Czy mając 12 lat, można wydobyć się z mentalnych i fizycznych slumsów? Andrea Arnold w swoim najnowszym filmie „Bird” wynajduje wąską ścieżkę, po której bohaterce udaje się przesmyknąć w kierunku światła. Dopracowany wizualnie, pulsujący w rytmie utworów Coldplay, irlandzkiego Fontaines D.C., świetnie zagrany film wciąga i zostaje pod powiekami. Jest już w kinach, więc idźcie się wzruszyć.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
NW34 cover
Foto: Newsweek
Reżyserka pochodzi z robotniczego miasteczka w hrabstwie Kent. Ponury pejzaż osiedli komunalnych stał się jej metaforycznym Macondo, do którego wraca w filmach. Takie osiedla zdarzają się pod każdą szerokością geograficzną. Chaos zewnętrzny, brutalność języka, obojętność przekładają się na rozpad więzi i zarazem wpychają bohaterów w powtarzalność losów. W filmie „Fish Tank” z 2009 r. Arnold opowiadała historię nastoletniej dziewczyny, która próbuje się wyrwać z patologicznego otoczenia, tańcząc hip-hop. Nieodpowiedzialna matka wpadająca w kolejne nieudane związki nie potrafi dać oparcia nastoletniej córce. Dziewczynka wdaje się w romans z żonatym kochankiem matki. Nic dobrego z tego nie będzie. Kamera z ręki, brudne, poszarpane ujęcia oddają brzydotę, z którą zderza się bohaterka opowieści coming‑of-age. Arnold ma oko dokumentalistki i świetnego operatora Robbiego Ryana, z którym stale współpracuje.
Pamiętam, jak wiele lat temu zobaczyłam na Krakowskim Festiwalu Filmowym jej krótkometrażową „Osę”. Para kochanków chce w samochodzie uprawiać seks. Wszystko idzie w spodziewaną stronę, ale do samochodu niespodziewanie wpada osa, zmieniając bieg wydarzeń. Arnold za ten film zdobyła Oscara.
W jakimś sensie echa tego pomysłu można dostrzec w „Bird”. Film zaczyna się od sceny, w której ojciec (kapitalny Irlandczyk Barry Keoghan, m.in. w „Duchach Inisherin”) próbuje zmusić córkę, żeby przyszła na jego ślub, na dodatek ubrana w pstrokaty kombinezon wybrany przez macochę. Krzyk, próba przemocy, mało zrozumiały slang sprawiają, że wpadamy w środek rozsypanego świata Bailey. Dwunastolatka wyrywa się ojcu, wybiega z domu, w ramach buntu obcina włosy na chłopaka. Uderzające jest, że ojciec wygląda jak niewiele starszy kolega Bailey. Miał 14 lat, kiedy urodził się brat Bailey, i 16, kiedy urodziła się ona.
Arnold wpisuje w losy bohaterów swoje doświadczenia. Jej rodzice też byli nastolatkami. Niedojrzali, nie byli w stanie wziąć odpowiedzialności za siebie, a tym bardziej za dziecko. Arnold wspomina, że całymi dniami snuła się po okolicy. Poznawała świat na własną rękę, podobnie jak Bailey (w tej roli Nykiya Adams, świetna niezawodowa aktorka). Arnold lubi mieszać aktorów z naturszczykami. Bailey, wyrwana ze snu na łące, spotyka Birda, dziwnego chłopaka, odmieńca w spódnicy. W tej roli niepokojący Franz Rogowski, niemiecki aktor i choreograf. Do końca nie wiemy, czy to postać ze snu, czy z rzeczywistości.
Bird prowadzi dziewczynę przez jej świat, uświadamiając jej siłę i piękno. Chwilami zmienia się w superbohatera, który ocala matkę Bailey przed przemocowym partnerem. Chwilami jest słaby i bezbronny, jak motyl, któremu lubi przyglądać się Bailey. Cały film jest zbudowany na kontraście delikatności i brutalności. Zaniedbująca młodsze rodzeństwo matka bohaterki jest bezbronna wobec mężczyzn pojawiających się w jej domu. Chcemy wierzyć, że jej córka nie podzieli losu młodocianych matek, które topią się we własnym życiu.
Ważnym elementem filmu są towarzyszące bohaterom piosenki o nadziei, miłości, przyszłości. W nich ujawniają się ich marzenia. Widzimy moment, w którym Bailey z dziecka staje się kobietą. Ojciec okazuje się szalonym chłopakiem wierzącym, że sprowadzona ze Stanów narcoropucha pozwoli mu sfinansować ślub. Jest wariatem, ale kto nim nie był w wieku 20 lat. Sama urodziłam syna, mając niecałe 19 lat. Pamiętam imprezy, gości, zabawę, których nie odpuszczaliśmy, mimo że synek spał za ścianą. Był częścią naszego młodzieńczego świata, oczywiście dużo bardziej uporządkowanego. Studia, praca, babcie – to wszystko, mam nadzieję, dawało mu poczucie bezpieczeństwa i ładu.
W „Bird” piękne jest to, że ojciec Bailey, kiedy trzeba, staje po stronie dzieci. Potrafi powiedzieć, że je kocha. Nie wyobraża sobie własnego ślubu bez ich obecności. I to właśnie miłość staje się tą wąską ścieżką, po której bohaterowie mają szansę wyjść poza świat, w którym się urodzili. Andrei Arnold się udało. Na marginesie: to ona wyreżyserowała drugi sezon „Wielkich kłamstewek”. Kiedy brat Bailey w finale mówi, że nikt nie jest nikim, czujemy, że ich świat, mimo wszystko, ma fundamenty.
