Punktem zwrotnym było połączenie w 2021 r. trzech wyspecjalizowanych placówek: Dolnośląskiego Centrum Onkologii, Dolnośląskie go Centrum Chorób Płuc oraz Dolnośląskie go Centrum Transplantacji Komórkowych. W leczeniu raka płuca oznaczało to przede wszystkim integrację kompetencji, które wcześniej funkcjonowały w odrębnych strukturach. Pulmonologia, torakochirurgia, onkologia kliniczna, radioterapia, diagnosty ka obrazowa, patomorfologia oraz diagnostyka molekularna zaczęły funkcjonować jako elementy jednego, skoordynowanego procesu diagnostyczno-terapeutycznego.
– Była to ogromna operacja logistyczna, wymagająca integracji organizacyjnej i informatycznej, a jednocześnie kolejny krok w kierunku budowy zintegrowanej sieci opieki onkologicznej w województwie. Dzięki doświadczeniom zebranym podczas pilotażu Krajowej Sieci Onkologicznej wiedzieliśmy, gdzie znajdują się luki w opiece nad pacjentami z rakiem płuca. Po połączeniu ośrodków mogliśmy rozpocząć pracę nad ujednoliceniem i skróceniem ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej dla tej grupy chorych. Dziś widzimy, że był to właściwy kierunek – mówi prof. dr hab. Adam Maciejczyk, dyrektor DCOPiH.
Cel: szybka diagnostyka onkologiczna
Ważnym elementem ścieżki pacjentów z podejrzeniem raka płuca jest funkcjonujący w DCOPiH Ośrodek Szybkiej Diagnostyki Onkologicznej, którego działalność koncentruje się przede wszystkim na wykonywaniu badań bronchoskopowych. Bronchoskopia jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych u chorych z podejrzeniem raka płuca, ponieważ umożliwia nie tylko ocenę dróg oddechowych, ale przede wszystkim pobranie materiału do badań patomorfologicznych oraz – w odpowiednich przypadkach – molekularnych.
– W diagnostyce raka płuca liczy się nie tylko czas wykonania bronchoskopii, ale także jakość pobranego materiału i właściwe zaplanowanie całej diagnostyki. Naszym celem jest uzyskanie już podczas pierwszej procedury materiału, który pozwoli na ustalenie rozpoznania oraz wykonanie wszystkich niezbędnych badań dodatkowych. Dzięki temu możemy ograniczyć konieczność powtarzania procedur i skrócić czas do podjęcia decyzji terapeutycznej – podkreśla dr n. med. Barbara Domagała, kierownik Ośrodka Szybkiej Diagnostyki Onkologicznej DCOPiH.
Diagnostyka molekularna – podstawa nowoczesnej, efektywnej terapii
Jednym z obszarów, w których w ostatnich latach wprowadzono istotne zmiany, jest diagnostyka molekularna. Jeszcze kilka lat temu konieczność wykonywania kolejnych oznaczeń – m.in. EGFR metodą PCR, ALK metodą FISH oraz ROS1 metodą FISH – powodowała, że pełna diagnostyka wymaga kilku następujących po sobie etapów.
Od 2023 r. w DCOPiH wdrożono jedno etapowy schemat wykorzystujący technologię NGS, umożliwiający jednoczesną ocenę wielu zmian molekularnych istotnych dla wyboru leczenia. Efekty są widoczne w monitorowanych miernikach jakości. Wśród pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca w IV stadium zaawansowania, z nowo tworem innym niż płaskonabłonkowy, odsetek osób, u których oceniono obecność zmian EGFR, ALK i ROS1, wzrósł z 52,78 proc. do 87,03 proc.
W grupie pacjentów operowanych w stadiach IB–IIIA odsetek chorych z wykonanym badaniem EGFR zwiększył się natomiast z 14,09 do 83,15 proc. Poprawił się również dostęp do oznaczania ekspresji PD-L1. W stadium III u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca poradiochemioterapii odsetek odpowiednio przebadanych chorych wzrósł z 51,11 do 79,59 proc., natomiast u pacjentów z nie drobnokomórkowym rakiem płuca w stadium IV – z 47,22 do 85,38 proc.
– Diagnostyka molekularna jest dziś integralnym elementem rozpoznania raka płuca, ponieważ jej wynik może bezpośrednio decydować o wyborze leczenia. Naszym celem jest uzyskanie możliwie pełnej informacji molekularnej w jak najkrótszym czasie, tak aby wynik był dostępny w momencie podejmowania decyzji terapeutycznej. Wprowadzenie NGS pozwoliło odejść od wykonywania kolejnych, następujących po sobie oznaczeń i znacząco uporządkować cały proces. Obecnie średni czas wykonania ba dania NGS wynosi w naszym ośrodku około 13 dni, oznaczenia EGFR metodą PCR około sześciu dni, a w przypadku płynnej biopsji wynik badania EGFR może być dostępny już po dwóch–trzech dniach – mówi dr n. med. Dagmara Michałowska, kierownik Pracowni Badań Molekularnych DCOPiH.
Chirurgia – więcej operacji i coraz mniej inwazyjne leczenie
W 2024 r. wskaźnik resekcyjności u pacjentów z pierwotnym rakiem płuca w DCOPiH wyniósł 25,6 proc. i był najwyższym wynikiem w Polsce. Średnia dla kraju wynosiła wówczas 21 proc. Zmiana ma również charakter ilościowy. Po dwóch latach od połączenia szpitali liczba operacji wzrosła o 103,5 proc. W 2024 r. wykonano w DCOPiH 517 zabiegów resekcyjnych płuc – najwięcej w całym kraju. Ośrodek odpowiada za ponad 90 proc. wszystkich operacji raka płuca w regionie. Jednocześnie zwiększa się udział metod małoinwazyjnych. W 2025 r. zabiegi wykonywane techniką VATS stanowiły 96,2 proc. wszystkich resekcji płuc u pierwszorazowych pacjentów z rozpoznaniem C34.
– VATS, czyli chirurgia wideotorakoskopowa, umożliwia wykonanie operacji przez niewielkie nacięcia, bez klasycznego szerokiego otwierania klatki piersiowej. Z punktu widzenia pacjenta oznacza to mniej inwazyjne leczenie, natomiast z perspektywy całego szpitala również możliwość bardziej efektywnego wykorzystania bloku operacyjnego. W 2024 r. zastosowanie tej techniki pozwoliło poprawić dostępność sal operacyjnych łącznie o około 42,5 godziny – mówi dr n. med. Ireneusz Pawlak, zastępca dyrektora ds. lecznictwa w DCOPiH, kierownik Centrum Torakochirurgii DCOPiH.
Leczenie okołooperacyjne i systemowe – jeden plan zamiast osobnych procedur
Chirurgia jest jednym z elementów kompleksowego leczenia raka płuca, które może obejmować także chemioterapię, immunoterapię, leczenie ukierunkowane molekularnie lub radioterapię. Dlatego po operacji pacjent jest ponownie oceniany przez wielodyscyplinarny zespół, który decyduje o dalszym leczeniu lub obserwacji. Ten etap również podlega ocenie za pomocą mierników jakości. Przykładem jest dostęp do immunoterapii – w latach 2022 2023 odsetek pacjentów z drobnokomórkowym rakiem płuca w IV stadium zaawansowania, w dobrym stanie sprawności ECOG 0–1, leczonych cisplatyną lub karboplatyną w skojarzeniu z etopozydem, otrzymujących również atezolizumab lub durwalumab, wzrósł z 28 proc. do 62 proc.
– W ostatnich latach immunoterapia stała się jednym z kluczowych elementów leczenia raka płuca zarówno w chorobie zaawansowanej, jak i w wybranych sytuacjach okołooperacyjnych. Sam dostęp do nowoczesnych leków nie wystarcza, równie ważne jest, aby pacjent został właściwie za kwalifikowany do leczenia, otrzymał terapię we właściwym momencie i był odpowiednio monitorowany pod kątem skuteczności oraz działań niepożądanych. Systematyczna analiza mierników pozwala nam ocenić, czy pacjenci spełniający kryteria do immunoterapii rzeczywiście ją otrzymują, a jeżeli nie – zidentyfikować przyczynę i poprawić organizację opieki – mówi lek. Krzysztof Rogoziewicz, kierownik Oddziału Onkologii Klinicznej DCOPiH.
Istotnym elementem kompleksowej opieki nad pacjentami z rakiem płuca po zostaje również radioterapia. Jej rola zależy od stadium i typu nowotworu oraz wcześniejszego leczenia. Może stanowić element terapii radykalnej, być stosowana w skojarzeniu z leczeniem systemowym, a w określonych sytuacjach także uzupełniać leczenie chirurgiczne.
– W leczeniu raka płuca radioterapia bardzo często jest częścią szerszego, wielodyscyplinarnego planu leczenia. Dla pacjenta niezwykle ważne jest, aby decyzja o jej za stosowaniu zapadała we właściwym momencie, a przejście od konsylium do konsultacji, planowania i rozpoczęcia napromieniania było możliwie płynne. Dlatego monitorujemy nie tylko wyniki leczenia, ale również dostępność poszczególnych etapów radioterapii i czas, w jakim pacjent przez nie przechodzi – podkreśla dr n. med. Iga Skrzypczyńska.
DCOPiH dysponuje ośrodkiem macierzystym radioterapii we Wrocławiu oraz filiami w Legnicy i Jeleniej Górze, co ułatwia sprawne przejście od decyzji wielodyscyplinarnego zespołu do zaplanowania i rozpoczęcia napromieniania możliwie blisko miejsca zamieszkania pacjenta.
Pielęgniarka – bezpieczeństwo, edukacja i ciągłość opieki
W dobrze zorganizowanej ścieżce pacjenta ważną rolę odgrywa zespół pielęgniarski, który wspiera chorego na kolejnych etapach terapii, przygotowuje do leczenia, edukuje w zakresie możliwych działań niepożądanych i obserwuje reakcję na terapię. Ścisła współpraca pielęgniarek z lekarzem, koordynatorem i pacjentem zwiększa bezpieczeństwo oraz pozwala szybko reagować na pojawiające się problemy.
– Pielęgniarka jest jedną z osób, które mają z pacjentem najczęstszy i najbardziej bezpośredni kontakt. Dzięki temu możemy nie tylko bezpiecznie przeprowadzić chore go przez kolejne etapy terapii, ale również wychwycić zmianę jego stanu, pierwsze objawy działań niepożądanych czy zwykłą nie pewność dotyczącą dalszego postępowania. Ważna jest także edukacja. Pacjent powinien wiedzieć, czego może się spodziewać podczas leczenia, na jakie objawy zwracać uwagę i kiedy powinien skontaktować się z ośrodkiem. Dobra współpraca całego ze społu daje choremu poczucie bezpieczeństwa i ciągłości opieki – podkreśla mgr Małgorzata Pudełko, przełożona pielęgniarek DCOPiH.
Badania kliniczne i dostęp do nowoczesnych terapii
Istotnym elementem kompleksowej opieki nad chorymi na raka płuca w DCOPiH jest również dostęp do badań klinicznych i nowych terapii, w tym leków znajdujących się jeszcze na etapie rozwoju klinicznego. Systematyczne gromadzenie danych klinicznych, patomorfologicznych i molekularnych ułatwia identyfikację pacjentów spełniających kryteria udziału w badaniach i pozwala uwzględniać taką możliwość już na etapie planowania leczenia. Szczególne znaczenie mają badania wczesnych faz, oceniające nowe cząsteczki, mechanizmy działania i skojarzenia leków, które wymagają precyzyjnej kwalifikacji oraz ścisłego monitorowania bezpieczeństwa.
– Badania wczesnych faz są jednym z najważniejszych obszarów rozwoju współczesnej onkologii, ponieważ to właśnie na tym etapie pojawiają się terapie, które w przyszłości mogą stać się standardem leczenia. Dla nas kluczowe jest, aby pacjenci, którzy potencjalnie mogą odnieść korzyść z takiego leczenia, byli identyfikowani odpowiednio wcześnie. Dlatego tak duże znaczenie ma systematyczne zbiera nie danych klinicznych i molekularnych oraz ich bieżąca analiza. Pozwala nam to nie tylko kwalifikować chorych do dostępnych badań, ale również aktywnie poszukiwać nowych możliwości terapeutycznych dla konkretnych pacjentów – podkreśla prof. Bożena Cybulska-Stopa.
Rozwijanie badań klinicznych w DCO PiH pozwala jednocześnie na wcześniejsze zdobywanie doświadczenia w stosowaniu innowacyjnych metod leczenia, które w kolejnych latach mogą stać się częścią standardowego postępowania.
Koordynator – pacjent nie powinien sam organizować swojej terapii
Jednym z najmniej spektakularnych tech nologicznie, ale jednocześnie najważniej szych dla pacjenta elementów tego modelu jest koordynator. Dla osoby, u której wła śnie pojawiło się podejrzenie raka płuca, system ochrony zdrowia może być nie zwykle trudny do zrozumienia. Pacjenci doświadczają ogromnego stresu i poczucia zagubienia. Trzeba wiedzieć, gdzie i kiedy wykonać kolejne badania, kiedy potrzebna jest tomografia, PET, bronchoskopia lub EBUS, kiedy będą dostępne wyniki badań histopatologicznych i molekularnych oraz kiedy odbędzie się konsylium. W DCOPiH obowiązki związane z organizacją tej ścieżki przejął koordynator.
– Naszą rolą jest przeprowadzenie chorego przez wszystkie etapy diagnostyki i leczenia w sposób możliwie najbardziej płynny, tak aby nie musiał samodzielnie poruszać się w skomplikowanym systemie. Dzięki temu pacjent ma pewność, że każdy element jego terapii jest zaplanowany, skoordynowany i realizowany we właściwym czasie – tłumaczy mgr Anna Kurzawa, kierownik zespołu koordynatorów raka płuca.
W obszarze raka płuca działa łącznie kilkunastu koordynatorów zajmujących się poszczególnymi etapami diagnostyki i leczenia, a jeden koordynator może prowadzić nawet około 120 nowych pacjentów miesięcznie. Koordynator organizuje niezbędne badania, informuje pacjenta o terminach i prowadzi go przez kolejne etapy diagnostyki. Po zebraniu kompletu wyników przypadek trafia na konsylium, a następnie pacjent otrzymuje informację o decyzji terapeutycznej i planie leczenia. Pacjent otrzymuje również bezpośredni numer kontaktowy. Może korzystać ze wsparcia psychoonkologicznego i socjalnego, poradni dietetycznej czy antynikotynowej. W razie potrzeby uzyskuje informacje dotyczące medycyny paliatywnej i hospicjum domowego. Koordynatorzy współpracują także z innymi ośrodkami w regionie i poza województwem, dzięki czemu część leczenia może być organizowana bliżej miejsca zamieszkania chorego.
Certyfikat crane – potwierdzenie jakości całego procesu
W 2024 r. DCOPiH jako jeden z dwóch pilotażowych ośrodków w Europie przeszło proces certyfikacji w ramach europejskiego projektu CraNE (Network of Comprehensive Cancer Centres) i uzyskało tytuł Certified Lung Comprehensive Cancer Care Network. Certyfikat potwierdza, że organizacja opieki nad pacjentami z rakiem płuca w DCOPiH spełnia europejskie standardy kompleksowej, wielodyscyplinarnej i skoordynowanej opieki onkologicznej. Jest on ważny do czerwca 2029 r.. Ocenie w ramach certyfikacji podlegały zarówno warunki organizacyjne i strukturalne, jak i sposób realizacji całego procesu diagnostyczno-terapeutycznego oraz uzyskiwane wyniki leczenia.
Analizowano m.in. dostępność odpowiedniej kadry i infrastruktury, funkcjonowanie zespołów wielodyscyplinarnych, terminowość diagnostyki i leczenia, zgodność postępowania z aktualnymi wytycznymi, organizację ścieżki pacjenta oraz jakość diagnostyki obrazowej, patomorfologicznej i molekularnej. Ważnym elementem było również wykazanie, że jakość opieki jest systematycznie mierzona, a uzyskiwane wyniki służą do wprowadzania kolejnych zmian organizacyjnych.
– Certyfikacja była dla nas czymś więcej niż oceną spełnienia określonych wymagań. Zmuszała do przeanalizowania całej drogi pacjenta i sprawdzenia, czy poszczególne elementy systemu rzeczywiście ze sobą współpracują. Największą wartością tego procesu było wskazanie miejsc, w których mogliśmy jeszcze lepiej skoordynować diagnostykę i leczenie oraz oprzeć dalsze zmiany na obiektywnych miernikach jakości – podkreśla dr n. med. Iga Skrzypczyńska, która koordynowała w DCOPiH proces certyfikacji CraNE.
W ramach przygotowań do certyfikacji w DCOPiH wdrożono monitoring obejmujący 37 mierników jakości – 29 wymaganych i 8 opcjonalnych – pozwalających na ocenę całej ścieżki pacjenta z rakiem płuca. Analiza danych umożliwiła ocenę funkcjonowania ośrodka i przede wszystkim wskazanie tych elementów procesu, które wymagają poprawy. Efektem było m.in. lepsze zintegrowanie pracy interdyscyplinarnego zespołu, cyfryzacja procesu zbierania i analizowania danych, utworzenie Ośrodka Szybkiej Diagnostyki Onkologicznej, reorganizacja konsyliów oraz opracowanie jasno określonej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej.
Stałe monitorowanie pokazuje poprawę, ale także luki
Gromadzone dane pokazują zarówno obszary, w których osiągnięto znaczącą poprawę, jak i te, które nadal wymagają interwencji. Od uzyskania pierwszego rozpoznania histopatologicznego do konsylium upływa obecnie średnio około 18 dni. Jednocześnie u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca średni czas od pierwszego świadczenia związanego z podejrzeniem choroby nowotworowej do konsylium wynosi 73 dni. Pokazuje to, że dalszej analizy wymagają przede wszystkim wcześniejsze etapy ścieżki diagnostycznej.
– Największą wartością systematycznego gromadzenia danych jest możliwość zobaczenia całej ścieżki pacjenta, a nie tylko wyników jej poszczególnych elementów. Mierniki jakości pokazują nam, gdzie osiągnęliśmy poprawę, ale jeszcze ważniejsze jest to, że pozwalają wskazać miejsca, w których na dal dochodzi do opóźnień. Dlatego monitorowanie jakości nie może być jednorazową oceną. To proces ciągły: analizujemy wyniki, identyfikujemy problemy, wprowadzamy zmiany organizacyjne, a następnie ponownie oceniamy ich efekty. Tylko w ten sposób możemy rzeczywiście skracać ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną i poprawiać jakość opieki nad pacjentami – podkreśla dr hab. n. med. Bożena Cybulska-Stopa, prof. PWr, kierownik Centrum Onkologii Klinicznej i Translacyjnej oraz Ośrodka Ba dań Klinicznych Wczesnych Faz DCOPiH.
Następny etap: jeden szpital i zintegrowane ścieżki leczenia
Dane gromadzone przez DCOPiH pokazują skalę wyzwania. Liczba leczonych unikatowych pacjentów z rozpoznaniem nowotworu złośliwego narządów oddechowych (C30-C39) w województwie dolnośląskim sięga blisko 4,7 tys. (dane NFZ za 2024 r.). Blisko połowę wszystkich pierwszorazowych pacjentów z rakiem płuca stanowiły osoby w wieku 70–79 lat. W starzejącym się społeczeństwie zapotrzebowanie na kompleksową opiekę onkologiczną będzie rosło. Dotychczasowa integracja organizacyjna DCOPiH już przyniosła wymierne efekty: lepszy dostęp do leczenia operacyjnego, rozwój małoinwazyjnej chirurgii, sprawniejsza diagnostyka i ściślejsza współpraca specjalistów.
Budowa nowej siedziby jest kolejnym, przełomowym etapem tej zmiany i jednym z najważniejszych kamie ni milowych w rozwoju DCOPiH. Po raz pierwszy wysokospecjalistyczna diagnostyka i leczenie zostaną skoncentrowane w jednym miejscu, a cała infrastruktura szpitala będzie podporządkowana zintegrowanym ścieżkom pacjentów z poszczególnymi nowotworami. Nowy szpital będzie także szpitalem cyfrowym, w którym integracja danych klinicznych oraz automatyzacja monitorowania procesów pozwolą jeszcze dokładniej oceniać przebieg ścieżki pacjenta, identyfikować opóźnienia i na bieżąco poprawiać organizację opieki.
– Budując nowy szpital, nie tworzymy wyłącznie nowej infrastruktury. Naszym celem jest stworzenie miejsca, które pozwoli przenieść i dalej rozwijać procesy wypracowane przez zespoły DCOPiH w ostatnich latach. Chcemy, aby diagnostyka i wszystkie metody leczenia były organizacyjnie połączone wokół pacjenta i jego ścieżki, a nie wokół pojedynczych oddziałów czy procedur. Nowa przestrzeń, wspólna infrastruktura i rozwiązania cyfrowe mają tę integrację ułatwiać, tak aby pacjent przechodził przez diagnostykę i kolejne etapy terapii w sposób możliwie płynny i skoordynowany – podkreśla dr n. ekon. Paweł Zawadzki, zastępca dyrektora DCOPiH odpowiedzialny za budowę nowego szpitala.
Nowy szpital powstaje na powierzchni ponad 100 tys. mkw. i będzie dysponował około 670 łóżkami, zlokalizowanymi w komfortowych salach jedno- i dwuosobowych. Szpital będzie wyposażony w nowoczesny blok z 12 salami operacyjnymi, a rozbudowana opieka ambulatoryjna obejmie ponad 30 poradni specjalistycznych. Zakończenie inwestycji planowane jest na 2027 r.
– W nowoczesnej onkologii dobre wyniki coraz rzadziej są efektem jednego przełomowego działania. Są rezultatem wielu dobrze zaplanowanych działań wykonywanych wspólnie, we właściwym czasie i przede wszystkim w oparciu o dane. W DCOPiH obowiązuje prosta zasada: joint actions = quality, czyli jakość jest efektem wspólnych działań – podsumowuje prof. dr hab. Adam Maciejczyk, dyrektor DCOPiH.
