Napoleon, Leonardo da Vinci, Zygmunt Freud, Albert Einstein, Nikola Tesla — wszyscy zapisali się w historii, ale ich życiorysy pełne są także absurdów i potknięć. Katie Spalding w książce „Granice geniuszu” pokazuje, że wielcy ludzie bywali równie dziecinni, dziwaczni i śmieszni jak każdy z nas.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Leonardo da Vinci, który słynął z tego, że nie kończy zamówionych dzieł, i złośliwie podpowiadał zakonnikom, iż twarz Judasza mogą namalować na podobieństwo własnego przeora. Napoleon, rozbrojony nie na polu bitwy, ale przez stado królików. Isaac Newton, wbijający sobie igłę w oko lub wpatrujący się w słońce przez lusterko, by sprawdzić, jak działa wzrok. Freud — święcie przekonany, że liczba 62 oznacza dla niego śmierć. W swojej debiutanckiej książce brytyjska matematyczka Katie Spalding opisała 30 takich niezwykłych życiorysów, pokazując, że najwięksi geniusze bywali co najmniej naiwni.
Z humorem o głupocie geniuszy. Za sukcesami kryły się dziwne nawyki i prywatne klęski
Spalding pisze lekko, z ironią i humorem w najlepszym angielskim stylu. Jej bohaterowie to pomnikowe postacie, które znamy z podręczników i filmów — od Pitagorasa po rozwój NASA — ale pokazane od strony, której nie znajdziemy w szkolnych notatkach. I w tym drzemie największa siła książki.
Pitagoras nie znosił fasoli — według jednej z antycznych legend zginął, bo odmówił ucieczki przez pole, na którym rosła. Kartezjusz, autor przełomowego stwierdzenia „Myślę, więc jestem”, bardziej przypomina dziwaka-celebrytę niż racjonalistę: zaszywał się w piecu, by medytować, miał słabość do zezowatych kobiet, wierzył w teorie spiskowe. Galileo Galilei, błyskotliwy naukowiec, okazał się politycznym samobójcą — tak bardzo zraził do siebie papieża, że skończyło się procesem i dożywotnim aresztem domowym. Mozart, dziecięcy cud, w dorosłym życiu często zachowywał się jak rozkapryszony chłopiec: potrafił wplatać do dzieł obsceniczne żarty i obrażać tych, którzy mu nie przyklaskiwali. Chciał nawet karmić noworodki wodą zamiast mlekiem matki, wierząc, że to zdrowsze. Benjamin Franklin, ojciec amerykańskiej konstytucji, uwielbiał razić znajomych prądem. A Karol Marks żył w chaosie, brudzie i wiecznych długach.
Autorka uświadamia, że za wielkimi teoriami kryły się nałogi, dziwne nawyki i prywatne klęski: hazard, przesądy, kompulsywne zachowania czy obsesje, które dziś nazwalibyśmy ekscentrycznymi. Dzięki temu zamiast spiżowych posągów dostajemy ludzi z krwi i kości — takich, którzy zdumiewali odkryciami, a chwilę później kompromitowali się najbanalniejszą wpadką.
Ada Lovelace, wizjonerka matematyki, prowadziła podwójne życie — tworzyła pionierskie zapiski o maszynach liczących, a jednocześnie zadłużała się przez hazard na wyścigach konnych. Évariste Galois, genialny nastolatek, który zrewolucjonizował algebrę, zginął w pojedynku, zanim ktokolwiek zrozumiał jego notatki. A John Couch Adams, przewidując istnienie Neptuna, tak nieporadnie zarządzał własnymi odkryciami, że laury sprzątnął mu sprzed nosa francuski rywal.
W oparach absurdu. Genialny logik umarł z głodu
Im bliżej naszych czasów, tym bardziej zdumiewające stają się opowieści. Arthur Conan Doyle, twórca Sherlocka Holmesa, ślepo wierzył w zdjęcia wróżek z Cottingley i bronił ich prawdziwości, choć sceptycy i fotografowie zwracali uwagę, że to zwykły fotomontaż. Thomas Edison próbował skonstruować urządzenie do kontaktu ze zmarłymi. Nikola Tesla tworzył wizje bezprzewodowej, przypominającej smartfony komunikacji, a jednocześnie wyznawał miłość rannemu gołębiowi. Albert Einstein, symbol dobrotliwego profesora, w życiu prywatnym bywał mężem surowym i okrutnym, stawiającym przed żoną listę żądań, w tym zakaz oczekiwania oznak czułości. Kiedy żona Kurta Gödla, mistrza logiki, trafiła do szpitala i nie mogła już przygotowywać mu posiłków, tak bardzo bał się, że ktoś go otruje, iż umarł z głodu.
Książka kończy się spektakularnie: porażką NASA. Kosztowna sonda Mars Climate Orbiter rozbiła się, bo jedni inżynierowie liczyli w niutonach, a drudzy w funtach-siła — i różnica okazała się zabójcza dla całego projektu. Dochodzi jeszcze frapująca historia rozwoju kosmicznych toalet, które przez dekady sprawiały więcej kłopotów, niż chcielibyśmy wiedzieć. Tak, nawet instytucja stojąca za największymi technologicznymi sukcesami świata potrafiła potknąć się na najbardziej banalnych sprawach.
Spalding ma wyczucie do absurdu i dowcipne pióro, ale nie szydzi. Przeciwnie — pokazuje, że w wielkich biografiach jest miejsce na słabość i śmieszność. W świecie, który lubi stawiać pomniki i tworzyć legendy, to cenna lekcja: genialny umysł nie czyni człowieka nieomylnym. I właśnie dlatego „Granice geniuszu” tak dobrze się czyta.
Okładka książki Kate Spalding. „Granice geniuszu”
Foto: Materiał prasowy