Była spikerka Izby reprezentantów, Nancy Pelosi nazwała tę koncepcję „najgłupszą jak dotąd inicjatywą administracji Trumpa”.
Ale prezydentowi chodzi nie o najlepszy sposób przetrzymywania najbardziej niebezpiecznych przestępców, a o czytelny sygnał. Symbol wysiłków tej administracji dla przywrócenia prawa i porządku – niezwykle bezpieczny zakład penitencjarny, w miejscu, gdzie kiedyś przetrzymywano najbardziej znanych gangsterów, takich jak Al Capone. Do dziś przecież sama jego nazwa przywołuje na myśl miejsce, z którego niemal nie sposób uciec.
A przecież do historii amerykańskiej popkultury przeszedł film „Ucieczka z Alcatraz” z Clintem Eastwoodem, oparty na historii trzech więźniów, którym udało się zbiec.
Wydarzenie miało miejsce w 1962 roku. Więźniowie odkryli istnienie niestrzeżonego korytarze technicznego, przebiegającego tuż za ich celami. Udało im się przebić dziury w ścianach i poprzez ten korytarz, a później szyb wentylacyjny przedostać się na dach. Strażników zmyliły specjalnie przygotowane manekiny, pozorujące obecność więźniów w łóżkach.
Nie udało się ich odnaleźć i schwytać. Po kilkunastu latach zamknięto śledztwo, uznając, że utonęli w zatoce San Francisco (mimo że więzienie znajduje się tylko nieco ponad dwa kilometry od brzegu, silny prąd i niska temperatura wody właściwie uniemożliwiają przepłynięcie takiego dystansu). W 2013 roku FBI otrzymało list, którego nadawca twierdził, że jest jednym ze zbiegów. Jednak autentyczność tego listu nie została potwierdzona.
Film o jedynej skutecznej próbie ucieczki z tego malowniczo położonego więzienia przypomniała na początku maja lokalna stacja telewizyjna na Florydzie. Dzień później, przebywający akurat w swojej rezydencji Mar-a-Lago prezydent Trump napisał: „ODBUDOWAĆ I OTWORZYĆ ALCATRAZ!” Dodał, że Ameryka zbyt długo jest gnębiona przez brutalnych przestępców, a w przeszłości lepiej potrafiła rozwiązać ten problem.
Nie można mieć pewności, czy prezydent zamieścił swój wpis właśnie pod wpływem obejrzanego filmu, ale nie byłoby to takie nadzwyczajne. Trump znany jest z działania (a zwłaszcza pisania w mediach społecznościowych) pod wpływem impulsu, a więzienie Alcatraz od dawna pobudza wyobraźnię.
Najbardziej znane amerykańskie więzienie
Aż trudno uwierzyć, że swoją rolę pełniło niespełna 30 lat. O 20 więcej, jeśli doliczyć czas, kiedy na wyspie mieściło się więzienie wykorzystywane przez wojska lądowe USA.
Departament Sprawiedliwości przejął kontrolę nad wyspą na początku lat 30. XX wieku. Nowe więzienie miało być odpowiedzią na wzrost przestępczości w erze prohibicji. Zakład otwarto latem 1934 roku. Trafiali tam najgłośniejsi przestępcy tamtej epoki – jak Machine Gun Kelly czy wspomniany już Al Capone.
Jednak funkcjonowanie więzienia na wyspie było kosztowne – mniej więcej trzykrotnie droższe niż w przypadku innych amerykańskich więzień. Przynajmniej tak szacowano w latach 60., rozważając jego zamknięcie. Inne problemy: szybka degradacja budynków pod wpływem morskiej wody i kosztowne naprawy. Do tego dochodziła konieczność transportowania jedzenia i wody pitnej. Ucieczka z 1962 roku stanowiła impuls do namysłu nad przyszłością tej instytucji. Rok później Alcatraz zamknięto.
Od tamtej pory jego nieblaknącą legendę zapewnia popkultura. Niezliczone filmy, książki i seriale wciąż posiłkują się obrazem ponurych budynków na skale, z wyraźnie widoczną latarnią morską i wieżą ciśnień. Nawet kiedy J.K Rowling szukała inspiracji dla znanego z książek o Harrym Potterze więzienia dla czarodziejów – sięgnęła po ten wzorzec (co zresztą słychać w samej nazwie – Azkaban).
Całkiem niedawno nazwa Alcatraz została też wykorzystana dla zupełnie innego obiektu, którego celem również jest przetrzymywanie ludzi.
Polityka imigracyjna Trumpa od początku zakłada, że osoby przebywające w Stanach Zjednoczonych nielegalnie trzeba wystraszyć. Państwo może nie podołać deportacji ponad 10 milionów ludzi, ale być może da się część z nich nakłonić do wyjazdu wyłącznie groźbą.
Stąd bardzo medialne zatrzymania prowadzone przez amerykańskie służby. Deportacje do Salwadoru. Przetrzymywanie migrantów w owianym złą sławą Guantanamo. A także otwarcie nowego ośrodka dla oczekujących na deportację na Florydzie. Jego nazwa? Aligator Alcatraz. Zdaniem samego prezydenta powinno być równie dobre jak samo Alcatraz, ze względu na okalające jego teren bagna i właśnie aligatory. „Nie ma stąd innej drogi ucieczki jak tylko deportacja” – przekonywał sam Trump.
Ale choć aligatory mające pilnować nowego obozu dla imigrantów stały się symbolem tego przedsięwzięcia, to nie one wydają się najbardziej kontrowersyjne. Obóz zbudowano tak, by mógł pomieścić nawet 3 tys. zatrzymanych. Składa się z szeregu białych namiotów. W środku umieszczono klatki z siatki ogrodzeniowej. Każda z nich pomieści 32 więźniów na piętrowych łóżkach.
Do dyspozycji są trzy toalety umieszczone w centrum klatki – ze względów bezpieczeństwa są całkowicie odsłonięte. Woda z tych toalet wylewa się na podłogę. Nieprzyjemny zapach potęguje temperatura, codziennie przekraczająca 30 stopni (na zewnątrz, w namiotach jest cieplej). Światło nie gaśnie przez 24 godziny na dobę. Więźniowie otrzymują jeden posiłek dziennie, często złej jakości – na przykład z robakami. Problemem są też komary.
Warunki są zatem gorsze niż w więzieniu na wyspie. Jednak o ile oryginalne Alcatraz gościło przede wszystkim najzatwardzialszych kryminalistów, w tym często znajduję się ludzie, którzy żadnych innych przestępstw poza nielegalnym przekroczeniem granicy nie popełnili. A zdarza się nawet, że przebywają w USA legalnie i w tryby systemu trafili przez pomyłkę.
Jednocześnie Aligator Alcatraz jest przedmiotem… internetowych memów. Departament Bezpieczeństwa Krajowego opublikował grafikę przedstawiającą aligatory w czapkach ICE (Urzędu Celno-Imigracyjnego), pilnujących więzienia. Inny obrazek przedstawia aligatora „odpoczywającego po pierwszej zmianie w Aligator Alcatraz”. Na jeszcze innym mały aligator pyta mamy, co będą dziś jedli, a ona odpowiada, że w okolicy otwarto nowy „meksykański lokal”.
Działania administracji mają nie tylko odstraszać. Chodzi również o to, by wyborcy Trumpa zobaczyli wyraźne efekty jego działań. Muszą zatem być widowiskowe, przyciągające uwagę i dające satysfakcję tym, którzy od lat uznawali, że sprawy w USA idą w złym kierunku. Ponowne otwarcie prawdziwego Alcatraz mieści się w podobnej logice.
Kiedy mogłoby zostać otwarte prawdziwe Alcatraz – na razie nie wiadomo. Wyspę odwiedziło dwoje przedstawicieli prezydenckiej administracji – sekretarz sprawiedliwości Pam Bondi i sekretarz zasobów wewnętrznych Doug Burgum. Jej departament zarządza więzieniami federalnymi, jego – ma pod kontrolą wyspę w zatoce San Francisco.
Wyspę, która od dekad funkcjonuje jako jedna z kluczowych atrakcji turystycznych w tym regionie i co roku przyciąga ponad milion turystów. Jeśli Trump postanowi doprowadzić swój pomysł do końca, ten ruch turystyczny ustanie, a zabytkowe budynki najprawdopodobniej zostaną zburzone. Zwłaszcza jeśli wdrożony zostanie maksymalistyczny plan budowy wielkiego kompleksu więziennego, którego koszt szacowany jest na dwa miliardy dolarów.
Podobno rozważany jest również skromniejszy wariant, wart połowę tej kwoty i nieobejmujący całej wyspy – wtedy być może część starych budynków mogłaby ocaleć. Administracja Trumpa ma się również zastanawiać nad wydzierżawieniem terenu prywatnej firmie, by ta mogła zbudować tam więzienie. Prywatne więzienia nie są w USA niczym nadzwyczajnym, ale ponieważ w ich funkcjonowaniu zysk dla właścicieli odgrywa kluczową rolę, ten plan może się nie powieść.
Koszty funkcjonowania na wyspie, które przed 60 laty doprowadziły do zamknięcia Alcatraz, prawdopodobnie jeszcze wzrosły. Na przykład ścieków nie można by już spuszczać wprost do zatoki, trzeba by je transportować na stały ląd. Kosztowna będzie również sama budowa, ze względu na konieczność transportowania materiałów drogą morską, ale nie tylko. W końcu pierwotne Alcatraz szybko zaczęło przegrywać walkę z niesprzyjającym morskim klimatem.
Prawdopodobnie argumenty dotyczące kosztów, strat dla branży turystycznej czy potencjalnego ryzyka dla środowiska naturalnego (związanego z intensywnymi pracami budowlanymi) prezydenta Trumpa nie powstrzymają.
„Potrzebujemy prawa i porządku w tym kraju. Dlatego będziemy się nad tym zastanawiać” – powiedział w jednym z wywiadów.
