 1981 r. wprowadzono stan wojenny. Od tej pory żartowano: jaki jest związek między Solidarnością a stanem wojennym? Związek Radziecki.
Nie oszczędzano polskich władz, które uważano za sowieckich urzędników, a nie polskich patriotów. Pytano więc:
– Dlaczego Wojciech Jaruzelski w Polsce nosi mundur, a podczas wizyt w Związku Radzieckim chodzi w garniturze?
– Bo w Warszawie jest służbowo, a w Moskwie u siebie w domu.
Generał Jaruzelski słynął z ciemnych okularów. Żartowano więc: Jaruzelski przestanie nosić okulary, gdy przyspawa PRL do ZSRR – bo spawacze używali ciemnych szkieł ochronnych. Swoją drogą to nawet niesmaczny żart, bo Jaruzelski chronił wzrok uszkodzony podczas wyrębu lasu na Syberii. Ale przecież w PRL-owskich gazetach o tym nie pisano.
Dekadę wcześniej kpiono z Edwarda Gierka.
– Kim jest twój tata? – zapytała nauczycielka syna pierwszego sekretarza partii.
– Zegarmistrzem – odpowiedział chłopak. – Co tydzień lata do Moskwy po wskazówki.
W żartach nawiązywano też do historii Polski. Rosyjskie władze w okresie zaborów wywoziły niepokornych Polaków na Syberię. Od początku II wojny światowej, a i po niej, podobnie postępowały też sowieckie władze, deportując Polaków do łagrów. Żartowano więc:
– Jaki jest najwyższy gmach w Warszawie?
– Siedziba Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Już z okien piwnicy widać Syberię.
Jednym z najlepiej wydawanych w Polsce czasopism był „Kraj Rad”, poświęcony ZSRR. Tytuł należał do agencji Nowosti. Wychodził na wspaniałym papierze, choć czytelników miał niewielu. Tak też właśnie – Kraj Rad – często nazywano w polskiej propagandzie Związek Radziecki. „Rad” – to słowo nawiązywało i do rad robotniczych, i do radosnego, szczęśliwego życia.
W piśmie mogłoby znaleźć się wymyślone przez dowcipnych Polaków turystyczne hasło reklamowe: „Chcesz za darmo zwiedzić świat? Wstąp do armii Kraju Rad”.
Na okładkę „Kraju Rad” mogłaby trafić wrona, którą nazywano radzieckim gołąbkiem pokoju. Bo skrótowiec „WRON” oznaczał powołaną w stanie wojennym Wojskową Radę Ocalenia Narodowego.
W Polsce od końca II wojny światowej stacjonowały spore radzieckie jednostki wojskowe. Pytano więc:
– Dlaczego w Polsce przebywa tylu Rosjan?
– By bronić naszego kraju.
– Przed czym?
– Przed objęciem władzy przez Polaków.
Radziecka drużyna hokeja z reguły odnosiła wielkie sukcesy w światowych rozgrywkach. Polacy zastanawiali się:
– Dlaczego Rosjanie tak dobrze grają w hokeja?
– Bo po rewolucji październikowej Lenin zostawił ich na lodzie.
Na koniec należy przypomnieć, kto budował Kanał Białomorski. Prawobrzeżne wały ci, którzy opowiadali dowcipy polityczne, a lewobrzeżne ci, którzy ich słuchali.
