Po wyborach prezydenckich wielu komentatorów przewidywało, że najpóźniej w 2027 r. władzę w Polsce przejmie koalicja PiS i Konfederacji. Kilka miesięcy później widać już wyraźnie, że to wcale nie takie proste – co było od początku oczywiste dla każdego, kto zna sposób działania Jarosława Kaczyńskiego i stosunek prezesa PiS do konkurencji z prawej flanki.
W ostatnich tygodniach politycy PiS, z Kaczyńskim na czele atakowali Konfederację niemal tak często, jak Tuska. Wystosowali pod jej adresem „Deklaracją polską”, z punktem „mieszkanie prawem, a nie towarem”, wpisanym wyraźnie po to, by dogmatycznie wolnorynkowa Konfederacja nie mogła jej podpisać. Po tym, gdy Mentzen nazwał Kaczyńskiego „politycznym gangsterem”, Przemysław Czarnek odwołał udział w „piwie z Mentzenem”, a Radosław Fogiel nazwał lidera Nowej Nadziei „rozwydrzonym bachorem”. Kaczyński zarzucał z kolei Mentzenowi „darwinizm społeczny” i politykę, której skutkiem będzie dramatyczne rozwarstwienie społeczeństwa na nielicznych bogatych i całą resztę.
Co jest ostatecznym celem tych ataków? Czy Kaczyński gra na osłabienie przyszłego koalicjanta, czy też wierzy w to, że może odzyskać jego elektorat i znów rządzić samodzielnie? Jeśli Kaczyński naprawdę gra o ten drugi cel, to podejmuje bardzo ryzykowną grę, której skutkiem może być podobna sytuacja jak w 2023 r.: PiS znów zdobędzie w Sejmie najwięcej mandatów, ale pozbawiony większości nie zdoła utworzyć rządu ze względu na brak zdolności koalicyjnej.
Czy PiS jest w stanie połknąć Konfederację?
PiS wydaje się dziś zakładać, że Konfederacja urosła do obecnych rozmiarów dzięki „pożyczonemu” elektoratowi PiS i że elektorat, który z różnych powodów obraził się na PiS, może do niego wrócić. Trzeba mu tylko pokazać dwie rzeczy. Po pierwsze, PiS zrozumiał swoje błędy z okresu 2015-23, na czele ze zbyt pro-ukraińską polityką, lockdownami i piątką dla zwierząt; po drugie, że Konfederacja wcale nie jest atrakcyjną alternatywą, zaś Mentzen, choć przedstawia się jako kandydat „antysystemu” jest tak naprawdę jego częścią, kimś, kto gotów jest „zdradzić” prawicę ze znienawidzonym w jej elektoracie Tuskiem.
W najnowszym numerze tygodnika „Sieci” – medium dziś chyba najbliższego Nowogrodzkiej – ukazał się artykuł Piotra Gursztyna, w którym znajdziemy informację, że wśród posłów PiS krążą plotki o tym, że Mentzen „chce się dogadać z Tuskiem”. Miało nawet podobno dojść do sekretnego spotkania lidera Nowej Nadziei z premierem, gdzie ten miał mu zaproponować stanowisko marszałka Sejmu i zastąpienie przez Nową Nadzieję Polski 2050 w obecnej koalicji.
Nowa Nadzieja ma ośmiu posłów i gdyby w koalicji zastąpiła Polskę 2050 – która ma ich 30 – to taki rząd nie miałby większości w Sejmie i to nawet zakładając, że z takiej koalicji nie wyszłaby lewica, plotka nie brzmi więc szczególnie wiarygodnie. Nie musi jednak, by podważyć zaufanie, co do intencji Mentzena w prawicowym elektoracie i można spodziewać się, że z tego właśnie powodu prawicowi politycy i bliskie im media będą ją powtarzać.
Jak pisze też Gursztyn, ostatnie wydarzenia miały utwierdzić polityków PiS – także tych kiedyś bardziej otwartych na współpracę z Konfederacją – w przekonaniu, że Mentzen nie rozumie emocji wyborców wahających się między PiS a Konfederacją, którzy odeszli od PiS, bo nie był dla nich dość wyraziście prawicowy. Świadczyć ma o tym między innymi piwo z Sikorskim i Trzaskowskim, ostre ataki lidera Nowej Nadziei na PiS, czy jego tyrada wymierzona we wsparcie państwa dla innowacji i pochwała gospodarki opartej na tanich kosztach pracy, jaką wygłosił w trakcie niedawnej debaty z Morawieckim. Bo elektorat między PiS i Konfederacją ma być tyleż antysystemowy, co prorozwojowy, sympatyzujący z takimi projektami jak CPK. Inaczej mówiąc, artykuł w „Sieciach” sugeruje, że partia Kaczyńskiego doszła do wniosku, że Mentzen wcale nie jest tak silny, jak mogłoby się wydawać i że koalicja z nim nie musi być konieczna.
Przed takimi wnioskami przestrzega jednak sympatyzujący z ideą szerokiej prawicowej koalicji analityk danych wyborczych i sondaży Marcin Palade. Według jego analiz, PiS nie ma szans na samodzielne rządy, głównie z powodów demograficznych. Partia Kaczyńskiego ma bowiem wielki problem z docieraniem do najmłodszych wyborców. W wyborach w 2023 r. wśród wyborców 18-29 zajęła według exit poll ostatnie miejsce wśród komitetów, które przekroczyły próg, z poparciem 14,9 proc. W 2025 r. w pierwszej turze kandydat PiS miał w tej grupie zaledwie 10,5 proc. poparcia, a nawet w grupie 30-39 był dopiero trzeci z poparciem 18,8 proc.
Tymczasem według wyliczeń Paladego, biorąc pod uwagę obecne trendy demograficzne i rozkład średniego poparcia PiS wśród różnych grup wyborców, do 2027 r. PiS straci kolejne 300 tys. wyborców, a zyska tylko 15 tys. nowych. Zamiast więc fantazjować o wyniku powyżej 40 proc., partia powinna się nastawić na walkę o to, by nie było on niższy niż 30 proc.
Nic nie jest przesądzone
A bez samodzielnej większości znów wracamy do scenariusza z 2023 r. PiS wygrywa wybory, ma największy klub, prezydent Nawrocki powierza misję tworzenia rządu kandydatowi wskazanemu przez Kaczyńskiego, ale nikt nie chce podjąć z nim rozmów koalicyjnych. Co tym bardziej prawdopodobne, im skuteczniej PiS będzie przed wyborami realizować taktykę marginalizacji Konfederacji. Im bardziej Mentzen i Konfederacja będą atakowani w kampanii przez PiS, tym łatwiej będzie im uzasadnić odmowę utworzenia wspólnych rządów z PiS. Nawet jeśli skutkiem tego miałyby być mniejszościowe rządy Tuska.
Co wtedy? Jakąś rolę pośrednika będzie miał wtedy z pewnością do odegrania Nawrocki. Prezydent nie będzie najpewniej włączał się w przedwyborcze ataki na Konfederację i po wyborach będzie mógł wystąpić jako akuszer szerokiej prawicowej koalicji – coś, co nie udało się Andrzejowi Dudzie, który budowę szerokiej prawicowej koalicji, opartej o wyborców PiS, PSL i wyborców Bosaka sugerował już po wyborach prezydenckich w 2020 r.
Bosak może zresztą okazać się tu kluczową osobą. Znaczące jest, że PiS praktycznie w ogóle nie atakuje lidera Ruchu Narodowego, swoją antykonfederacką ofensywę skupia na Nowej Nadziei i jej liderze. PiS liczy najpewniej na to, że w przyszłym Sejmie uda się podzielić Konfederację i „wyjąć” Bosaka z jego narodową frakcją. Nie wiadomo jednak czy „narodowców” starczy, by utworzyć w przyszłym Sejmie większościowy rząd z PiS. Bosak, wchodząc w taki układ, skazywałby też siebie i swoje środowisko na połknięcie przez Kaczyńskiego.
Jak to się wszystko skończy? Niewykluczone, że ostatecznie obie strony uznają, że są na siebie skazane i faktycznie mimo całego konfliktu w prekampanii i kampanii utworzą w końcu rząd – nawet jeśli bez specjalnej chemii i przekonania. Nie można jednak wykluczyć, że wojna o hegemonię na prawicy przyniesie zaskakujące rezultaty. Choć bardzo wiele wskazuje, że w jakiejś konfiguracji PiS wróci wkrótce do władzy – czemu sprzyjają wszelkie globalne trendy – to żaden zaskakujący scenariusz nie jest wykluczony.
