— Najbardziej prawdopodobnym wynikiem będzie rozwiązanie parlamentu i większość dla Marine Le Pen w przyspieszonych wyborach. To jej partia będzie rządzić Francją — mówi słynny politolog Guy Sorman.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
„Newsweek”: Ostatni rząd Francji, piąty w ciagu dwóch lat, upadł po 836 minutach. Czy jest jakieś wyjście z tego coraz bardziej pogłębiającego się kryzysu?
Guy Sorman: — Trzeba na ten kryzys spojrzeć z szerszej perspektywy. To wszystko jest konsekwencją tego, że Francja — jak inne kraje europejskie — doświadcza ofensywy populizmu. Przy czym sytuacja we Francji jest gorsza niż gdzie indziej. W innych krajach mamy do czynienia z populizmem prawicowym. U nas z dwoma populizmami: lewicowym, ucieleśnianym przez Melenchona i prawicowym, ucieleśnianym przez panią Le Pen. Francja jest dziś rozdarta przez demony nowej reinkarnacji stalinizmu, którą ucieleśnia Melenchon i nowej reinkarnacji petainizmu, którą ucieleśnia pani Le Pen. To te siły zyskują coraz bardziej na znaczeniu.
A druga trudność, jak wiadomo, polega na tym, że w przeciwieństwie do Niemiec brak nam kultury kompromisu. Kompromis nigdy nie istniał we francuskiej polityce — od 1789 roku, czasu rewolucji. Istnieli tylko przyjaciele i wrogowie. I jeśli nie ma kultury kompromisu, wszystko w końcu przestaje działać. W ten sposób doszliśmy do dzisiejszej sytuacji, gdzie rozsądne, stosunkowo liberalne, ale mniejszościowe centrum, znalazło się w potrzasku pomiędzy tymi dwoma populizmami. To bezprecedensowa sytuacja… I bez wyjścia.
I co będzie dalej?
— Najbardziej prawdopodobnym wynikiem będzie rozwiązanie parlamentu i większość dla Rassemblement National [Zjednoczenie Narodowe — przyp. red.] Le Pen w przyspieszonych wyborach. To oni będą rządzić. Wywoła to dużą wrogość wśród niektórych grup ludności. Ale jednocześnie Le Pen będzie bardzo umiarkowaną faszystką. Nie oczekuję, że będzie jak Donald Trump i pójdzie na całość. Bardziej prawdopodobny jest model włoski w stylu Meloni. Imigranci będą deportowani — trochę jak w Stanach Zjednoczonych, ale z pewnością z mniejszą przemocą. Rassemblement National udaje dziś, że jest rozsądna. I dwa problemy największe będą dotyczyć Europy i Ukrainy. Le Pen jest bardzo antyeuropejska i chce zmniejszyć wkład Francji w UE, co jest prawnie niemożliwe. Można się spodziewać, że instytucje europejskie utkną w martwym punkcie. Co do Ukrainy — początkowo była całkowicie wrogo nastawiona do pomocy dla Kijowa. Dziś ma bardziej umiarkowane stanowisko. Ale wsparcie dla Ukrainy z pewnością zostanie zmniejszone.
Francuskie tuzy biznesu są zazwyczaj skrajnie prawicowe, będą bardzo zadowoleni z reżimu Le Pen. Również spora część zwykłych Francuzów tego chce. Gdy dziś posłuchać ludzi, mówią: „OK, wszystkie inne partie rządziły. Le Pen nigdy nie rządziła. Musimy więc dać jej szansę”.
A jeśli rząd Le Pen powstanie i w kolejnych — być może przyspieszonych wyborach — do władzy w Niemczech dojdzie AfD? Co to to będzie oznaczało dla Europy?
— W Niemczech istnieje kultura kompromisu między SPD a chrześcijańskimi demokratami, która nie istnieje we Francji. W rezultacie partie mainstreamu zawsze będą mogły zablokować drogę do władzy skrajnej prawicy. Nie martwię się więc zbytnio o Niemcy. W UE będziemy mieli do czynienia raczej z osią Francja-Włochy, która będzie antyeuropejska.
A jakie są szanse, że jakimś cudem Macron jeszcze uratuje sytuację? I populiści nie dojdą do władzy we Francji?
— Wydaje mi się to bardzo, bardzo mało prawdopodobne. Le Pen jest zdeterminowana, aby doprowadzić do rozwiązania parlamentu, ponieważ wszystkie sondaże pokazują, że jej partia zdobędzie pierwsze miejsce. A jeśli chodzi o Macrona — to nie sądzę by on robił wszystko, aby zapobiec przejęciu władzy przez RN. Jeśli tak się stanie znajdzie się w tej samej pozycji co Mitterrand w okresie kohabitacji z rządem opozycyjnym, czyli będzie zajmował się polityką zagraniczną, która jest jedyną rzeczą, która go dziś interesuje. Dokładnie to zrobił Mitterrand. I tak będzie aż do następnych wyborów prezydenckich.
Są ludzie, którzy twierdzą, że Macron doprowadza do chaosu celowo — bo jest przekonany, że jeśli Le Pen przejmie władzę, jego własna pozycja wzrośnie. Tak mówią nawet byli bliscy doradcy Macrona.
— Taka była również kalkulacja Mitterranda. Mitterrand grał na wzmocnienie Frontu Narodowego i ojca Le Pen. To prawda, że jeśli dojdzie do rozwiązania parlamentu, a potem wygra Le Pen, Macron stanie się w pewnym sensie silniejszy. Będzie postrzegany jako strażnik wartości republikańskich. I będzie mógł spokojnie dokończyć swoją kadencję — głosy domagające się jego dymisji ucichną.
To Macron doprowadził do tego kryzysu — decydując się w zeszłym roku na rozwiązanie parlamentu. To miało wyklarować sytuację. Jednak od tej pory kryzys polityczny we Francji jedynie przybrał na sile. Jak pan dziś ocenia Macrona?
— Macron to postać, którą bardzo trudno zrozumieć. Jest niezwykle inteligentny, ale nie rozumie, na czym polega rola prezydenta i nikogo nie słucha: myśli, że zawsze ma rację. Nie może znieść innej opinii niż jego własna. Nie nadawał się więc do tej pracy. Musimy jednak wyrazić uznanie dla jego wsparcia dla Europy i Ukrainy. W rzeczywistości jest nie prezydentem, lecz dalekowzrocznym i odważnym ministrem spraw zagranicznych. Odegrał bardzo ważną rolę w mobilizowaniu większości krajów europejskich przeciwko Rosji. To w dużej części niemu, nie spełniło się to czego się tak się baliśmy: powtórka z Monachium w 1938 r. Z historycznego punktu widzenia musimy więc oddać hołd szefom rządów, którzy temu zapobiegli. A Macron odgrywał bardzo ważną rolę w tym obszarze.
Ale z drugiej strony on w ogóle nie rozumie francuskiego społeczeństwa, nie zna go. Nie wie, jakie jakie są jego pasje i aspiracje. I nie ma żadnej szansy, aby mu to wytłumaczyć. Jest prezydentem ludzi, których tak naprawdę w ogóle nie rozumie.
Dzisiejszy kryzys to wyłącznie jego wina?
— Nie tylko. Jeszcze raz wrócę do szerszego obrazu. Nie doceniliśmy populizmu, nacjonalizmu i pragnienia tożsamości. Fukuyama wyjaśnił to kilka lat temu, mówiąc, że w erze globalizacji i pogłębiających się przepaści między bogatymi i biednymi, jedyną rzeczą, którą ludzie wciąż posiadają, jest ich tożsamość. A wszystko, co podważa tożsamość narodową, jest bardzo niepopularne i wywołuje to, co nazywamy reakcją populistyczną. Był to więc rodzaj naszej ślepoty, gdy mówiono: „tożsamość narodowa przeminie, to coś powierzchownego”. I niezależnie od tego, czy jest to Trump, czy PiS, czy Rassemblement National, czy Babiš w Czechach — wszędzie przyczyny są te same: tożsamość jest doświadczana jako rodzaj intymnej własności, której nie wolno tykać. A gdy targasz się na moją tożsamość, jedyne, co mi zostało, to powiedzenie, że nie akceptuję tego, buntuję się i głosuję na populistyczne partie, które bronią mojej tożsamości. To pojęcie tożsamości jest nieco fikcyjne, ale to niczego nie zmienia. Mainstreamowe partie polityczne, które są zglobalizowane, przeintelektualizowane i opierają się na dużych miastach, absolutnie nie rozumieją tego zjawiska. Dlatego dziś przegrywają.
