Amerykański arsenał nuklearny jest stary: to fakt. Amerykański arsenał jest zbyt stary i wymaga znacznej modernizacji: w tej kwestii rozsądni ludzie mogą mieć odmienne zdanie i tak się z pewnością dzieje. Pomimo tej różnicy zdań bomby atomowe faktycznie przechodzą kurację odmładzającą.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Stoki ośrodka narciarskiego Pajarito Mountain wznoszą się sześćset metrów nad położoną w Nowym Meksyku miejscowością Los Alamos, skąd dojazd na górę zajmuje około piętnastu minut. Gdyby spojrzało się w dół z wyciągu, miasto wydałoby się małe, a nawet chaotycznie zabudowane. Główna siedziba Narodowego Laboratorium Los Alamos (Los Alamos National Laboratory, LANL) wyglądałaby na jeszcze mniejszą, jakby ktoś rozsypał na ziemi klocki Lego i oświetlił je reflektorami o dużej mocy. Wszystko to jednak zależy od punktu widzenia: w rzeczywistości Los Alamos National Laboratory – zwane w skrócie LANL, wymawiane jak flannel bez „f” – jest instytucją z rocznym budżetem przekraczającym 4,6 miliarda dolarów i zajmuje ponad sto kilometrów kwadratowych płaskowyżu.
Deklarowana misja laboratorium polega na „rozwiązywaniu wyzwań dotyczących bezpieczeństwa narodowego poprzez jednoczesną doskonałość”. Pod względem językowym nie jest jasne, co oznacza słowo „jednoczesna”, ale to zapewne i tak jest tajne. LANL pracuje przecież nad jednymi z najściślej strzeżonych tajemnic Stanów Zjednoczonych: tymi otaczającymi broń jądrową. Miasto Los Alamos zostało założone w pierwszych dniach funkcjonowania Projektu Manhattan, amerykańskiej inicjatywy mającej na celu zbudowanie pierwszej na świecie bomby atomowej. Wtedy istnienie miasta było utajnione. Jako miejsce realizacji przedsięwzięcia o kryptonimie Projekt Y, i wobec tego nazywane niekiedy Stanowiskiem Y, jak również Atomowym Miastem, Magiczną Górą, Shangri‑La i prawdopodobnie określane też kilkoma niecenzuralnymi słowami, było ukryte zarówno przed amerykańskim społeczeństwem, jak i przed Kongresem.
Tamtejsi fizycy trudzili się po kryjomu, starając się pojąć, jak okiełznać tego rodzaju moc, którą natura zdołała posiąść w znacznie wcześniejszej erze kosmicznej. Owi naukowcy – mieszkający w naprędce zbudowanych domach z nielicznymi udogodnieniami i mający niewiele prywatności we własnym gronie, chociaż żyli w niemal absolutnym odosobnieniu od wszystkich innych ludzi – zdołali w końcu wybuchowo rozszczepić atomy. W ten sposób zmienili życie nie tylko na płaskowyżu Pajarito, lecz także na całej planecie. Z punktu widokowego na górze wznoszącej się nad miastem łatwo jest wyobrazić sobie elementy ukształtowania pobliskiego terenu.
Los Alamos leży na czterech płaskowzgórzach, toteż urwiste zbocza uniemożliwiają mu wykroczenie poza zajmowany obecnie obszar. LANL zdołało co prawda zmienić świat, ale nie posunęło się tak daleko, żeby zmienić tę geofizyczną rzeczywistość. Kiedy się patrzy przez zachowujące względnie apolityczny spokój osiki, które usilnie starają się przesłonić widok, trzeba sobie przypomnieć, czym jest to miejsce. Pamiętać, że osada, która w czasach swojej świetności była znacznie mniejsza i bardziej odizolowana niż dziś, zmieniła jednak trajektorię Ziemi. Należy pamiętać, że ci niewidzialni ludzie pracujący w projektach o kiepskich kryptonimach i dysponujący marną infrastrukturą komunalną przyczynili się do stworzenia broni, która może stosunkowo łatwo unicestwić każdego na naszej planecie. Naciśnięcie paru przycisków. Kilka poprawnych kodów. Prezydencki kaprys. Chwila paniki. Zwykły błąd. Mylna interpretacja. – Jeśli się pomyśli, ile jest tej broni jądrowej, to niewiarygodne, że do tej pory nie mieliśmy żadnego wypadku lub nie wdaliśmy się w gorącą wojnę – mówi Aaron Arnold, były uczestnik Projektu Zarządzania Atomem (Project on Managing the Atom).
Jeśli jednak, z jakiegokolwiek powodu, bomba wybuchnie ponownie podczas jakiegoś konfliktu, nie będzie już powrotu do takiego świata, jaki był wcześniej. – Gdy jeden kraj zacznie je odpalać, to będzie koniec – mówi Arnold. Nie da się cofnąć zegara i odwołać pierwszego uderzenia, więc inny kraj, lub grupa krajów, prawdopodobnie odpowie atomowym odwetem. – Najprawdopodobniej to będzie koniec – dodaje i zawiesza na chwilę głos. – Koniec. Niezależnie od tego, czy „to” się faktycznie wydarzy, nasza planeta zawsze będzie nosić piętno śmiercionośnego urządzenia opracowanego po raz pierwszy na płaskich przestrzeniach między wąwozami Los Alamos.
Ci naukowcy oczywiście nie dokonali tego sami. A gdyby nie zrobili tego oni, w pewnym momencie zrobiłby to ktoś inny. Zrobili to jednak i zrobili to tutaj, a tu właśnie jesteśmy. W XXI wieku LANL istnieje przede wszystkim po to, żeby zarządzać tym, co ono samo i inne obiekty Projektu Manhattan stworzyły dziesiątki lat temu. Laboratorium kierowane przez Narodową Agencję Bezpieczeństwa Jądrowego Departamentu Energii ma między innymi za zadanie pomagać w utrzymaniu i modernizacji zapasów broni jądrowej Stanów Zjednoczonych, gwarantując, jak lubią mawiać tamtejsi pracownicy, że bomby zawsze wybuchną wtedy, kiedy mają wybuchnąć, a nigdy nie wybuchną (ani nie zrobią niczego innego), kiedy wybuchnąć nie powinny. Idea ta bywa wyrażana w skrócie żartobliwym powiedzeniem „zawsze, nigdy” do tego stopnia, że ludzie mówią tylko: „No, wiecie, zawsze, nigdy”. Zdają sobie też sprawę, że ktoś, kto wymienia określenia „bezpieczny, pewny i niezawodny”, mówi o pożądanych cechach nie samochodu lub romantycznego związku, lecz broni termojądrowej. Chociaż LANL nie jest już jedynym pracodawcą w mieście, pozostaje największym, toteż Los Alamos nadal sprawia wrażenie miasta zakładowego.
Fragment książki „Zawsze, nigdy. Przyszłość broni jądrowej”, Sarah Scoles, tł. Łukasz Müller, Wydawnictwo Czarne.
