Wraz z ujawnianiem kolejnych nieprawidłowości spór o ponowne przeliczenie głosów oddanych w wyborach prezydenckich znacząco się zaostrzył. Tym bardziej że przedstawiciele koalicji rządzącej mają polityczny interes w jego podsycaniu. Ale w tej sprawie nie chodzi tylko o politykę, bo niektóre z ujawnionych już nieprawidłowości są bardzo nietypowe.
NW OP pakiet roczny 320×450 2 2025 26
Foto: Newsweek
Do Sądu Najwyższego wpłynęło według szacunków blisko 50 tys. protestów wyborczych. Nie jest to liczba rekordowa, ale druga najwyższa w historii. Co oznaczają te protesty? Jaka jest skala nieprawidłowości? Czy do ponownego przeliczenia dojdzie? Czy możliwe jest odwrócenie wyników wyborów? Odpowiadamy na najważniejsze pytania.
Czy nieprawidłowości, z którymi mamy do czynienia, są wyjątkowe?
Zacznijmy od tego, że zgodnie z obwieszczeniem PKW z 2 czerwca wybory wygrał Karol Nawrocki, uzyskując 10 mln 606 tys. 877 głosów, czyli 50,89 proc. wszystkich ważnych głosów. Rafał Trzaskowski otrzymał dokładnie o 369 tys. 591 głosów mniej.
Tyle że wyniki te budzą pewne wątpliwości. Dotychczas największe dotyczyły kilkunastu komisji wyborczych. W 13 z nich Sąd Najwyższy, który rozpatruje protesty wyborcze, zarządził oględziny kart wyborczych.
Okazało się, że w części komisji doszło do poważnych nieprawidłowości. Niezwykły jest m.in. przypadek jednej z komisji w Bielsku-Białej. Podczas ponownego liczenia głosów, zarządzonego przez Sąd Najwyższy w związku z protestem wyborczym, w worku z głosami przypisanymi Karolowi Nawrockiemu odnaleziono 160 głosów na Rafała Trzaskowskiego. W sumie w tej komisji oddano 959 głosów, więc skala nieprawidłowości jest znacząca (błędnie przypisano niemal 17 proc. oddanych głosów).
Prokuratura uznała tę sytuację za poważną i podejrzewa możliwość popełnienia przestępstwa, w związku z czym wszczęto postępowanie wyjaśniające. Problem w tym, że opinia publiczna dowiedziała się o tej sprawie trochę przypadkiem. Dlatego Prokurator Generalny zażądał systematycznego informowania o wszystkich takich przypadkach.
Z kolei w komisji w Kamiennej Górze do głosów Karola Nawrockiego dołączono stosik z 90 głosami na jego konkurenta.
Ze sprawozdania PKW wynika, że w czasie liczenia głosów doszło do nieprawidłowości i były one – według samej komisji – znaczące. W przypadku dziewięciu komisji większość głosów otrzymał Rafał Trzaskowski, ale zostały one przypisane Korolowi Nawrockiemu. W dwóch komisjach sytuacja była odwrotna. W sumie chodzi o ponad 2,3 tys. głosów. Pierwotnie w tych komisjach Rafał Trzaskowski zdobył ponad 3,6 tys. głosów, a po ponownym przeliczeniu 5,9 tys.
„Państwowa Komisja Wyborcza pozostawia Sądowi Najwyższemu ocenę ich wpływu na wynik wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” – czytamy w sprawozdaniu.
Przepisy stanowią, że Sąd Najwyższy (konkretnie Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) może zarządzić ponowne przeliczenie głosów z konkretnej komisji, jeśli protest wyborczy dotyczy tej komisji i ma wiarygodne uzasadnieniem. Choć takie propozycje pojawiły się w ostatnich dniach, nie ma prawnej możliwości przeliczenia głosów z „losowych komisji” – by na określonej próbie sprawdzić wiarygodność wyników.
Sąd Najwyższy może za to – rozpatrując 50 tys. protestów wyborczych – zdecydować o przeliczeniu głosów w kolejnych komisjach wyborczych. Do tej pory w historii polskich wyborów nie zdarzyło się ponowne przeliczenie wszystkich głosów.
Co musi się zdarzyć, by głosy zostały przeliczone jeszcze raz?
Trudno przewidzieć czy to możliwe. Jednym z powodów jest sam skład Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, która została powołana przez PiS i obsadzona przez osoby związane z partią bądź jej przychylne. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie uznaje tej izby za sąd. Drugi powód jest merytoryczny. Rozpatrując to hipotetycznie, gdyby w dużej liczbie komisji obwodowych stwierdzono nieprawidłowości, które mają znaczący wpływ na wynik, to Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych mogłaby uznać, że należy ponownie przeliczyć głosy. Ale w wyborach utworzono niemal 30 tys. obwodowych komisji wyborczych.
Ile komisji to jest dużo? Załóżmy nawet, że tylko 10 proc. Oznacza to, że najpierw Sąd Najwyższy musiałby uznać, że w 3 tys. komisji doszło do nieprawidłowości i nakazać ponowne przeliczenie głosów. Potem można rozpocząć batalię o przeliczenie wszystkich. Na razie nieprawidłowości stwierdzono w kilkunastu komisjach.
Czy liczba protestów wyborczych jest większa niż w poprzednich wyborach prezydenckich?
Jest to druga co do wielkości, liczba protestów wyborczych złożonych w wyborach prezydenckich. W wyborach 1995 r., kiedy w drugiej turze wyborczej spotkali się Aleksander Kwaśniewski i Lech Wałęsa, liczba protestów wyborczych sięgnęła prawie 600 tys. (dokładnie 593 tys. 238). Akcję wysyłania protestów do Sądu Najwyższego zorganizowała wówczas NSZZ Solidarność. Protesty na ulicach organizowała natomiast Liga Republikańska z Mariuszem Kamińskim i Maciejem Wąsikiem na czele.
Zarzuty dotyczyły wprowadzenia w błąd wyborców przez podanie nieprawdziwej informacji o wykształceniu przyszłego prezydenta. Aleksander Kwaśniewski w kampanii wyborczej twierdził, że ma wykształcenie wyższe i tytuł magistra. Okazało się, że to nieprawda i nie ma go na liście absolwentów Uniwersytetu Gdańskiego. Ba, został skreślony przed ukończeniem piątego roku, a zatem formalnie nie ma nie tylko tytułu magistra, ale nawet ukończonych studiów jako takich.
Wówczas Sąd Najwyższy wydał specjalne postanowienie, w którym uznał, że nieprawdziwa informacja o wykształceniu prezydenta-elekta mogła mieć wpływ na decyzję wyborców, a zatem na wynik wyborów. Jednocześnie sąd uznał, że nie wiadomo, jak by to wpłynęło na wynik wyborów.
Dlaczego część polityków Koalicji Obywatelskiej domaga się powtórnego przeliczenia głosów?
Dlatego, że uważają, że byłoby to najrozsądniejsze rozwiązanie i wyjście z twarzą. Nie ma mowy (przynajmniej na razie) o domaganiu się powtórzenia głosowania. Ale wydaje się, że według części polityków KO ponowne przeliczenie głosów rozwiałoby wszystkie wątpliwości rosnące wśród wyborców rządzącej koalicji. A przy okazji pokazało wyborcom, że politycy obozu rządowego nie poddają się bez walki. Wyborcy po przegranej zawsze mają obniżone nastroje, chcą rozliczeń i frustruje ich nowa sytuacja polityczna. Dlatego partia musi pokazać, że wykorzystuje wszystkie możliwości, żeby jednak wygrać.
Czy działania Ruchu Ochrony Wyborów mogły mieć wpływ na wynik?
Stowarzyszenie Ruch Ochrony Wyborów to inicjatywa PiS, a jego działania w czasie głosowania 18 maja, a zwłaszcza 1 czerwca wzbudziły ogromne emocje. O działaniach ROW pisała w sprawozdaniu Państwowa Komisja Wyborcza. O co chodzi? Potencjalnie działania Ruchu Ochrony Wyborów mogło dotyczyć wszystkich osób głosujących „na zaświadczenie”. ROW rekomendował używanie przez członków komisji aplikacji do sprawdzenia, czy dane zaświadczenie było już użyte w głosowaniu. Wiązało się z tym kilka problemów. Po pierwsze, aplikacja ta nie była autoryzowana przez żadną instytucję państwa. Po drugie, była na tyle zawodna, że osoby, które sprawdzały własne zaświadczenia, dostawały informację zwrotną, że już go użyto w czasie głosowania. Pojawiły się doniesienia, że w kilku komisjach nie dopuszczono do głosowania osób z ważnymi zaświadczeniami na podstawie informacji uzyskanej z podejrzanej aplikacji.
Czy rezultat wyborów może się jeszcze zmienić?
Żeby zmienił się zwycięzca wyborów, Rafał Trzaskowski musiałby „odzyskać” ponad 185 tys. głosów. Różnica między kandydatami to prawie 370 tys. głosów. Kandydat KO musiałby zdobyć przynajmniej połowę z nich, żeby wygrać wybory. To oznacza, że mniej więcej w tysiącu komisji musiałoby dojść do zamiany wyników. Mimo już stwierdzonych błędów wydaje się mało prawdopodobne, żeby Sąd Najwyższy uznał, że doszło do nieprawidłowości w takiej skali.
„Zamiany” wyniku wyborów – czyli liczby głosów oddanych na kandydatów – zdarzały się także poprzednio. Na przykład w 2010 r. głosy oddane na Jarosława Kaczyńskiego przypisano Bronisławowi Komorowskiemu, ale sąd wówczas uznał, że nie miało to wpływu na wynik.
