Jednym z najciekawszych pojedynków w wyborach samorządowych będzie walka o Kraków. Nie ma jednego faworyta do fotela, z którego po ponad 20 latach prezydentury ustępuje Jacek Majchrowski. A już na pewno nie jest to nikt z głównych partii politycznych. „Newsweek” jako pierwszy prezentuje wyniki badań sondażowych ze stolicy Małopolski. Specyfikę wyborów lokalnych wyjaśnia prof. Jarosław Flis.
„Newsweek”: Co widać w wynikach badań sondażowych kandydatów na prezydenta Krakowa?
prof. Jarosław Flis, socjolog, Uniwersytet Jagielloński: — Bardzo wyrównaną walkę o drugą turę. Mamy pięciu kandydatów, ale i szóstego, nieobecnego w postaci prawie 17 proc. osób, które jeszcze nie wiedzą, na kogo zagłosować. Dodani do elektoratu dowolnego z tych kandydatów dają mu pierwsze miejsce. Wśród kandydatów widać pięć różnych nurtów politycznych, w tym — co oczywiste — Platformę Obywatelską oraz Prawo i Sprawiedliwość. I widać, że Platforma, choć gładko wygrywa wybory w Krakowie, jak te ostatnie parlamentarne, ma tutaj problem. A to dlatego, że ma konkurencję spoza systemu partyjnego. Co zresztą jest częste w wyborach samorządowych, bo dla partii jej byli członkowie i byli sojusznicy, to są osoby obce. Natomiast dla wyborców są to osoby do wzięcia pod uwagę.
Kogo ma pan na myśli?
— Łukasz Gibała, jako były szef PO w Krakowie, nie tylko poseł tej partii, i Andrzej Kulig, jako namaszczony przez będącego długo w sojuszu z Platformą Jacka Majchrowskiego, zbierają swój elektorat. Partia nie weźmie ich pod uwagę jako swoich kandydatów, ale mają jakiś punkt startowy, można spokojnie na nich zagłosować, więc odbierają wyborców głównym krajowym siłom politycznym. Gibała zbiera jednocześnie elektorat sprzeciwu, elektorat niezadowolonych z tego, co się dzieje w mieście, bo w końcu od lat jest gorliwym krytykiem polityki Jacka Majchrowskiego.
Andrzej Kulig, wiceprezydent Krakowa i bliski współpracownik Jacka Majchrowskiego, ma wynik, jakiego by pan się spodziewał?
— W zestawieniu jest to stosunkowo słaba pozycja, ale powiedziałbym, że i tak zaskakująco dobra na tle tego, że wieloletni prezydent Krakowa przez cały okres rządzenia miastem właściwie nie zbudował swojego politycznego zaplecza. Przez elektorat Kulig jest postrzegany wyłącznie jako wybór kontynuacji rządów Jacka Majchrowskiego i jego poparcie bierze się najpewniej głównie z faktu, że w objaśnianiu respondentom jego kandydatury użyto nazwiska byłego prezydenta.
Skąd tak niskie poparcie, skoro Jacek Majchrowski od 2002 r. wygrywał wszystkie wybory?
— Raczej wymęczał zwycięstwa. Skutecznie wykorzystywał animozje między PiS i PO, które w Krakowie działały beznadziejnie. Także raczej to te partie przegrywały wybory, niż wygrywał je Jacek Majchrowski. Gdyby pan spojrzał na wyniki w pierwszych turach, to miał on zawsze jeden z najsłabszych wśród dużych miast. W drugiej turze wygrywał głosami przeciwników swojego kontrkandydata. Pamiętam dwie rozmowy, które odbyłem z dwoma nieznającymi się zwolennikami PiS w 2010 r., gdy Jacek Majchrowski rywalizował ze Stanisławem Kracikiem z PO. Ci wyborcy wprost mówili, że Kracik byłby lepszym prezydentem, ale wyobrazili sobie zadowoloną minę Donalda Tuska ogłaszającego w poniedziałek powyborczy odbicie Krakowa i zdecydowali: ja do tego ręki nie przyłożę! W dwuturowych wyborach świetnie się gra ze środkowej pozycji.
Łukasz Gibała ma szansę ustawić się właśnie na takiej pozycji?
— Jeśli do drugiej rundy wejdzie kandydat PO lub kandydat PiS, to na pewno. Wtedy zadziała mechanizm „na złość tamtym, zagłosuję na Gibałę”. Natomiast jeśli w drugiej turze przyszłoby mu zmierzyć się z Andrzejem Kuligiem lub Stanisławem Mazurem, to straci tę przewagę i głosowanie będzie bardziej merytoryczne. Pytanie, czy ktoś z tego wyścigu się nie wycofa, bo przechodzenie elektoratu w takim przypadku będzie bardzo ciekawe i trudne do przewidzenia. Teraz mamy dwóch kandydatów sporu ogólnopolskiego, czyli Łukasza Kmitę i Aleksandra Miszalskiego, dwóch sporu krakowskiego, czyli Andrzeja Kuliga i Łukasza Gibałę. Trzech pierwszych czerpie w dużej mierze z elektoratów zastanych — partii lub ustępującego prezydenta.
Zaskakujące, że wyborcy wcale nie są tak bardzo przywiązani do swoich plemion i głosują na osoby spoza systemu partyjnego.
— Są mniej przywiązani, niż by się mogło intuicyjnie wydawać. Co nie znaczy, że w ogóle nie są. Często jest tak, że wyborcy się mocno zastanawiają, deklarują głosowanie na podstawie programu i osobowości, a na końcu jest tak, że najsilniejszą osobowość ma kandydat tej partii, którą zwykle wybierają.
W takim razie zaskakujący jest wynik kandydata Platformy, która dość łatwo wygrywa wybory w dużych miastach.
— A Marta Patena, czyli kandydatka na prezydenta Krakowa z 2014 r., wystawiona przez Platformę w ostatniej chwili, miała ostatecznie jednocyfrowy wynik. Zdobywanie pozycji w samorządzie wymaga długiego marszu. Bardzo rzadko się zdarza, że ktoś dwa miesiące przed wyborami zdecyduje się kandydować na prezydenta dużego miasta i te wybory wygra. Znacznie większe szanse mają ci, którzy o to zabiegają. Wyborcy lubią kandydatów, którym zależy na ich mieście, a to się pokazuje, będąc widocznym od dłuższego czasu. W tym kontekście nie zaskakuje mnie dobry wynik Łukasza Gibały, który od lat wykazuje się dużą determinacją i konsekwentnie dąży do urzędu prezydenta.
A Platforma naprawdę nie ma w Krakowie ani jednej osoby, która byłaby, choćby lokalnie, postrzegana jako oddana miastu?
— PO ma w Krakowie trudną sytuację również dlatego, że nie jest oczywiste, czy tu rządziła, czy była w opozycji. Głosowanie na Kuliga jest głosem za kontynuacją, na Gibałę — za zmianą. A w przypadku Kmity i Miszalskiego? Przecież Jacek Majchrowski w 2018 r. zdobywał władzę wspólnie z PO, a w ostatnich latach zbliżył się do PiS i bardzo ciepło wypowiadał o Małgorzacie Wassermann mając polityków Platformy we władzach miasta.
Mamy jeszcze piątego kandydata, niejako spoza starych sporów — Stanisława Mazura. To też przypadek – tak jak Gibała – zabiegów, które zaczęły się znacznie wcześniej niż po ogłoszeniu terminu wyborów, jak to ma miejsce w przypadku Kmity, Kuliga czy Miszalskiego. Lokalne stowarzyszenie, debaty o Krakowie — przez czas jakiś wyglądało, że to nie przynosi większego efektu, lecz zbliżające się wybory najwyraźniej zmieniają tu perspektywę. Ciekawym jest pytanie, czy on będzie postrzegany jako kandydat zmiany, czy kontynuacji. I drugie: jak bardzo zmieni się poparcie dla kandydatów, gdy już dowiemy się jak zachowa się Nowa Lewica i co zrobi Trzecia Droga. Być może powtórzy się tu sytuacja z rzeszowskich wyborów przedterminowych w 2021 r., gdy opozycyjne partie nie potrafiły się porozumieć, by zaakceptować kandydata jednej z nich, lecz mogły wspólnie poprzeć kogoś, kto jest spoza ich grona i nie robi wrażenia kandydata wyciągniętego z kapelusza czy przywiezionego w teczce. W samorządzie najlepsze wrażenie na wyborcach robi wyraźna niezależność, z bólem, ale akceptowana przez którąś lub któreś z ogólnopolskich partii.
Jest jeszcze jedno: czy poseł Kmita jest pewnym kandydatem PiS? Mówiło się wiele o znacznie bardziej znanym ogólnopolsko nazwisku Małgorzaty Wassermann. Ale podobno ona się do kandydowania nie pali.
— Doświadczenie Andrzeja Dudy faktycznie pokazuje, że można być trzecim w wyborach na prezydenta Krakowa, a potem zostać prezydentem państwa. Ale tak poważnie: w PiS najwyraźniej jest łapanka. Porażka niemal pewna, a terminarz kiepski — do wyborów parlamentarnych szmat czasu, więc kandydowanie w kwietniowych wyborach samorządowych nic nie da w ich kontekście. Pozostał więc kandydat ekstrawagancki. Bo przyzna pan, że wystawienie kandydata z Olkusza, który jest posłem z Chrzanowa na prezydenta Krakowa, to jest wyraz pewnej ekstrawagancji.
![](https://ocdn.eu/pulscms/MDA_/64b478fea058a3873a3b4fac894e6f3b.jpg)