Czym jest prywatność w erze totalnej widzialności? Czy w epoce polaryzacji umiemy jeszcze się usłyszeć? Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia zaprasza do rozmowy o świecie, który dzieje się „tu i teraz”.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Na przełom roku gdańska Łaźnia proponuje program wystaw odważnie dotykających najważniejszych napięć współczesności: relacji międzyludzkich, sztucznej inteligencji, nowych form intymności oraz pamięci o wojnie.
— Nasze wystawy badają obszary, w których kształtują się dziś społeczne normy: praktyki komunikacyjne, sposoby przedstawiania kobiecego ciała, wizualne relacje wojny oraz nowe
definicje prywatności — mówi Marta Kołacz, dyrektorka CSW Łaźnia.
Wystawa „Oddychaj” Bogny Burskiej (Łaźnia 2 w Nowym Porcie), która w 2026 roku będzie reprezentować Polskę na Biennale Sztuki w Wenecji, pyta o to, co dziś wydaje się oczywiste, a jednak trudne: czy jeszcze potrafimy się porozumieć? Czy słuchamy siebie nawzajem, czy tylko mówimy równocześnie?
Burska używa metafory wody, żeby pokazać, jak zmienia się komunikacja w zależności od kontekstu. Jeden z jej najbardziej poruszających obrazów powstał we współpracy z performerem Danielem Kotowskim, osobą głuchą. Dwoje ludzi zanurzonych w wodzie próbuje mówić: jedna osoba miga, druga otwiera usta. Pod wodą znika przewaga głosu. Język gestów staje się klarowny, a mówienie niezrozumiałe. Widza wytrąca to z przekonania, że sposób komunikacji jest uniwersalny. Burska pokazuje, że to, co „normalne”, zależy od miejsca, perspektywy, wyuczonych przyzwyczajeń.
Co ciekawe, część jej prac powstała podczas rejsów badawczych po Bałtyku i Spitsbergenie, we współpracy z Instytutem Oceanologii PAN. Multimedialne instalacje, obrazy i filmy przenoszą nas na granicę natury i technologii, sztuki i nauki.
Zmysły, trauma, prywatność
„Sensoryczne mechanizmy” Patricii J. Reis i Doroty Walentynowicz (Łaźnia 1 na Dolnym Mieście) konfrontują nas z pytaniem: kto tu kogo używa? Czy budujemy relacje z systemami opartymi na sztucznej inteligencji, czy to one coraz subtelniej budują relację z nami?
Obie artystki — jedna mieszkająca w Wiedniu, druga związana z gdańską ASP — od lat badają relację człowiek—
—maszyna. Tym razem jednak opowiadają ją z feministycznej perspektywy. Interesuje je to, jak kobiece ciało było przedstawiane od teatru i telewizji po media cyfrowe. Instalacje, fotografie, obiekty ceramiczne i wideo budują doświadczenie, w którym dotyk staje się równie ważny, jak obraz. Dlatego wystawa jest zmysłowa, haptyczna, zachęca do zanurzenia się w doznania.
Towarzysząca jej sensoryczna przestrzeń „Za miękkie, aby zobaczyć”
otwiera Łaźnię na odbiorców w różnym wieku i o różnej wrażliwości. Można „patrzeć dotykiem” i „dotykać wzrokiem”. To nie metafora — to zaproszenie do doświadczenia.
Głos młodego pokolenia przynosi Hanna Shumska, artystka z Ukrainy. Jej wystawa „Pomiędzy (nie)wyobrażalnym a rzeczywistym” (Łaźnia 1, Dolne Miasto) dotyka tematu, którego nie daje się odsunąć na bok: traumatycznego doświadczenia wojny. Shumska przygląda się współczesnym konfliktom, które znamy głównie z medialnych narracji. Zestawia pytanie o empatię z pytaniem o granice podglądania cierpienia.
W pracach, które łączą kolaż, interaktywne instalacje, malarstwo i animację, ujawnia napięcie między zaangażowaniem a obojętnością. Czy codzienny nadmiar obrazów wojny sprawia, że się uodparniamy? Czy mamy prawo „patrzeć”, jeśli nie potrafimy „reagować”? — Wystawa otwiera pole do dyskursu, zachęca do wspólnotowego namysłu nad tym, jak chcemy pamiętać dzisiejsze wydarzenia — mówi Marta Kołacz.
Czym jest prywatność w epoce wszechobecnych kamer, algorytmów i cyfrowej ciekawości? Na to pytanie odpowiada wystawa „Przez dziurkę od klucza” prezentowana przez CSW Łaźnia w rotterdamskiej przestrzeni Het Archief/Art Space. Piętnaścioro artystek i artystów z Polski i świata pokazuje, że intymność każdego z nas funkcjonuje dziś jednocześnie publicznie i prywatnie. W pracach stworzonych w ciągu 25 lat widać różnice w postrzeganiu prywatności i to, jak zmieniają się one wraz ze zmianą kulturowej perspektywy. Pokaz w Rotterdamie jest rozwinięciem kuratorskiej prezentacji Jolanty Woszczenko pokazywanej w 2024 roku w Gdańsku. Tytuł wystawy to także odniesienie do doświadczeń Pracowni Intermedialnej gdańskiej ASP, prowadzonej przez prof. Witosława Czerwonkę i prof. Wojciecha Zamiarę.
Porozmawiajmy
Program Łaźni — w Nowym Porcie, na Dolnym Mieście i w Rotterdamie — tworzy spójną opowieść o tym, że sztuka współczesna nie jest hermetyczna. Jest formą rozmowy o świecie, który dzieje się nam wszystkim. — Instytucje sztuki muszą dziś tworzyć troskliwą, ale wymagającą przestrzeń refleksji — mówi Marta Kołacz.
Jej zdaniem sztuka współczesna wciąż wymaga „odczarowania”. — Często słyszę zawstydzone: „nie znam się na sztuce współczesnej”. To wynik przekonania, że istnieje przepaść między „wtajemniczonymi” a resztą. Tymczasem rola instytucji jest odwrotna: dawać narzędzia, które pozwalają ludziom mówić własnym językiem — uważa Kołacz.
Łaźnia proponuje więc model instytucji jako mediatora — między artystą a odbiorcą, między obrazem a doświadczeniem, między tym, co prywatne, a tym, co wspólne. Bo sztuka zaczyna się tam, gdzie zaczyna się rozmowa.