Ruda, piękna nimfa albo ruda, brzydka wiedźma – tak Elżbieta I przedstawiana jest na ekranie. Jak naprawdę wyglądała królowa i jak wykorzystywała swój wizerunek w propagandzie?
Elżbietański ideał kobiecej urody to jasna, gładka, alabastrowa cera – przy okazji wyznacznik statusu, bo tylko bogaci mogli sobie pozwolić na bladość, reszta pracowała w pełnym słońcu – złociste włosy, małe usta i delikatne rysy twarzy. Nastoletnia księżniczka Elżbieta, sądząc po portretach, doskonale się w niego wpisywała.
Białe lico i czarne zęby
Ale, jak od zarania dziejów przekonuje przemysł kosmetyczny, nie ma takiego ideału, którego nie dałoby się poprawić. Zwłaszcza, jeśli ideał zachoruje na ospę, która w czasach przed szczepionkami zabijała jedną trzecią zarażonych, a resztę zostawiała ze szpecącymi bliznami.
Dlatego starsza Elżbieta używała bielidła, czyli cerusytu weneckiego. Była to wysoce toksyczna mieszanka octu, wody różanej i ołowiu. Cerusyt powodował szereg problemów zdrowotnych – ból brzucha, mdłości, uszkodzenia narządów, wypadanie włosów – oraz pogarszał stan skóry, która stawała sie przesuszona, pełna przebarwień i pomarszczona. Elegantki, żeby te zmiany przykryć, nakładały go więc jeszcze więcej, pogłębiając toksyczny efekt.
Makijaż królowej dopełniał puder na bazie mąki lub talku, róż, też często też robiony z trującego cynobru – rumieniec miał zdrowo kontrastować z trupiobladą cerą – oraz czerwona szminka z mieszanki wosku pszczelego z czerwonymi pigmentami roślinnymi lub mineralnymi.
Efekt miał miał symbolizować czystość, nieskazitelność i władzę niemal boską.
Psuły go nieco zęby królowej. Elżbieta bowiem bardzo lubiła słodycze, zwłaszcza marcepany i pierniczki, i rezultat, w epoce przed szczoteczkami i pastami, był mało estetyczny oraz raczej bolesny. Cukier zresztą był wtedy tak drogi, że damy dworu, których nie było stać na naturalną próchnicę… malowały sobie zęby na czarno. Bo czarne zęby były dowodem bogactwa i statusu.
„Królowa łowiła dusze mężczyzn”
Poza tym nawet jeśli Elżbieta nie wpisywała się w dzisiejsze kanony urody – podobnie zresztą jak jej ojciec – to i tak zawsze otaczał ją wianuszek mężczyzn, władza to bowiem potężny afrodyzjak. A królowa może i do alkowy ich nie wpuszczała, ale flirt lubiła. Jeden z nich napisał – o młodszej Elżbiecie – że „królowa łowiła dusze mężczyzn i miała tak słodką przynętę, że nikt nie mógł uciec przed jej siecią”.
I to mógł być kolejny powód, żeby nie wychodzić za mąż. Po co jej mąż, skoro mogła być panią z własnym haremem?
Ale przede wszystkim Elżbieta nie chciała oddawać władzy. A żeby ją utrzymać – będąc kobietą – musiała wykroczyć poza swoją płeć. Stać się istotą androgeniczną i aseksualną, poślubioną wyłącznie swojemu ludowi. Królem, nie królową. A trupioblady makijaż był istotnym elementem tego wizerunku.
Podcast „Historia kobiet”
Katarzyna Wężyk jest publicystką „Newsweeka”, podcasterką, autorką nagrodzonej dwoma Grand Pressami książki „Aborcja jest” oraz nominowanej do nagrody Gryfia „Kanada. Ulubiony kraj świata”.
Absolwentka politologii i podyplomowej amerykanistyki, stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej i wiedeńskiego Institut für die Wissenschaften vom Menschen. Pracowała w Panoramie TVP, portalu Tvn24.pl i „Gazecie Wyborczej”. Współprowadziła format „Herstorie”. W Onet Audio prowadzi podcast „Historia kobiet”.