Klasa średnia liczy każdy grosz. „O jedzeniu ryb już nawet nie marzę”

– Już mnie nie stać, żeby zamawiać na zewnątrz obiady czy kolacje kilka razy w tygodniu. Pamiętam, jak za pizzę z dowozem parę lat temu płaciłem 30, może 40 zł. Teraz to z 50 zł trzeba wyłożyć minimum – mówi.

Do restauracji też chodzi rzadziej niż kiedyś. Wcześniej normą były wyjścia co najmniej raz w tygodniu, teraz zdarza mu się to ze dwa-trzy razy w miesiącu. I to też bez szaleństw – raczej odpuszcza sobie deser czy dodatkowego drinka. Przez to rzadziej widuje się ze znajomymi, bo gdy myśli, ile będzie musiał wydać, to wybiera siedzenie w domu. Trudno było mu się przestawić na nowy tryb życia, ale nie miał wyjścia. Doszło do tego, że na kilka dni przed wypłatą zostawał z pustym kontem.

Rok temu zaczął oglądać kulinarne kanały na YouTubie prowadzone przez dietetyków. Okazało się, że da się szybko zrobić sensowny, sycący obiad. Jak chociażby ryżowy makaron z pieczarkami, marchewką i mozzarellą. – Nie mam kulinarnego talentu. Byleby było smaczne i pożywne – mówi.

Mieć coś z życia

Michał pokazuje palcem na cukinie z dopiskiem „bio” i kręci głową z niedowierzaniem. Pół kilo, czyli trzy małe warzywa, kosztuje blisko 13 zł. – No to jest przesada – prycha. Omijamy tę półkę i idziemy dalej. Denerwuje go, że musi się zastanawiać nad każdym produktem, kalkulować, za ile widział go ostatnio i czy się opłaca. Odczuwa ciągłe napięcie, że wyskoczy mu jakiś niespodziewany wydatek i jego finanse kompletnie się posypią.

– Nie kupuję już zwykłego parmezanu. Tylko ten „ser twardy”, który udaje parmezan. Trochę czuć różnicę na niekorzyść, ale kosztuje prawie o 6 zł mniej – ocenia 34-latek, wrzucając ser do koszyka.

Dodaje, że teraz czas na najdroższe rzeczy, które akurat mu się skończyły. Najpierw zatrzymujemy się przy maśle. Wybiera najtańsze, ale to wciąż 8 zł za kostkę. Kolejny przystanek to sekcja z oliwami z oliwek. Butelka 750 ml za 27,99 zł to najlepsza cenowo opcja.

– Serce mnie boli za każdym razem, gdy muszę kupić oliwę. A o jedzeniu ryb to już nawet nie marzę. No chyba że się czasem na jakąś makrelę skuszę – stwierdza. Po podliczeniu produktów przy kasie wychodzi mu, że musi zapłacić 242 zł. – Dałoby się mniej, gdybym np. odpuścił czekoladę albo awokado. Ale, Jezus Maria, coś człowiek z życia chyba musi mieć, nie? – pyta, pakując produkty do ekologicznej torby.

Rekordowe ceny masła

Starszy ekonomista Crédit Agricole Bank Polska Jakub Olipra zwraca uwagę, że żywność stanowi coraz większą część naszego budżetu domowego – w 2019 r. ten udział wynosił 24,9 proc., a teraz to 27,6 proc. To znak, że biedniejemy, bo gdy pieniędzy jest sporo (albo ceny są niższe), wydajemy więcej na potrzeby wyższego rzędu.

W najbliższym czasie nie możemy się jednak spodziewać poprawy sytuacji. Inflacja znacząco obniży się dopiero w drugiej połowie przyszłego roku. – W najbliższych miesiącach będzie oscylować na poziomie 5 proc. Będzie się też utrzymywać dość wysoka inflacja bazowa, w dużym stopniu związana z rosnącymi cenami usług, do których wzrostu przyczynia się nadal silna presja płacowa – tłumaczy Olipra.

Według eksperta w nadchodzących tygodniach najbardziej odczujemy wzrost cen warzyw i owoców, bo zbiory w tym roku były słabe. Będą to kilkunastoprocentowe wzrosty w ujęciu rocznym. Dalej drożeć będzie też masło, którego ceny na światowym rynku osiągnęły rekordowe poziomy. Jest to związane m.in. z niską podażą mleka wśród największych eksporterów produktów mlecznych na świecie, czyli np. Nowej Zelandii, która odpowiada za ponad 50 proc. światowego eksportu masła.

Za drogie lokale

Rosnące koszty żywności znajdują odzwierciedlenie w zachowaniach konsumenckich. W pierwszej kolejności rezygnujemy z nowych ubrań czy sprzętu AGD. – Jeśli jednak coraz trudniej jest się zmieścić w budżecie, to dzieje się to, co obserwujemy w ostatnich latach: konsumenci wybierają tańsze zamienniki żywności. A więc dalej kupują produkty z tej samej kategorii, ale chętniej wybierają marki własne marketów, bo potrafią być nawet o kilkadziesiąt procent tańsze – wyjaśnia ekonomista.

Na to, że jedzenie staje się zbyt drogie, wskazują statystyki dotyczące branży gastronomicznej. Z raportu firmy Proxi.cloud, która przeanalizowała ruch w 1,8 tys. lokali, wynika, że latem tego roku w pizzeriach ruch był aż o 10 proc. mniejszy, a w restauracjach oferujących fast food o 3 proc. I chociaż w teorii restauracji po pandemicznym załamaniu rynku otwiera się rok do roku coraz więcej, to też coraz więcej się ich zamyka. Z danych Dun & Bradstreet Polska wynika, że w 2023 r. zamknęło się 6786 lokali gastronomicznych – o 308 więcej niż rok wcześniej.

Polowanie na promocje

Kasia mówi, że została królową promocji. Supermarketowe gazetki z rabatami na stałe zagościły w jej domu, a na telefon pobrała aplikacje popularnych dyskontów. Wie, w którym sklepie akurat będzie tańsze mięso, a gdzie lepiej kupić jajka. Wybiera też jak najtańsze opcje poszczególnych produktów. Tylko na tych dla dziecka nie oszczędza. Droższe słoiczki czy jogurty mają mniej cukru i innych dodatków.

Podkreśla, że nie zarabiają z mężem najgorzej, ale spłacają kredyt mieszkaniowy. Jego rata w ostatnich latach wzrosła o 1500 zł. Przed dalszymi podwyżkami uchroniło ich przejście na stałe oprocentowanie. W okolicy, w której mieszkają, nie ma publicznych żłobków, więc wysłali córkę do prywatnego. To kolejne tysiące miesięcznie. A na to wszystko nałożyła się jeszcze inflacja.

Kobieta mówi, że nie pamięta, kiedy ostatnio jadła mięso wołowe. Coraz rzadziej sięga też po kurczaka – indyk wychodzi taniej. – A ceny masła i mleka widziałaś?! – wykrzykuje nagle. I dodaje: – Załamać się idzie.

Pracują z mężem na całe etaty, więc często nie mają siły na stanie w kuchni. A że na zamawianie ich nie stać, więc pozostają podgrzewane gotowce kupione w sklepie po drodze z pracy. Kasia czuje, że zmiana sposobu żywienia odbiła się na jej zdrowiu. Ma mniej energii, trudniej jej wstać rano, jest bardziej chwiejna emocjonalnie. – Ciężko czuć się dobrze, kiedy często jesz cokolwiek, byle zabiło głód i nie było zbyt drogie – mówi.

Sytość na dłużej

Dietetyczka kliniczna i twórczyni strony zkaloriami.pl Monika Stromkie-Złomaniec przekonuje, że nawet z ograniczonym budżetem da się jeść zdrowo, a przy tym nie spędzać wielu godzin przy garach. Wyjaśnia, że pełnowartościowy posiłek należy opierać na „talerzu żywieniowym”, czyli zasadzie, że połowa talerza to warzywa, a dwie jego pozostałe ćwiartki to węglowodany i białko. Podkreśla, że produkty białkowe, jak mięso, jajka, ryby czy rośliny strączkowe, dostarczają też przy okazji zdrowych tłuszczów, chociaż kilka łyżek oliwy z oliwek dziennie czy niesolonych orzechów też dobrze nam zrobi.

To mogą być bardzo proste dania, jak makaron pełnoziarnisty ze świeżymi warzywami i tofu. Według niej możemy się też czasem posłużyć „gotowcami”, by ułatwić sobie zadanie – trzeba tylko sprawdzać, czy mają dobry skład. To istotne nie tylko ze względu na zdrowie, ale też fakt, że odpowiednio zbilansowany posiłek pozwala zachować uczucie sytości na dłużej, a więc i jeść mniej.

– W obrębie poszczególnych grup produktów na talerzu możemy swobodnie manewrować i wybierać takie, które spinają się w naszym budżecie. Posiłek skomponowany z tańszych produktów nie jest równoznaczny z mniej odżywczym czy gorzej zbilansowanym, o ile opieramy go na wzorcu talerza żywieniowego. Na przykład zamiast drogiego łososia można sięgnąć po tańszego pstrąga, flądrę czy makrelę, bataty zastąpić ziemniakami, a kosztowne zimą pomidory zamienić na warzywa kiszone – proponuje dietetyczka.

Zwraca też uwagę, że mnóstwo żywności marnujemy, a to tak, jakbyśmy wyrzucali pieniądze. Chronić ma przed tym planowanie posiłków, ale też odpowiednie ich przechowywanie. Stromkie-Złomaniec przypomina, że do lodówki wkładamy warzywa kapustne typu brukselka, kapusta, kalafior, brokuł, marchewka, pietruszka, buraki czy warzywa liściaste. Z owoców na pewno jagodowe, cytryny, winogrona. Resztę powinniśmy trzymać poza lodówką, jednak w sezonie grzewczym trudno dla nich o dobre warunki.

– Lepiej więc nie kupować np. kilku kilogramów ziemniaków, nawet jeśli były w promocji, bo pewnie puszczą pędy i będą niesmaczne. Z kolei to, co napoczynamy, np. pomidora, paprykę, awokado, zjadajmy do końca. Przechowywane nawet w lodówce tracą jędrność, stają się niesmaczne i w końcu lądują w śmietniku – zauważa.

Zarządzanie posiłkami

26-letnia Oliwia niedawno zaczęła pracować – na razie jest na słabo płatnym stażu, więc liczy każdy grosz. Uważa, że doprowadziła system zarządzania posiłkami do perfekcji. W każdą niedzielę przygotowuje sobie pudełka na kolejne dni. Część z nich zamraża, żeby pod koniec tygodnia wciąż były zdatne do jedzenia. Jeśli zostają jej resztki warzyw, to robi z nich zupę krem. Dzięki temu prawie nic się nie marnuje.

– Gdy pieczywo jest w promocji, kupuję go więcej i też mrożę. Znajomi czasem dziwnie się na mnie patrzą, gdy wyjmuję z zamrażarki chleb, a ja dziwię się im, że nie korzystają z tak prostych sposobów na oszczędzanie – mówi.

Przyznaje, że to całe przyrządzanie i planowanie bywa męczące. Wierzy jednak, że to stan przejściowy i za kilka miesięcy, może rok – gdy dostanie lepszą pracę – nieco poluzuje pasa. Że znajdą się pieniądze na przyjemności, których teraz regularnie sobie odmawia. – Jeśli nic się nie zmieni, to się załamię. Nie wyobrażam sobie do końca życia ciężko pracować i ledwie mieć co na talerz położyć – mówi.

Wśród naszych czytelników dużą popularnością cieszył się też tekst: Pokolenie 50-latków jest przerażone. „To już nie jest to samo życie”.